Зоя Игнатьева: «Суруналыыс үлэтэ миэхэ – дуоһуйуу»

Оннук дьон үлүскэннээх үлэ үөһүгэр өрүү үөрэ саҕылла, үлэттэн дьоллоно, сырдыгынан сыдьаайа сылдьар ураты эйгэлээхтэр. Биир оннук киһинэн үгүс суруйар, сырдатар идэлээхтэр холобур туттар киһилэрэ, Саха сирин суруналыыстыкатыгар улахан буукубанан суруллар ааттаах-суоллаах дьонтон биирдэстэрэ диэн Зоя Николаевна Игнатьеваны сыаналыыбын.  Үгүстэр кинини өр сылларга доруобуйа харыстабылын киэҥник сырдатар, туһунан буочардаах талааннаах суруналыыһынан билэллэр.

Хаһыаппыт бүгүҥҥү нүөмэрин ыалдьыта РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ доруобуйа харыстабылын уонна РФ профессиональнай үөрэхтээһинин туйгуна Зоя Николаевна Игнатьева үлэҕэ бэриниилээх буолуу, идэни баһылааһын сатабылларын, кистэлэҥнэрин арыйар, олох араас эйгэтигэр тус көрүүлэрин үллэстэр.

— Зоя Николаевна, үтүө күнүнэн! Кэпсэтиибитин ирэ-хоро билсиһииттэн саҕалыах. Кимтэн кииннээх, хантан хааннаах кэрэ аҥаар буолаҕыный?

— Мин Нам оройуонун I Үөдэй нэһилиэгэр күн сирин көрбүтүм, ол эрээри улааппыт сирим — Орджоникидзевскай оройуон (Хаҥалас — Аапт.) Покровскайа. Аҕам идэтинэн учуутал этэ, оттон ийэм араас үлэҕэ үлэлээбитэ: хонууга да үлэлээбитэ, повардаабыта даҕаны.

— Суруналыыс идэтин баһылыыр баҕа санаа хаһааҥҥыттан киирбитэй?

— Өссө оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар куруук суруналыыс буолуохпун уонна аан дойдуну кэрийиэхпин олус баҕарар этим. Ол баҕа санаам, кыралаан да буоллар, туолбута диэхпин баҕарабын, «Саха» НКИХ «Хотугу сулус» биэриитигэр суруналыыһынан үлэлиир сылларбар араас дойдуну кэрийэр дьолломмутум.

— Аан бастаан үлэлээн саҕалаабыт кэмҥиттэн ахтан-­санаан ааһыах. Бастакы суруйуу, бэчээттэнии туох иэйиини биэрбитэй?

— Киһини өйдүөхпүттэн суруйарбын олус сөбүлүүбүн, ол эрээри идэлээх киһи быһыытынан суруйуубун, бэчээттэниибин Людмила Левина «Она+» хаһыатыгар саҕалаабытым, бу үлэбин олус астынан туран толорорум. Бастакы ыстатыйам бэчээттэммитигэр төһөлөөх үөрдүм этэй!

— Бэчээт уонна тэлэбиидэнньэ суруналыыһын үлэтэ, иккиэннэригэр үлэлээбит киһи санааҕар, төһө араастаһарый?

— Тэлэбиидэнньэҕэ үлэлээһиммин ахтар буоллахха, «Саха» НКИХ «Свой стиль», «Новый день», «Спрос», «Девять муз», «Ориентир — здоровье», «Открытые сердца» теле-биэриилэргэ эрэдээктэрдээбитим, «Люди в белых халатах», «Саха» НКИХ бииргэ үлэлиир кэллиэгэлэрбит видеопортреттарын циклинэн устубуппут, сценарийдары, каадыры таһынан тиэкистэри суруйарбыт, ону тэҥэ бу кэмҥэ бэчээккэ тахсарбын тохтоппотоҕум. Инньэ гынан тэҥ кэриэтэ үлэни — суруйууну — толорбутум.

— Өр сылларга доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин пресс-­сулууспатыгар үлэлээбитиҥ. Билигин медицина тиэмэтин киэҥник сырдатаҕын. Чуолаан медицина хайысхатын суруйууҥ бу эйгэҕэ чугаскын туоһулуур буоллаҕа?

— Аан бастаан «Саха» НКИХ үлэлии сылдьан медицина эйгэтигэр кэлбитим. «Хотугу сулус» телерадиоакадемия дириэктэрэ Татьяна Афанасьевна Гоголева, доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ пресс-­сулууспа тэринэн эрэрин истэн, биир үтүө күн миигин миниистиргэ киллэрбитэ. Ол кэмнэргэ доруобуйа харыстабылын миниистиринэн Иван Яковлевич Егоров үлэлиирэ. Онно миигин пресс-­сэкирэтээринэн үлэҕэ ылбыттара. Онно сылдьан дьылҕам ыйыытынан медицинскэй ыарыыны эрдэттэн сэрэтэр Киин кылаабынай бырааһа Альбина Владимировна Сивцеваны кытта билсибитим. Кини салалтатынан өр сыллаах ситимнээх үлэбит саҕаламмыта. Кэлин кини алгыһынан «Саха» НКИХ төннөн үлэлии сылдьыбытым. Ити кэмҥэ Антонина Новгородовалыын «Новый день» биэриини таһааран саҕалаабыппыт. Ити курдук тэлэбиидэнньэҕэ уонна пресс-­сулууспаҕа үлэни бииргэ тутан үлэлээбитим.

— Билигин медицина тэтимнээхтик сайдар, эмтээһин хайысхалара, тэрилтэлэрэ элбии турар кэмнэригэр ордук тугу табан сырдатарга дьулуһаҕын?

— Миигин ордук дьон кэрэхсэтэр. Медиктэр, кинилэр уустук үлэлэрин, үтүө быһыыларын уонна бэйэни харыстаммат майгыларын өрүү долгуйа сөҕөбүн. Үгүстэрин үлэтин ыкса көрөн ытыктыыбын: быраастары, биэлсэрдэри, акушердары, сиэстэрэлэри, санитардары. Үгүстэрин сырдатан суруйдум, видеоҕа уһуллум уонна бу үлэбин күн бүгүҥҥэ диэри салгыыбын, бу үлэбиттэн тус бэйэм олус үөрэбин. Бэйэм аймахтарбар медик идэлээх элбэх, улахан уолум Володя үчүгэй хирург этэ, кэргэнин Надежданы, 1‑кы поликлиника хирурун, пациеннара эмиэ олус сөбүлүүллэр. Балтым — УЗИ бырааһа, сиэним эмиэ медицинаны талла. Ол онтон эмиэ олус үөрэбин.

— Аныгы кэм суруналыыстыката кэм ирдэбилинэн уларыйар-­тэлэрийэр. Урукку кэмтэн туох уларыйда дии саныыгын? Суруналыыс үлэтэ ордук ыараата дуу, төттөрүтүн, судургутуйда дуу? Эн санааҕар?

— Кэм араастаһыытыттан суруналыыстыка ис дьиҥэ уларыйбат дии саныыбын. Дьон уларыйар. Үчүгэй суруналыыска үлэ хаһан баҕарар көстөр. Уустуктар тустарынан этэр буоллахха, ыарахаттар хаһан баҕарар бааллара, бааллар даҕаны. Ол эрээри үлэттэн үөрүү, үлэ күүрээнэ курдук иэйиилэр эмиэ өрүү бааллар, суруналыыстыка бу иэйиилэртэн тутуллан турар буоллаҕа. Билиҥҥи кэмҥэ бэчээтинэн суруналыыстыка наада дуу, суох дуу диэн мөккүөрү тарбахтан эмэн таһаарыы курдук көрөбүн. «Сыыппара» да, «кумааҕы» да таһаарыылар бэйэлэрэ туһунан ааҕааччылардаахтар, онон иккиэн баар буолуохтаахтар. Төһөнөн элбэх үчүгэй маассабай иһитиннэрэр ньыма баар да, соччонон үчүгэй буоллаҕа.

— Билиҥҥи кэм суру­налыыһа социальнай ситимнэргэ, холобур, блогер быһыытынан, көхтөөхтүк тахсара төһө наадалааҕый?

— Идэлээх суруналыыһы уонна блогеры тэҥ кэрдиискэ ууран тэҥнииллэрин олох сөбүлээбэппин. Бу икки эйгэ тус-туһунан соруктаах үлэлииллэр, араас контеннаахтар, туһунан аудиториялаахтар. Суруналыыс — профессионал, киниэхэ ирдэбил улахан, тугу саҥарарыгар, суруйарыгар улахан эппиэтинэһи сүгэр, оттон блогерга маннык эппиэтинэс сүктэриллибэт.

— Айар куттаах киһи сиэринэн уус-уран айымньыга холонооччугун дуо?

— Билиҥҥитэ суох, ол эрээри баҕа баар. Санааларбын, өйбөр көтөн түһэр сюжеттары кэмигэр сурунан испэппин алҕаһым дии саныыбын, кэлин кэпсээн, сэһэн, ааһа баран роман буолан тахсыахтарын сөбө. Ол эрээри романы суруйуу, арааһа, кыайтарыа суоҕа эбитэ буолуо, кылгас кээмэйдээх жанрдары ордоробун, толкуйдаатым, олордум да, тута суруйдум диэбит курдугу. Мин дууһам — эссе, ол эрээри үлэм хайысхатынан үлэм жанра — очерка уонна интервью, биир үксүн портретнайдар.

— Суруйар-айар дьон ардыгар туохтан эрэ сылайан дуу, санааҕа ылларан дуу иэйиилэрэ киирбэккэ эрэйи көрөр кэмнээхтэр дииллэр. Биирдэ эмэ оннук түгэн буолан ылбыта дуо?

— Дьолбор диэххэ дуу, миэхэ маннык түгэн тыҥыы илик. Мин умсугуйумтуо киһибин, кэрэхсэбиллээх тиэмэ, идиэйэ эрэ баар буоллун, иэйиим кыраттан уһуктар. Онон үлэбин өрүү чэпчэкитик ылынабын.

— Суруналыыс буолуу, эн санааҕар, айылҕаттан бэриллибит дьоҕурунан аналыҥ дуу, үөрэммит идэҥ дуу?

— Суруналыыстыка — үлэ, бэртээхэй үлэ. Үлэ да буолбатах, дуоһуйуу! Сүрүнэ, мин санаабар, эмиэ хатылыыбын, тугу гынаргын сөбүлүөххэ наада!

— Пресс-сэкирэтээр эппиэтинэстээх дуоһунаһа айар үлэни харгыстаабат дуо?

— Этэн аһарбытым курдук, үлэбин сөбүлүүбүн, хара маҥнайгыттан барыта уурбут-­туппут, анаабыт курдук табыллыбыта, дьолбор, пресс-­сэкирэтээр үлэтин толорорум быыһыгар айар үлэнэн тэҥҥэ дьарыктанар кыахтаахпын. Ити чааһыгар салайааччыларбар өрүү табыллабын (миигин өйдүүр дьон түбэһэллэр), хаһан да дьаһалымсыйбаттар, бириэмэбин хааччахтаабаттар. Кылаабынайа — сүрүн үлэҕин үчүгэйдик оҥор. Онтон атын туох нааданый айар үлэҕэ?

— Биир кэмҥэ хас да үлэни тэҥҥэ тутаҕын, хайдах барытын баттаһаҕын?

— Хайдах эрэ наар оннук буолан иһэр курдук, хас да үлэни кэккэ тутабын: преподаватель үлэтэ уонна хаһыат, пресс-­сулууспа уонна тэлэбиидэнньэҕэ эрэдээктэр үлэтэ… Араас былааннаах үлэни сөбүлүүрбүттэн буолуо. Ардыгар онтон күлэбин ээ: «Охчут (стрелец) буоллаҕым, ол иһин бу охторум араас хайысханан көтөллөр», — диэн.

— Дьахтар тиэмэтэ төһө чугаһый?

— «Она+» хаһыакка үлэлиир кэммэр дьахтар тиэмэтин аан бастаан ылсыбытым. Онтон Антонина Новгородова режиссеры кытта «Свой стиль» биэриини оҥорорбутугар элбэх кэрэ аҥаары кытта алтыспыппыт. Ол эрээри дьахтар тиэмэтин ордук чорбото биһириибин диэн этэр кыаҕым суох. Кэрэ аҥаардар ордук көхтөөхтөр, хорсуннар, аһаҕастар, ааһа баран креативнайдар, үгүстүк бэйэлэринэн араас тиэмэни толкуйдууллар, бэйэлэрин тустарынан холкутук кэпсииллэр диэн бэлиэтиэхпин сөп.

— Суруналыыс киһи бы­­һыы­тынан ханнык хаа­чысты­балардаах буо­луох­тааҕый?

— Биллэн турар, алтыһары сатыахтаах, кэпсэтинньэҥ, сатаан истэр, кэпсэтээччитин санаатын тардар, тугу этиэн баҕарарын өйдүүр буолуохтаах. Бу олус суолталаах. Ону таһынан кыһамньылаах, ханнык да быһыы-­майгы, түгэн бүрүүкээтин, үлэлииргэ бэлэм буолуохтаах.

— Тэлэбиидэнньэҕэ үлэ­лииргэ куолас, ыраастык саҥарыы дьоһун суолталаах. Манна анаан дьарык­таммытыҥ дуо?

— Хомойуох иһин, суох. Мин куолаһым диктор идэлээх ымсыырбат куолаһа. Ол эрээри билинэбин, тэлэбиидэнньэҕэ үлэлииргэ куолас улахан оруоллаах. Антонина Новгородова симик куолаһым иһин элбэхтик мөҕөн турар, биэриини саҥардыах иннинэ итии чэйи эбэтэр кофены иһэргэ күһэйээччи.

— Оттон суруйар идэлээх суруналыыска туох улахан оруоллааҕый?

— Суруйар тиэкиһигэр чугас буолуохтаах, тугу суруйарын чугастык билиэхтээх дии саныыбын. Суруналыыс грамотнайдык суруйары хайаан да сатыахтаах. Үйэтин тухары саҥаҕа үөрэнэргэ дьулуһуохтаах. Бу таба суруйууну сатыахтаах диэн буолбакка, суруйуу, саҥарыы стилин баһылыахтаах диэн этэбин. Мээнэҕэ эппэттэр эбээт, хас биирдии суруналыыс ураты стиллээх диэн. Оннук буолуохтаах даҕаны!

— Өскөтүн идэҕин хат тал диэтэллэр, атын идэни талыаҥ этэ дуо?

— Ончу суох, син биир суруналыыстыканы талыам этэ. Ол эрээри устудьуон сылларга төннөрүм буоллар, ордук күүскэ кыһаллан, дьаныһан үөрэниэм эбитэ буолуо.

— Алтыспыт, кэпсэтэн ааспыт эрэ барыта эйигин саха мааны майгылаах кэрэ аҥаара диэн тута сыаналыыллар диэтэхпинэ, омуннааһын буолуо суоҕа дии саныыбын. Үгүстэргэ холобур буолар сахалыы сэмэй, ол быыһыгар санаабыт соругун ситиһэр дьулуурдаах Далбар Хотун, тус олоххун кыратык сэгэтэн аас эрэ.

— Бэйэбин дьоллоох киһинэн ааҕынабын уонна дьылҕабар олус махтанабын: төрөппүттэрим, дьиэ кэргэним иһин, чугас дьонум тапталларыгар, таптыыр уонна таптатар дьолун билбиппэр. Хаһан да, ханна да буолларбын тыылым бигэ эрэллээх: кэргэним, уолаттарым, кийииттэрим, сиэннэрим сөбүлүүр үлэбинэн холкутук дьарыктанарбар өрүү өйүүллэр.

— Ийэ, эбэ быһыытынан оҕону иитиигэ туох ураты көрүүлээххин?

— Бу иннинэ биир интервьюга этэн турардаахпын, ону хатылыыртан куттаммаппын: оҕону уонна сиэни иитиигэ биир сүрүнэ кинилэр тус санааларын истиэххэ, талан ылбыттарын сыаналыахха наада. Түөрт улааппыт сиэннээхпин, кинилэри кытта доҕордуу сыһыаннаахпыттан үөрэбин.

— «Skintime» косметика мааркатын тус сирэйэ буолаҕын. Кэрэ аҥаардарга кэрэ көстүүлээх буолуу кистэлэҥин үллэстэ түһүөҥ дуо?

— Бу хайдах эрэ түбэспиччэ буолбут түгэн. Хаһан эрэ «Журфикс» сурунаал сыллата ыытар «Золотая леди» куонкуруһугар кыттан турардаахпын. Онно «Skintime» маарка миигин тус сирэйинэн талбыта. Биллэн турар, бу олус үөрдэр, ол эрээри бэйэни көрүнэ («держать лицо») сылдьарга эбээһинэстиир (күлэр). Бу күһүн бу хампаанньа менеджерэ видеоролик устарыгар миигиттэн хампаанньаттан ордук тугу сөбүлүүрбүн ыйыппыта. Онно: «Интеллигентнэйэ», — диэн хоруйдаабытым. Чахчы, ити чааһыгар кинилэргэ барыта уурбут-­туппут курдук, быһата, «комильфо!» Баҕар, бу сыанабылбыттан перфекционист курдук көстүөхпүн сөбө буолуо. Ол эрээри, чахчы, дьалаҕай, аанньа ахтыбат быһыыны олох сөбүлээбэппин. Биир үксүн учуутал эрэ бары кыдьыга буолуо, учуутал идэлээх буоллаҕым; нуучча тылын уонна литературатын оскуолаҕа уонна ПТУ-га биэрэ сылдьыбыттаахпын, 13 сыл педагог ыстаастаахпын. Киһи бэйэтин өрүү көрүнэ сылдьыахтаах дии саныыбын, ыһыктынан кэбиспэккэ — бу буолар сүрүн кистэлэҥим.

— Тас көрүҥҥэ, тутта-­хапта сылдьыыга хайдах стили ордороҕун?

— Бу аҕыйах хонуктааҕыта биир дьоруойум маннык хабааннаах ыйытыыны биэрэн турардаах. Мин ордук дьыалабыай стильгэ бэйэбин табыгастаахтык сананабын, национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньаҕа үлэлиир кэммиттэн саҕалаан брючнай көстүүмү эҥкилэ суох уобарас быһыытынан ылынабын. Атах таҥаһыгар, чаастатык кэлэр-барар буолан, кроссовканы ордоробун. Ону таһынан кэрэ көстүүлээх, хаачыстыбалаах аксессуары биһириибин. Мин санаабар, стили аксессуардар ордук ситэрэн-хоторон биэрэллэр. Уопсайынан, суруналыыс идэлээх киһи тас көстүүтүн болҕойуохтаах дии саныыбын, моданы сэргээн, бэйэни көрүнэн, чэбэрдик туттан. Пушкин эппитин өйдүүгүт: «Быть можно дельным человеком и думать окрасе ногтей»?!

— Иллэҥ кэмҥэр тугунан сөбүлээн дьарыктанаҕын?

— Иллэҥ кэммин дьиэбэр атаарарбын сөбүлүүбүн, сиэннэрбин кытта алтыһан, кинигэ ааҕан, муусука истэн, тыйаатырга сылдьан, ону тэҥэ дьүөгэлэрбин кытта көрсүһэбин. Сатыы хаамарбын сөбүлүүбүн, төһөнөн ырааҕы хаамабын да, соччонон үчүгэй, бу олус сэргэхситэр, позитивка киллэрэр. Маны таһынан йоганан дьарыктанабын, соторутааҕыта «растяжканы» боруобалаабытым, дьарыктарбар кэм булан аттарарга кыһанабын. Сарсыарда ханна да тиэтэйбэт буоллахпына, уһуннук сэрээккэлиибин: тибетскэй гимнастиканы сөбүлүүбүн. Ону тэҥэ сирэй миофасциальнай массааһыгар бириэмэ буларга кыһанабын.

— Бэйэҕин күүстээх санаалаах кэрэ аҥаарбын дэнэҕин дуо?

— Бука, күүстээхпин дэниэхпин сөбө буолуо. Төһө да кэнники сылларга санааны түһэрэргэ төрүөт элбэх буола сырыттар, ыһыктыммат, өһүллүбэт буоларга кыһанабын. Мин күүстээх буолуохтаахпын!

— Түмүккэ, суруналыыс идэтин талыан, бу эйгэҕэ ситиһиилээхтик үлэлиэн баҕарар ыччакка тугу сүбэлиэҥ этэй?

— Ханнык да дуоһунаска, хайа да үлэҕэ үлэлээтэргит, сүрүнэ — тугу гынаргытын таптааҥ, оччотугар үлэлииргэ мотивация уонна көх да баар буолуо.

— Киһи олоҕор, кини дьоллоохпун дэнэригэр ордук туох нааданый?

— Олоххо төһө кыалларын сырдык, элбэх үөрүүлээх түгэн, дьол, таптал баар буолуох тустаах.

— Зоя Николаевна, үгүс үлэ быыһыгар кэм булан кэпсэтэн ааспыккар барҕа махтал! Айар үлэҕэр ситиһииҥ үксүү турдун, тус олоххор барыта этэҥҥэ буоллун!