26.03.2021 | 17:18

АЙЫЫ УОТ - АЙАР УОХ

АЙЫЫ УОТ - АЙАР УОХ
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Агафья Сивцева 1961 сыллаахха олунньу 15 күнүгэр Уус Алдан оройуонун Дүпсүн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Киниэхэ, дойду киһитигэр, туохтан да күндү уонна дьикти дьол – төрөөбүт сиргэ силистэнэн-мутуктанан, ыал-күүс буолан чэлгийэн-чэчирээн олоруу, сирдээҕи олоҕу сиэдэрэй оҥоруу, айар-тутар олоҕунан алгыстанан олоруу.

Агафья Сивцева-Дүпсүүнэ Биробиджаннааҕы медицинскэй училищены бүтэрэн, дойдутугар кэлэн сиэстэрэнэн үлэлээбитэ. Сэмэн Сивцевы кытары ыал буолан, түөрт оҕолорун улаатыннаран, барыларын үрдүк үөрэхтээн, ыал оҥортоон, сиэннэрин бүөбэйдэһэн, билигин Дүпсүн сис ыала буолан сирдээҕи олохторун бэрийэ, сайдам олоҕу саргылаһа олороллор. Дүпсүүнэ эмтиир-томтуур идэтин кытары дьүөрэлээн айар-тутар, суруйар-бичийэр аналынан дьонугар-сэргэтигэр сулууспалаан өрүү да оргуйар олох үөһүгэр сылдьар далбар хотун. Үлэ бэтэрээнэ, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, "Уус Алдан улууһун култууратын сайдыытыгар киллэрбит кылаатын иһин" бэлиэ хаһаайката.

Хоһоонноро улуус, өрөспүүбүлүкэ бэчээтигэр тахсаллар, ырыа буолан кынаттанан дайаллар.

Агафья Сивцева-Дүпсүүнэҕэ айыы уот-айар уох уҕараабатын! Ытык  ыра санаа  сулуһа ыраахха угуйа суһумнаатын! Олоххо тапталтан олоҥхо тойуктар, хомоҕой хоһооннор, долгутуулаах, дьоһуннаах суруйуулар үөскүү турдуннар!

Саргылаана Гольдерова - Саргы Куо,

бэйиэт, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

Бүгүн түүн - мин саһан олорон,

Бүгүн түүн - эмиэ бу хоһоон,

Бүгүн түүн - утуҋбат мин түүнүм,

Бүгүн түүн - айыллыа биир хоһоон.

Ол аата – дууһабар уһуктуу,

Уйан да дьүрүскэн дьүһүллүү,

Санаалар хаттыгас хаһаастар

Хааччахтан тайаллар бу таска.

Иэйиилэр имэҥнээх иччилэр

Имнэнэн сүргэни түүйэллэр,

Утуппат урсуну уганнар

"Ураннык хоһуй" диэн этэллэр.

Бүгүн түүн - мин эйгэм иитигэр,

Бүгүн түүн - мин хоһоон иһигэр,

Бүгүн түүн мин бэйэм бүгүүбэр,

Бүгүн түүн - ааҕааччым туһугар.

Баалаамаҥ, баарыстаах барыыбын

Бу түгэн, элбэхтик иэйбэт ээ,

Баалаамаҥ, барыылаах ыырдарбын

Бу түгэн - миэхэҕэ бэлэх ээ!

***

Бырастыы, доҕоруом, бырастыы

Эдэркээн саастарым алҕаһа,

Күөҕүнэн чэлгийэр, симэнэр

Кыыс сааһым кэрэмэс киэргэлэ.

Эппэтэх айыылаах эбиппин,

Эйиэхэ таптаабыт дьылҕабар,

Этиэхтээх аналлаах эбиппин

"Эйигин таптыыбын" диэн тылы.

Ол иһин хомолто хоргуннаах

Ол ааспыт олоҕум оҥкула,

Ол иһин куруска кураахтаах

Ол ааспыт саһарҕам сыдьаайа!

***

Тиллии уонна тиириллии

Тэлбэ кутун кытта,

Тигинэччи тэбэр иэйии

Тилигирии тибийбитэ.

Тыллыы уонна тыбыырыы

Таарымталаах уоҕун кытта

Тылыгырас тыллыы кута

Тылыбырыы дайыппыта.

Ону кытта, кутаа уоттуу

Тулам суостуун кучуйбута,

Сүрэх түллэр, санаа күүрэр

Сүргэм сүрэ сүүдүҋбүтэ!

Ол барыта, тыл алыбын

Күүстээх күрүс күрсүүтэ,

Сахам тылын сата уотун

Сардаҥалаах сыдьаайыыта!

***

Санаммаппын хаһан да

Баартан барҕаны баһарга,

Бэлэмҥэ мээнэ мэччийэн

Биллиргэччи кэһэргэ.

Олох омоох суолугар

Бэйэм орохпун үктүүбүн,

Туора хаампат туһугар

Тулуктаһа сатыыбын.

Өбүгэм көмүс кэриэһин

Оо, кичэйэн салгыыбын,

Кэнчээрим кэскилин туһугар

Кэриэс этиини өйүүбүн!

***

Дүпсүнүм айар дьонугар

Солко күөххэ сууланан,

Күндү көбүөр кырыстан

Күндү туораах буоламмыт

Күлүмүрдээн тахсыаҕыҥ!

Көстөр күнүм көдьүүһэ

Дүпсүн сирэ барахсан,

Ойор тыргыл күн тыган

Ойбон хоһоон оонньоотун!

Чугдаарыйар чуораанныы

Үөмэхтэһэ түһэммит,

Дьолбут айар чороонун

Кыынньар уоҕун туойуоҕуҥ!

Кэриэн айах буоламмыт

Кэккэлэһэ сылдьаммыт,

Ыллыы-туойа туруоҕуҥ,

Уруй-туску домнуоҕуҥ!

***

Доҕоруом, эн көрүүҥ угуттуур кутаата

Күн уотун сылааһа сылаарар сыдьаайа,

Доҕоруом, эн иэйэр тапталыҥ төлөнө

Ийэ сир илгэлээх күөх дуолун чэлгиэнэ.

Ол иһин олохпут өҥ кырыс олбохтоох,

Далбарай чыычаахтыы лыҥкынас тойуктаах,

Ол иһин олохпут илгэ-дуол тирэхтээх,

Түһүлгэ түстэһэр төрүт уус төлкөлөөх.

Ил-эйэ илгэлээх иэйиитин

Үйэ-саас харыстыах, хараанныах,

Дьол-соргу куустуспут кутаатын

Умайар суоһугар сыламныах!

***

Сирбит, талбыт ааспыт кэммин

Аны кэлэн сиэппэппин,

Орох тэппит омоон суолбун

Отой олох сирбэппин.

Түспэтийиим түлүк түүнэ

Чаҕылыйан сырдык буоллун,

Санаа аалар уһун күнэ

Мичилийэн минньийдин!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт | 18.06.2024 | 14:15
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт көрүҥнэриттэн биир бастыҥнара уһун сиргэ сүүрүү. Ырааҕы сүүрүүнэн ылбычча киһи дьарыктаммат. Бэйэтин кэмин аатырбыт сүүрүгэ-быһыйа, Саха АССР рекордсмена, стайер уонна марафонец Владимир Слепцову ааспыт үйэ 60-80 сылларын дьоно үчүгэйдик өйдүүр-билэр. Быйыл рекорд олохтообута лоп-курдук 50 сыла. Аҕаларын, эһэлэрин кэриэстээннэр оҕолоро, сиэннэрэ, бииргэ төрөөбүт балта  Людмила Пантелеймоновна, быраата Артем Пантелеймонович...
ЭкоБизнес —  Айылҕаҕа харыстабыллаах  сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьон | 14.06.2024 | 14:00
ЭкоБизнес — Айылҕаҕа харыстабыллаах сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьокуускайга бизнес араас хайысхата сайдар. Олохтоох бородууксуйаны оҥорон атыыга таһаарыы ордук элбэх эбит буоллаҕына, туризм курдук өҥөнү оҥорор предпринимателлэр тарбахха баттаналлар. Юлиана уонна Захар Алексеевтар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн Дьокуускай таһынааҕы Капитоновка сэлиэнньэтигэр туристическай бизнеһи сайыннаран эрэллэр.   Оҕолор улааттылар диэн саҕалаабыппыт – Биһиги үс уоллаахпыт. Улахаттарбыт 14 саастарын туолбуттарын кэннэ,...
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
Сонуннар | 14.06.2024 | 10:17
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
XVII-с өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕа быйыл бэс ыйын 20-21 күннэригэр Аммаҕа Муона чараҥа айылҕа маанылаах миэстэтигэр ыытыллаары турар.  Ыһыах мааны ыалдьыттарынан өрөспүүбүлүкэ 32 муниципальнай тэриллиититтэн 15 тыһыынчаттан тахса киһи буолуоҕа. Айанньыттарга анаан «Дьокуускай – Аллараа Бэстээх» хайысханан 15 паром сылдьыаҕа, Амма сэлиэнньэтин иһинэн оптуобустар, ыһыах түһүлгэтигэр тиэрдэр шатллар сүүрүөхтэрэ. Түһүлгэҕэ 3...