Өймөкөөҥҥө сылдьыбытыҥ дуо?

– Бэйэм 2007-2012 cылларга ХИФУ БГФ экология салаатыгар туризм хайысхатыгар үөрэммитим. Туризм эйгэтигэр дууһам, санаам сытар эбит диэн өссө устудьуоннуу сылдьан өйдөөбүтүм. Мин тугу сатыырбын, билэрбин, уйарбын бу эрэ эйгэҕэ сатаан толору көрөбүн.

Онон 2015 сылтан үлэлээн барбытым. Урукку өттүгэр соҕотох туроператор, ону кытта менеджер, проводник эбит буоллахпына, билигин операторскай хампаанньа үлэтигэр убайбын кытта үлэлиир буоллубут. Онон бэйэм гид-экскурсоводпун. Уонна сатыы хаамыыга, уунан устууга инструктордыыбын.

Киһи дууһатын иһинэн ылынар, онтон астынар үлэлээх буоллаҕына, бу кини дьоло. Бу хайысха киһи күүһүн, кыаҕын, билиитин ыллар даҕаны, үлэттэн дьоллонуу диэн манныгы этэн эрдэхтэрэ дии саныыбын. Английскайдыы саҥарар дьону кытта билсэн өйдөһөбүн. Ханна уонна маннык сылдьыахпыный? Устудьуоннуу  сылдьан бастаан аймахтарбар уонна  дойдубар тиийбит дьоҥҥо Өймөкөөммүн көрдөрөр этим. Онно тиийбит киһи бары кэриэтэ таас хайа дойду буолуо дии санаабыппыт, айылҕата кыраһыабай эбит дииллэр. Истиэп курдук толоонноругар сылгы, сүөһү бөҕө сылдьарын көрөн, хайдах итиннигий, Өймөкөөн маннык эбит дии диэн аһары сөбүлээччилэр, сөҕөөччүлэр. Ханна эрэ күрүлгэн, тарыҥ, хайа баарын дьиктиргииллэрэ. Онтон ыла дьон интэриэһиргиирин билэн, 2015 сыллаахтан Өймөкөөн Киһилээҕэр туристары илдьэн саҕалаабытым. Итинник бастакы хардыылары оҥорон барбытым.

– Түмэн, бастатан эйиэхэ туох сорук турарый? Ааккын уларытыыҥ туризмы кытта сибээстээх дуо?

– Ааппын 2019 сылга уларытыахпыттан дьиҥ саха киһитэ кэлэн кэпсэтэ турар диэн туристарым өйдүүллэр. Бу иннинэ тоҕо нууччалыы ааттааххын диэн ыйыталлара.
Саха сиригэр кэлэр дьоҥҥо бэйэм норуотум култууратын, олоҕун-дьаһаҕын үчүгэй өттүттэн тириэрдэр сорук турар. Төһөнөн элбэх турист кэлэр даҕаны, дойдубут сайдыытыгар тирэх буолуох этэ. Биһиги көрдөрөрбүт элбэх. Онон үлэбэр бастакы сыал – дойдум материальнай өттүн көтөҕүү.

– Аан бастаан маннык айаҥҥа барар турист эмискэ хайаны дабайыыны ыарырҕаппат дуо?

– Биллэн турар, ыарахаттардаах бөҕө буоллаҕа дии. Ол иһин маннык айанныах иннинэ мырааҥҥа тахсан бэйэни эрчийэр ордук. Доруобуйа өттүгэр салгын уларыйыытыгар араас буолуон сөп. Ону барытын айанныыр дьоҥҥо эрдэттэн сэрэтэн инструктаж оҥоробут. Страховкалаах өссө биһирэнэр. Саастаах дьоҥҥо тиийэ сылдьаллар. Биһиэхэ Намтан 74 саастаах турист хайаҕа тахса сылдьыбыттааҕа.
Арассыыйа тас өттүттэн элбэх турист кэлэр. Олортон саамай ыраахтан диэн этэр буоллахха, Малайзия, Индия, Арабскай Эмираттар, Бахрей курдук тас дойдулартан сылдьан ааспыттара.

– Биһиги Сахабыт сирин бырдаҕа омуктары салыннаран эрдэҕэ. Дьон ордук тугу интэриэһиргиирий?
– Хоту улуустар бары элбэх бырдахтаах курдук саныыллар. Оннук буолбатах, сайын биһиэхэ бырдах суох. Өймөкөөн Тааттаны кытта илин турар.
Туристарбыт айылҕабыт кэмнэрин, анаабыт бэлэҕин туһаналларын туһугар эмтээх оту хомуйуу, сир аһыгар сылдьыы, таас үрэхтэргэ балыктааһын курдук анал турдар бааллар. Уонна оттон Өймөкөөн хайаларыгар буоллаҕа дии. Ол курдук аатырар маршруттартан биирдэстэрэ – «Афродита» чыпчаалга тахсыы. Өймөкөөн  Киһилээх хайата өрүс уҥуор турар – Хотугу Киһилээх уонна Соҕуруу Киһилээх диэн ааттыыбыт. Хас даҕаны хребет баарын барытын кэрийэргэ нэдиэлэ барыан сөп. Биһиги Киһилээхпит саамай чугас. Киһилээххэ тиийбит дьон энергетиканы билэллэр. «Афродита», Хотугу Киһилээх – урут сылдьыбатах дьоҥҥо улахан тургутуу. Дьон төттөрү хайаттан түһэн баран сөҕөллөр. Туристар астыммыт харахтара, бэйэлэрин кыайбыт туруктара экскурсовод киһиэхэ, миэхэ, улахан дуоһуйууну бэлэхтиир.

– Туох ыарахаттары көрсөҕүт, Түмэн?

– Графиктан хаалбат сыалтан туристарга бириэмэ тутуһуу – бу бастакы ирдэбилбит. Ол эрэн биһигиттэн тутулуга суох Алдан эбэбитин туоруур паромҥа күммүтүн-дьылбытын барыырбыт элбэх буолар. Манна ордук уһун айаҥҥа үөрүйэҕэ суох туристар маршрут саҕалана да илигиттэн сылайбытынан барар түгэннэрэ эмиэ баар буолар. Ордук охсуута – айан суоппардарыгар. Сылаалаах буоллаҕа дии. Баҕа санаа курдук арай Алдан эбэбитин туоруур муоста тутуллан хааллар, ити хайысханан туризм сайдарыгар биир биллэр чэпчэтии буолуох этэ. Уонна оттон сайыҥҥы туризмҥа тыал, ардах мэһэйдэри үөскэтиэн сөп. Тиэхиньикэҕэ ордук болҕомто уурабыт. Ол эрэн уопут баар буолан барытын эрдэттэн тэринэн, графиктан улаханнык тахсыбат буоларга кыахпытын түмэбит.

– Үлэһит  киһи үлэтэ табыллан, аартыга арыллан, туризм хайысхата сайыннар сайдан истин!