05.06.2020 | 09:10

Аһаҕас эттээх ийэм кэпсээниттэн

Аһаҕас эттээх ийэм кэпсээниттэн
Ааптар: Киин Куорат

Арылы, Таатта улууһа, Дьохсоҕон нэһилиэгэ: – Ийэм кэпсиир түгэниттэн биири өйдөөн хаалбыппын сэһэргиим. Бу оргуйар олохпут үөһүгэр икки эйгэ алтыһыыта мэлдьи буоларын, аһаҕас эттээх эрэ дьон билэр эрдэхтэрэ. Бэйэм санаабар, бүтэй дьүөкээн буолан сылдьыбыт быдан ордук курдук. Дьэ, арай ийэм арыый улаатан, дьиэ иһигэр-таһыгар туппай-иппэй, илии-атах киһитэ буолуута биирдэ, биэдэрэлэнэн таймаланан, күөлүгэр уу баһа киирбит. Оччолорго алаастарынан сайылыкка көһөн олороллор эбит. Сир-дойду үгэннээн көҕөрө чэлгийэн турар кэмэ буолан, күн уотуттан хараҕа саатан, симириктээн ыла - ыла, икки гына өрүллүбүт хап-хара субуллар суһуоҕа эриллэҥнии көтө дьиэрэҥкэйдии испит. Хас ойдоҕун ахсын биэдэрэтэ лыҥкыныы испит. Олорор дьиэлэриттэн наһаа ырааҕа суох, сиэркилэ ньуурунуу күлүмүрдээн көстөр, кытыыта отунан бүрүллэ үүммүт күөлүгэр чугаһаан иһэн көрдөҕүнэ, арай хап-хара аттаах былыргы баҕайы таҥастаах киһи айаннатан сэксэтэн иһэр эбит.

  Оҕо киһи барахсан, ону көрөн муодарҕаан, уу кытыытыгар киирэн көрөн турбут. Оҕордук аттаах киһи көрдө көрбүтүнэн, ууну кытыытынан кэстэрэн кэлэн, атын үрдүттэн түспэккэ эрэ атын уулаппыт. Ийэм онно көрдөҕүнэ, сирэйэ хара бараан, дьикти баҕайытык чолбоодуччу көрбүт харахтаах, төбөтүгэр сарыы бэргэһэлээх, такыр тарбахтарыгар тимир уктаах уһун ситии кымньыылаах эбит. Ону көрөн хараҕаланан турдаҕына, киһитэ дьикти баҕайытык дьигиһис гынаат, кыыс аттынан аргыый хаамтаран ааһан иһэн, уһун кылыс кымньыытынан салгыны охсон кууһуннарбыт да, эмискэ бытарыс гына ыһыллаат, сүтэн хаалбыт. Оҕо барахсан турбут сиригэр, эмискэ уһуктубуттуу, эргим-ургум көрөөт, буолбут көстүүттэн куттанан, часкыйа түһээт, биэдэрэлэрин төлө тутан лыҥкынаппыт, тыаһыттан үргүбүттүү, дьиэтин диэки сүүрэн сарымтахтаммыт. Сүүрэр уоҕар этэрбэһин быата сөллөн, сототугар охсуллар тыаһыттан эбии куттанан, сүрэҕэ тахсыахча битигирии ойбут. Салгыы ойуох киһини, дьолго, сүүрдэҕин ахсын субулла эриллэн испит этэрбэһин быатын үктээн, туруйалаан тиийэн, хаппыт буорга тобуктуу түһэн тохтообут. Битигирии тэппит сүрэҕин тыаһын, тобугун быһа түспүт ыарыыта баһыйан, аны ытаан сыҥсыйбыт. Ойон туран сүүрүөх киһи, ыарыыта бэрдиттэн аргыый илиитинэн тайанан туран, дьиэтин диэки содьороҥнуу турбут.

         Арай үүт эрийэ туран эбээбит көрдөҕүнэ, дьиэтин аана аргыый кыыкырдаан аһыллаатын кытта, оҕото дэлби ытаабыт, буор сыстан, эриэн-дьураа буолбут сирэйэ, баттаҕа быылтан күкээрэн хаалбыт, былаачыйата биир оннук киртийбит, тобуга хаан оҕуолуу сылдьар кыыһа бу сыккырдаан киирэн кэлбит. Ийэ киһи ону көрөн олус соһуйбут, куттаммыт. Сүүрэн тиийэн, оҕотун кууһан ылбыт. Уоскуйаннар туох буолла диэн ыйыталаспыттарын түмүгэр, ийэм тугу көрбүтүн кэпсээн биэрбит. Эбэм, оҕото аһаҕас эттээҕин билэр буолан, оҕотун кэпсээнин сонно чугастык ылыммыт. Кырдьаҕастартан ыйыталаһан истибиттэринэн, өскөтүн ол киһи кымньыыта ийэбин таарыйан ааспыта буоллар, хараҕа суох буолуохтааҕа эбэтэр таарымталанан өлүөхтээҕэ эбитэ үһү. Бу маннык айылҕа араас көстүүлэрэ кэмиттэн кэмигэр оҕо киһи хараҕар көстөн ааһаллар эбит. Ийэм барахсан, аҕыс оҕоттон соҕотох ордон хаалбыт оҕо буолан, айылҕаттан дьиктитэ өссө да элбэх эбитэ үһү.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Педиатр Елена ИВАНОВА:  «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Дьон | 21.09.2021 | 12:00
Педиатр Елена ИВАНОВА: «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Бүгүн “Яннамед” медицинскэй клиника педиатр бырааһа Елена Владимировна Иванова ыалдьыттыыр. Кинини кытта оҕо доруобуйатын туһунан кэпсэтиибитин сэргээн ааҕыҥ.   Быраас анала – Кыра оҕо туга ыалдьарын сатаан кэпсээбэт, уопсайынан, кырачаан дьону кытта үлэлиир ыарахан. Педиатрияны тоҕо талбыккыный? Үлэҥ уратытын туһунан кэпсиигин? –  Мин оҕолору кытта үлэлиэм диэн эрдэттэн быһаарыммытым. Эдьиийим...
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Куорат олоҕо | 12.09.2021 | 10:00
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Сахабыт сирин килбэйэр киинэ, тапталлаах куораппыт 389 сааһын томточчу туоларынан барыгытын эҕэрдэлиибит. Биһиги ааҕааччыларбытыттан Дьокуускай куорат дьон олороругар туох үчүгэйдээҕин уонна мөкү өрүттэрдээҕин ыйыталастыбыт.   Маргарита, 29 саастаах, маҕаһыын атыыһыта: Куорат кытыытынааҕы оройуоннары тоҕо сайыннарбаккыт? Куорат киинигэр түргэнник кэлэр-барар уустук. Уопсастыбаннай тырааныспары  уларытыахха уонна сайыннарыахха наада. Биһиги ааспыт үйэ 70-с...
Киин куорат  мураллара
Куорат олоҕо | 11.09.2021 | 13:17
Киин куорат мураллара
Кэнники аҕыйах сылга Дьокуускай дьиэлэрэ стрит-арт көмөтүнэн улаханнык уларыйдылар. Олохтоох уонна тас дойду худуоһунньуктара олус чаҕылхай, киһи өйүгэр хатанар ойууларынан куорат тас көстүүтүн киэргэттилэр. Хаһыаппыт бу нүөмэригэр 2016 сылтан Дьокуускайга оҥоһуллубут мураллары сырдатабыт.  Мурал – дьиэ эркинигэр эбэтэр иһигэр уруһуйданар уустук ойуу.   «Айыыһыт» Ханна баарый? Лермонтов уул., 56, Щорс...
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Дьон | 14.09.2021 | 13:30
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Хаһыаппытыгар дөрүн-дөрүн ураты дьоҕурдаах, айдарыылаах дьону тиһигин быспакка сырдатабыт. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бэйэлэрин талааннарын кэмэ кэллэҕинэ эрэ биирдэ кэпсииллэр. Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта бу кыһын кэпсэтиэхтээх этибит да, кэмэ илик буолан, соннук хаалан хаалбыта. Тамара Прокопьевна Верхоцевалыын төлөпүөнүнэн сэһэргэстим. - Дорообо! Саха дьонун сиэринэн кэпсэтиибитин бэйэҕин билиһиннэрииттэн саҕалыахха... - Үөһээ...