11.05.2021 | 12:59

Аарыма кырдьаҕастар да туора турбатахтара…

Аарыма кырдьаҕастар да туора турбатахтара…
Ааптар: Айыына ДОНСКАЯ

Академик Николай Александрович Морозов – Аҕа дойду Улуу сэриитин саамай саастаах кыттыылааҕа. Биллэн турар, кинини ким да сэриигэ ыыппатаҕа. 88 саастаах учуонай уоттаах сэриигэ бэйэтэ баҕа өттүнэн тылланан барбыта. 
1942 сыл сааһыгар сэрии Волховскайдааҕы учаастагар батальон хамандыырыгар саҥа снайперы билиһиннэрбиттэр. Снайперы көрөн баран, майор күлүү гыналлар дуу диэн баҕарбыт. Кини иннигэр муус маҥан баттахтаах, сулардыы бытыктаах, «трехлинейка» бинтиэпкэ тутуурдаах кырдьаҕас оҕонньор турар эбит. 
-    Хас саастааххыный? – диэн ыйыппыт соһуйбут, сөхпүт хамандыыр. 
-    Бэс ыйыгар 88-н туолабын... – диэбит кырдьаҕас. 
- Куттанымаҥ, миигин ким да ыҥырбатаҕа, мин баҕа өттүбүнэн кэллим. Ханна саһан олорон ытыалыыр сирбин көрдөрүҥ. Миэхэ ураты сыһыан наадата суох, атыттары кытта тэҥҥэ сэриилэһэр кыахтаахпын.


ССРС Наукаларын Академиятын бочуоттаах чилиэнэ, П.Ф. Лесгафт аатынан институт 1918 сылтан дириэктэрэ Николай Александрович Морозов сэрии маҥнайгы күнүттэн тылланан бара сатаабыт. Кини 1939 сыллаахха Осоавиахим куурустарын бүтэрбит уонна снайперскай ытыынан дьаныардаахтык дьарыктаммыт. Төһө да ачыкылааҕын иһин, кини бэргэн ытааччы эбит. Ол туһунан ыйан туран кини элбэхтик байыаннай комиссариакка сэриигэ тылланан суруйара. 
Хорсун санаалаах кырдьаҕас снайпер бойобуой килбиэнин иһин 1944 сыллаахха «Ленинград оборуонатын иһин” мэтээлинэн уонна Ленин уордьанынан наҕараадаламмыта. 1945 сыл өрөгөйдөөх ыам ыйын 9 күнүгэр Николай Морозов Сталиҥҥа суругар улаханнык үөрэн, долгуйан туран «Ийэ дойдубутугар уонна киһи аймах бүттүүнүгэр эрэйи-муҥу аҕалбыт фашистары  кыайар күҥҥэ тиийбиппиттэн дьоллоохпун”, - диэбит. 
1945 сыллаахха бэс ыйын 10 күнүгэр Николай Александрович өссө төгүл Ленин уордьанынан наҕараадаламмыт. Сүдү киһи 92 сааһыгар тиийэн, дьоһун олоҕу олорон баран, 1946 сыллаахха от ыйын 30 күнүгэр бу сиртэн барбыт. 
Сааһыттан тутулуга суох күүстээх санаалаах, хорсун-хоодуот дьонноох буолан кыайыыны ситиспиппитин умнубакка, эдэр көлүөнэҕэ холобур оҥорон, кинилэр сырдык ааттарыгар сүгүрүйүөх тустаахпыт. 

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Педиатр Елена ИВАНОВА:  «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Дьон | 21.09.2021 | 12:00
Педиатр Елена ИВАНОВА: «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Бүгүн “Яннамед” медицинскэй клиника педиатр бырааһа Елена Владимировна Иванова ыалдьыттыыр. Кинини кытта оҕо доруобуйатын туһунан кэпсэтиибитин сэргээн ааҕыҥ.   Быраас анала – Кыра оҕо туга ыалдьарын сатаан кэпсээбэт, уопсайынан, кырачаан дьону кытта үлэлиир ыарахан. Педиатрияны тоҕо талбыккыный? Үлэҥ уратытын туһунан кэпсиигин? –  Мин оҕолору кытта үлэлиэм диэн эрдэттэн быһаарыммытым. Эдьиийим...
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Куорат олоҕо | 12.09.2021 | 10:00
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Сахабыт сирин килбэйэр киинэ, тапталлаах куораппыт 389 сааһын томточчу туоларынан барыгытын эҕэрдэлиибит. Биһиги ааҕааччыларбытыттан Дьокуускай куорат дьон олороругар туох үчүгэйдээҕин уонна мөкү өрүттэрдээҕин ыйыталастыбыт.   Маргарита, 29 саастаах, маҕаһыын атыыһыта: Куорат кытыытынааҕы оройуоннары тоҕо сайыннарбаккыт? Куорат киинигэр түргэнник кэлэр-барар уустук. Уопсастыбаннай тырааныспары  уларытыахха уонна сайыннарыахха наада. Биһиги ааспыт үйэ 70-с...
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Дьон | 14.09.2021 | 13:30
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Хаһыаппытыгар дөрүн-дөрүн ураты дьоҕурдаах, айдарыылаах дьону тиһигин быспакка сырдатабыт. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бэйэлэрин талааннарын кэмэ кэллэҕинэ эрэ биирдэ кэпсииллэр. Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта бу кыһын кэпсэтиэхтээх этибит да, кэмэ илик буолан, соннук хаалан хаалбыта. Тамара Прокопьевна Верхоцевалыын төлөпүөнүнэн сэһэргэстим. - Дорообо! Саха дьонун сиэринэн кэпсэтиибитин бэйэҕин билиһиннэрииттэн саҕалыахха... - Үөһээ...
Түргэн сокуускалар
Тускар туһан | 12.09.2021 | 09:00
Түргэн сокуускалар
Сорох бырааһынньыкка, араас фуршеттарга ол-бу канапелар, рулеттар, тарталеткалар “былааһы ылаллар”. Маннык түргэн сокуускалары киһи дьиэҕэ да астаныан сөп. Иһиккит көрүөх бэтэрээ өттүгэр кураанахтаммыта эрэ баар буолуо.   Лаваштан рулет Туох наадата: лаваш – 1 устуука, туустаах оҕурсу – 3 устуука, кытаанах сыыр – 75 г, сымыыт – 3 устуука, куурусса...