19.01.2023 | 11:00

Биир кэлим босуобуйа

РФ Бырабыыталыстыбатын биир кэлим босуобуйа быраабылаларын чопчулуур уурааҕа таҕыста (16.12.2022 с.). Саҥа босуобуйа оҕо күн сирин көрүөҕүттэн 17 сааһыгар диэри кэмин хабар.
Биир кэлим босуобуйа
Ааптар: Розалия Томская
Бөлөххө киир

Саҥа биир кэлим босуобуйа маннык урукку босуобуйалары солбуйар:

– Хат дьахтар эрдэ учуокка туран ый аайы ылар босуобуйатын;

– Бастакы оҕо төрөөтөҕүнэ бэриллэр “путинскай” босуобуйаны;

– 3-7 саастаах оҕоҕо ананар босуобуйаны;

– 8-17 саастаах оҕоҕо ананар босуобуйаны;

– 1,5 сааһыгар диэри саастаах оҕону көрөн олорууга ананар босуобуйаны.

 

Кимиэхэ түһэрий?

– Эрдэ учуокка турбут хат дьахтарга;

– 17 сааһыгар диэри оҕо биир төрөппүтүгэр эбэтэр опекунугар.

 

Кимиэхэ ананарый?

– 17 сааһыгар диэри оҕолорго.

 

Дохуот хайдах буолуохтааҕый?

– Дьиэ кэргэн кыаммат араҥаҕа киирсэр буолуохтаах, ол аата дохуота олох таһымын алын кээмэйиттэн кыра буоллаҕына.

 

Хайдах ааҕылларый?

– Дьиэ кэргэн кэнники 12 ый устата ылбыт бары дохуота холбонон эбиллэр уонна 12-гэ түҥэтиллэр.

– Салҕыы ол суума дьиэ кэргэн киһитин ахсааныгар түҥэтиллэр.

 

Дохуокка туох киирэрий?

– Дьиэ кэргэн дохуотугар барыта киирэр: хамнас, босуобуйалар, биэнсийэ, элимиэн уо.д.а. (Уураах 47 п.);

– Сорох дохуот учуоттанымыан сөп (Уураах 53 п).

 

Дьиэ кэргэн састаабыгар ким киирэрий?

– Сайаапканы ыытааччы;

– Кини кэргэнэ;

– Оҕолоро;

– 23 саастарын туола илик устудьуон оҕолоро (күнүскү үөрэххэ үөрэнээччилэр).

 

“Дьэҥкир дохуот быраабылата” диэн киирдэ

Биир кэлим босуобуйаҕа сайаапканы ыытарга дьиэ кэргэн бары чилиэннэрэ дьэҥкир дохуоттаах буолуохтаахтар (“белая зарплата” – ол аата хамнас ылар, нолуок төлүүр).

 

Дохуота суох буоллаххына, оруннаах биричиинэлээх буолуохтааххын. Холобур:

– 6 ыйтан уһуннук Дьарыктаах буолуу киинигэр учуокка туруу;

– 3 сааһын туола илик оҕону көрөн олоруу;

– Күнүскү үөрэххэ истипиэндьийэтэ суох үөрэнии;

– Инбэлиит, 1 группалаах инбэлиит оҕону көрүү;

– 80+ саастаах кырдьаҕаһы көрүү-истии;

– 3 ыйтан ордук эмтэнии;

– Байыаннай сулууспалаах, демобилизацияламмытын кэннэ 3 ый эбии ааҕыллар;

– Хаайыыга эбэтэр кэтэбилгэ олорор, босхоломмутун кэннэ эбии 3 ый бэриллэр;

– Төрөппүт соҕотох ийэ, аҥаардас аҕа буоллаҕына;

– Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн;

– 6 ыйтан ордук хат дьахтар;

– Төрүт укулаатынан олорор аҕыйах ахсааннаах омуктар ахсааннарыгар киирэр дьиэ кэргэн.

 

Маныаха биир лайфхак баар: официальнай дохуота суох буоллаххытына, “Мой налог” сыһыарыыга самозанятай быһыытынан регистрацияланаҕыт уонна кыра дохуоту ыйан туран нолуок төлүүгүт.

 

Дохуот + баай-дуол = барыта учуоттанар.
Сайаапканы МФЦ офистарыгар уонна Судаарыстыбаннай өҥөлөр порталларыгар тутуу саҕаланна. Хас биирдии сайаапканан дьиэ кэргэн көмөҕө төһө наадыйарын бэрэбиэркэлииллэр, дохуоту кытта дьиэ кэргэн бас билэр баайа-дуола учуоттанар.

 

Босуобуйа кээмэйэ олох таһымын алын кээмэйин 50%, 75%, 100% тэҥнээх буолар.

 

Сайабылыанньаны көрүү болдьоҕо ортотунан 10-20 күн (регион аайы араас).

Бу босуобуйаны аныырга сүрүн ирдэбил – дьиэ кэргэн төһө көмөҕө наадыйара сиһилии үөрэтиллэр, олох таһымын алын кээмэйигэр олоҕуран дохуоту суоттууллар, онуоха "комплексная оценка нуждаемости" диэн термин киирдэ. Бэрэбиэркэҕэ бааннарга ирдэбиллэри ыыталлар, счеттаргыт выпискалара о.д.а. барыта көрүллэр. Холобур, биир дьиэ кэргэҥҥэ кыбартыыра уонна даача баар – биир кэлим босуобуйаны аныахтарын сөп; иккис дьиэ кэргэҥҥэ кыбартыыра уонна икки массыына баар – аккаас кэлэр. Сайаапка ыытыаххыт иннинэ РФ Социальнай пуондатын саайтыгар быраабылалары үөрэтиҥ: https://sfr.gov.ru/grazhdanam/edinoe_posobie

 

Сайабылыанньаны судаарыстыбаннай өңөлөр портаалларыгар ыытыахха сөп.

 

Өссө тугу билбэппитий?

? Арай сайаапка ыыппыппыт кэннэ биир кэлим босуобуйаны анаабатыннар? Эргэ босуобуйаларбын быһаллар дуо?

Дьиэ кэргэн тохсунньу 1 күнүн кэннэ сайабылыанньа ыытан баран аккаас ыллаҕына, эргэ босуобуйалара быһыллыбат. Бу босуобуйаларын болдьоҕо бүтүөр диэри ылаллар.

***

?  Арай саҥа босуобуйа кээмэйэ урукку босуобуйалардааҕар кыра буоллун, хайатын төлүүллэрий?

Биир кэлим босуобуйа суумата эргэ босуобуйалартан кыра буолан таҕыстаҕына, дьиэ кэргэҥҥэ урукку босуобуйалара оннунан хаалар. Саҥа босуобуйа элбэх ааҕылыннаҕына, саҥаны ылан бараллар.

***

?  Дьиэ кэргэн дохуотун ааҕалларыгар эргэ босуобуйалары учуоттууллар дуо?

Сайабылыанньаҕа оҕону барытын киллэрдэххэ, урукку ылыллыбыт босуобуйалар дохуот быһыытынан ааҕыллыбаттар.

***

2023 сылга 2022 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри төрөөбүт оҕолоох ыаллар урукку босуобуйаларын болдьоҕо бүтүөр диэри ылыахтарын сөп. Ону тэҥэ биир кэлим босуобуйаҕа сайаапканы ыытар эмиэ бырааптаахтар. Хайатын суумата улахан даҕаны, ону ылаллар. Урукку босуобуйаларын ылан бүттэхтэринэ биир кэлимҥэ сайаапка ыыталлар.

Маны таһынан, мобилизацияҕа сылдьар аҕа хамнаһа дьиэ кэргэн дохуотун быһыытынан учуоттаммат.

 

Элбэх оҕолоохторго

Биир кэлим босуобуйаны ыларга ЭЛБЭХ ОҔОЛООХ ДЬИЭ КЭРГЭН кэккэ "чэпчэтиилэринэн" туһанар.

Олох таһымын алын кээмэйиттэн аҕыйах дохуоттаах ыаллар хапсаллар. Ону тэҥэ дьиэ кэргэн бас билэр баайа-дуола учуоттанар.

– социальнай бырагырааманан эбэтэр субсидиянан ылыллыбыт дьиэлээх буолуохтарын сөп;

– икки гараас көҥүллэнэр;

– биир төрөппүт үлэтэ суох буолуон сөп – элбэх оҕолонуу дохуота суох буоларга оруннаах төрүөтүнэн ааҕыллар.

 

Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн өйдөбүлэ сокуоҥҥа суругунан киирэ илик. Маныаха билигин Дьиэ кэргэн кодексатыгар уларытыылары киллэрэр үлэ бара турар. Парламентарийдар "элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн" өйдөбүлүн федеральнай таһымҥа киллэриэхтээхтэр.

Быйыл олох таһымын алын кээмэйэ индексацияланан, оҕолорго 2-с зонаҕа 22 109 солк. буолла, арктическай улуустарга – 26 395 солк.
Үлэһит дьоҥҥо 2-с зонаҕа – 23 187 солк., арктическай улуустарга – 27 187 солк.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Биир санаанан салайтаран
Дьон | 19.01.2023 | 13:00
Биир санаанан салайтаран
Норуот сомоҕолоһуута, биир санааланыыта – олохпут сарсыҥҥыга эрэллээх буолуутун олуга. Хаһыаппыт бүгүҥҥү нүөмэригэр Ытык Күөл бөһүөлэгэр түөлбэнэн үлэни салайар бастыҥ уопсастыбанньык, олоххо көхтөөх позициялаах Агафья Савватееваны кытта кэпсэтэбит.
Дьоҕур-талаан арыллыыта
Спорт | 26.01.2023 | 18:00
Дьоҕур-талаан арыллыыта
Дьиҥинэн, Орто дойдуга кэлбит киһи барыта туохха эрэ дьоҕурдаах, талааннаах. Дьэ, ол арыллара, туттуллара дэбигис кыаллыбат. Ону үрдүк үөһээ айыыларбыт бэйэлэрэ быһааран эрдэхтэрэ. Биллэн турар, улаханнык сыраластахха, күнү-дьылы бараатахха, сүрэхтээх-бэлэстээх, туруу үлэһит, айылҕаттан айдарыылаах буоллахха эрэ дьоҕур, талаан кэлиэн сөп. Дьөгүөр Картузов, дьэ, кырдьык, айылҕаттан хатаҕаламмыт киһи. Тыа киһитин сиэринэн...
«Сатал» кыһалҕатын быһаарар былаан оҥоһулунна
Сытыы муннук | 20.01.2023 | 13:00
«Сатал» кыһалҕатын быһаарар былаан оҥоһулунна
«Киин куорат» хаһыат ааспыт нүөмэригэр «Сатал» түөлбэҕэ тахсыбыт саахал туһунан суруйан турабыт. Тохсунньу тоһуттар тымныыта саамай муҥутаан турар кэмигэр аны маннык быһылаан хатыламматын, дьон дьиэтэ, гарааһа хам тоҥмотун туһугар олохтоохтор сүрүннүүр бөлөх тэринэн, Ил Дархаҥҥа тиийэ сурук суруйдулар.   Дьокуускайга кытыы түөлбэлэри, тыа хаһаайыстыбатын, атыыны-эргиэни уонна урбааны сайыннарыыга куорат баһылыгын солбуйааччы...
Мөлүйүөҥҥэ тиийэ иликпит
Сонуннар | 21.01.2023 | 17:00
Мөлүйүөҥҥэ тиийэ иликпит
Сахастат 2022 сыл түмүгэр 2021 сыллаахха ыытыллыбыт (2020 сыллаахха ковид ыарыынан сибээстээн көспүтэ) нэһилиэнньэ биэрэпиһин барыллааһын түмүгүн таһаарбыта.  Саха сирин нэһилиэнньэтин ахсаана: 995,7 тыһ. киһи  (2022 сыл тохсунньу 1 күнүгэр 992 115 киһи этэ)