Үйэ кэрэһитэ – ийэ фотоальбома

Раиса Семеновна Степанова  – Ксенофонтовтар дьиэ кэргэннэрин түмэлин сэбиэдиссэйэ, Хаҥалас улууһун Тиит-Арыы нэһилиэгин Чкалов сэлиэнньэтин олохтоох библиотекара, СӨ үөрэҕириитин уонна култууратын туйгуна, Тиит-Арыы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо:

– Биһиги нэһилиэкпит урукку дьыллар  уорҕаларыттан, ааспыт сыллар арҕастарыттан үтүө-мааны  үлэһит, талыы-талба талааннаах, өркөн-өйдөөх  дьонунан биллэр. Ол курдук, Саха сирэ барыта киэн туттар  ыала –  Ксенофонтовтар дьиэ кэргэн манна үөскээбитэ.

Кинилэр албан ааттара, хайа да кэм кэрдии үүнэ салайдар, умнуллар-тумнуллар, сүтэр-оһор туһа суох. Онон сиэттэрэн, үтүө дьоммут сырдык ааттарын үйэтитээри, кэлэр көлүөнэҕэ үтүө холобур, үйэ-саас тухары умнуллубат өйдөбүнньүк  хааллараары, Ксенофонтовтар музейдарын тэрийбиппит.

Хаартыскаҕа: уҥаттан Раиса Семеновна Степанова уонна Иван Васильевич Ксенофонтов сиэнэ Венера Николаевна Ксенофонтова.

Хаартыска альбомун историятын сэгэттэххэ...

 – Өйдөрүнэн-сүрэхтэринэн төрөөбүт норуоттарын кыһалҕатын кыһалҕа оҥостубут баар-суох уолаттарбыт Ксенофонтовтар күн-күбэй ийэлэрэ Екатерина Максимовна Ксенофонтова фотоальбома реставрацияланан, саҥа тыыннанан, удьуордарыгар туттарыытын тэрээһинэ буолла. Бу альбом историятын сэгэтэр буоллахха, альбом иһигэр «Альбом принадлежит Екатерине Максимовне Ксенофонтовой. 1889 г.» диэн суруктаах. Ксенофонтовтар ийэлэрэ Екатерина Максимовна 1937 сыллаахха өлбүтүн кэннэ, альбом кыыһыгар Евдокия Васильевна Ксенофонтоваҕа тиксибит. Билэрбит курдук, Евдокия Васильевна Ксенофонтовтар уолаттарыттан соҕотох ордон хаалбыт, «Беломорканал» тутуутугар сылдьыбыт, концлааҕыр ыар олоҕун этинэн-хаанынан билбит  Иван Васильевич  кыыһа,  Хаҥалас улууһун уонна Тиит-Арыы нэһилиэк Бочуоттаах олохтооҕо, СӨ үтүөлээх учуутала, «Бочуот знага»  уордьан кавалера Зоя Ивановна Ксенофонтованы ииппитэ. Зоя Ивановна Булгунньахтаахха үлэлии барарыгар ииппит эдьиийин бэйэтин кытта илдьэ баран, өлүөр диэри көрбүтэ-истибитэ. Евдокия Васильевна 1952 сыллаахха өлбүтүн кэннэ бу фотоальбом Зоя Ивановнаҕа нэһилиэстибэ быһыытынан хаалбыт.

Хаартыскаҕа: Уҥаттан - СӨ норуодунай суруйааччыта Павел Васильевич Харитонов-Ойуку уонна Зоя Ивановна Ксенофонтова уола Александр Пухов

Хаартыска альбома саҥа тыыннанна

– Үйэни уҥуордаабыт фотоальбом дэлби эргэрэн, сорох страницалара уоттуйан, алдьанан хаалбыт этэ. Зоя Ивановна өр сылларга альбому оҥотторор баҕа санаалааҕа да, онто кыайан туолбатыттан наһаа хомойоро, хараастара.

4 сыллааҕыта СӨ Национальнай библиотекатын дириэктэрэ Саргылана Васильевна Максимова уонна Гуманитарнай чинчийии институтуттан история наукатын дуоктара Екатерина Назаровна Романова тахса сылдьаннар, альбому көрөн, Саргылана Васильевна бэйэтэ тылланан, босхо оҥотторуох буолан куоракка илдьэ киирбиттэрэ. Ол кэннэ Зоя Ивановна олус долгуйа кэтэһэрэ, сотору-сотору ыйыталаһара. Хомойуох иһин, кини бу кэмҥэ кыайан тиийбэтэҕэ, 3 сыллааҕыта өлбүтэ. Ол гынан баран Зоя Ивановна баҕарбыт баҕата туолан, фотоальбом саҥатыгар түһэн, реставрацияланан, уолугар Александр Васильевич Пуховка үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттарылынна.

Тэрээһиҥҥэ Иван Васильевич Ксенофонтов сиэнэ Үөһээ Дьааҥыттан Венера Николаевна Ксенофонтова, Ил Түмэн дьокутаата Афанасий Семенович Владимиров, СӨ норуодунай суруйааччыта Павел Николаевич-Ойуку Харитонов, СӨ үтүөлээх артыыската Маргарита Михайловна Борисова уо.д.а. кыттыбыттара.

Ксенофонтовтар дьиэ кэргэннэрин биир дойдулаахтара, Тиит-Арыы нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ улахан махталбытын СӨ Национальнай библиотекатын дириэктэрэ Саргылана Васильевна Максимоваҕа, реставрациялыыр отдел салайааччыта Илья Егорович Оконешниковка уонна бэйэтин илиитинэн тутан-хабан оҥорбут библиотекарь-реставратор Мария Николаевна Старостинаҕа махталбытын тиэрдэбит.

Хайа да омук, хайа да норуот  бэйэтин түҥ былыргыттан илдьэ кэлбит историятын, олоҕун-дьаһаҕын төһө дириҥник билэр да, соччонон киэн тутта, төрөөбүт  норуотугар таптала дириҥ силистээх-мутуктаах буолар. Дойдубутун былыргытын-быйылгытын  үөрэтии, ийэҥ-аҕаҥ төрдүн-ууһун билии бу ыччаты төрөөбүт дойдутун таптыырга, аймах-билэ дьонун ытыктыырга иитэр-уһуйар, үүнэр көлүөнэҕэ далаһа ууран биэрэр.