Ыһыах аһылыгын бэйэбит астыахха

Эбиитин хорчуоппаларга, атыы-эргиэн эрээттэригэр эрэ буолбакка, сыл аайы каартанан төлөһөргө сибээс мөлтөх буолар. Онон, уһун уочаракка турбат, ыһыах аһын бас быстар сыанаҕа атыыласпат туһугар, бэйэбит астаныахха:

Быырпах

Дьиҥэ, сиэр быһыытынан, ыһыахха кымыс иһиллиэхтээх, ол эрээри биэ үүтүттэн кымыһы көөнньөрөр, хас да күн бэлэмниир аныгы киһиэхэ уустук. Ол иһин кымыһы быырпаҕынан солбуйабыт.

Быырпаҕы сүнньүнэн икки суол ньыманан бэлэмниэххэ сөп. 

Бастакы ньыма: 3 лиитирэ быырпаҕы ыларга:

• 1 бааҥка  сгущеннай үүт – 125-180 солк.,
•  2 ыст. суорат – суорат 1 л. 130-170 солк.
• 2,2 л уу. 

Оргутуллубут ууга сгущенканы кутуллар, ити кэнниттэн суорат холбонуллар. Муос ытыгынан үчүгэйдик ытыйыллар уонна иһити ыга хаппахтаныллар. Бэлэмнэниллибит быырпаҕы 8-10 чаас туруоруллар. Быырпах үрдүгэр бытархай хабахтар тахсалларын саҕана эмиэ үчүгэйдик ытыйыллар уонна 4-5 чаас устата ыга хаппахтаан салгыы туруоруллар. Көөнньөрүллүбүт быырпаҕы иһиэх иннинэ сүөгэй куттахха, утах ордук минньигэс буолар.

Иккис ньыма: 3 лиитирэ быырпаҕы ылар буоллахха:

• ыстакаан аҥаара сүөгэй – 100 г - 250 солк. ,
• 1,2 л суорат, - 170 солк.
• 1 л уу,
• 20 г саахар. 

Оргутуллубут ууга сүөгэйи, суораты, саахары кутан, бытархай хабахтар тахсыахтарыгар диэри ытыйаллар. Ол кэнниттэн утаҕы 8-10 чаас устата итии сиргэ ыга хаппахтаан ууруллар. Көөнньөрүллүбүт быырпаҕы сойутан баран, иһиэх иннинэ ытыйыллар. 

Үтэһэлээх эт

Үгэс быһыытынан ыһыахха убаһа этэ үтэһэлэниэхтээх. Убаһа этин киилэтэ билигин 1300 солк. түһэ илик. Онон ынах этинэн да солбуйуохха сөп буолла. Атыыга сүрүннээн кэлии ынах этин буһаран таһааралларын учуоттаатахха, бэйэ идэһэтин этэ, олохтоох бородууксуйа санааҕа да астык буоллаҕа.  

Дьокуускайга кэлии ынах этин сыаната 670 солк. саҕаланар, олохтоох ынах этэ ыарахан – 950-1200 солк. Ыһыах саҕана сибиэһэй идэһэ этэ Бааһынай ырыынагар киирэр.

Эти ууга буһарабыт, буһан бүтэрин саҕана эрэ тууһуубут, оччоҕо эппит кытаатан хаалбат. Онтон хоторон сойутан баран кырбастаан хотуобай мас шпажкаларга үөлэбит.

Саламаат

Саамай чэпчэки сыаналаах саламаат видеоырысыабын “Киин куорат” таһааран турар: https://vk.com/wall-211246818_678

Саамай судургу саламаакка наада:

• Ынах арыыта – киилэтэ 1200-1300 солк., биһиэхэ олох аҕыйах грамм сөп буолар.
• Оргуйбутунан уу.
• Туус, саахар.
• Бурдук.

Арыыбытын уулларабыт, кыратык тууһуубут. Бурдук эбэн ыһаарылыы түһэбит. Уонна ытыйа туран кыралаан оргуйбутунан ууну эбэбит. Арыыта тахсыар диэри тэптэрэ түһүөххэ сөп.

Алаадьы

Алаадьыны сатаабат саха суох. Уу, үүт, сымыыт, бурдук, туус. Арыыга буһарыллар. Сииргэ табыгастаах, кээмэйэ кыра уонна ахсаана элбэх буоллун диэн тиэстэни остолобуой ньуосканан кутабыт.

Былыргы сахалыы алаадьы ууттан уона бурдуктан эрэ буһара, арыы оннугар сүөһү ис сыатын уулларыаха сөбө.

Лэппиэскэ

Саамай судургу лэппиэскэ кефиртэн оҥоһуллар.

• 1 пачка “Молочный дождик” кефир;
• Суода – быһах төбөтүгэр;
• Туус, саахар;
• Бурдук.

Бастаан кыратык күүгэннириэр диэри кефиргэ суоданы ытыйабыт. Атын састааппытын эбэн, сымнаҕас тиэстэни мэһийэбит. Алаадьы саҕа төкүнүк лэппиэскэлэри оҥорон, биилкэнэн анньыталаан баран духуопкаҕа буһарабыт. Буһан тахсыбытын кэннэ ынах арыытынан сотуохха сөп.

Балык

Саханы саха гыммыт, өлөр-хаалар күҥҥэ өрөһүйбүт төрүт астарбытынан собо уонна мунду буолаллар.

Бааһынай ырыынагар собо сыаната – 350-500 солк.

Мунду атыыга дэҥҥэ тахсар, биирдиилээн балыксыттарга баар буолар.

Собону хатырыктаабакка миинниир дьон баар эбит. Собо элбэх салыҥнаах балык, онто эмиэ туһалаах. Хатырыктыын буспут собо миинэ ордук хойуу, амтана үчүгэй буолар дииллэр. Хатырыга мэһэйдээбэт – суллан түһэр уонна миин түгэҕэр сөҥөр.

Баччатааҕы собону сүрүннээн ыһаарылаан сииллэр. Онно урут саха оччо туттубат ньыматын туһанар буолан эрэллэр. Собо сиһин хатыылаах уҥуоҕар харыахха сөп. Ону билигин ыһаарылыахтарын иннинэ сытыы быһаҕынан собо сиһин туора чугас-чугас гына быһыта сотоллор. Оччоҕо ыһаары кэмигэр оргуйа сылдьар арыы ол быһыллыбыт суолунан киирэн сис ачаахтаах уҥуоҕун түүрэ сиир. Итинник ыһаарыламмыт собо сиһин этэ хатыыта суох буолан, куттала суох, онон оҕо да сиэн сөп.

Кус

Ханнык баҕарар көтөр этин сахалар үксүгэр мииннээн иһэллэр. Ол эрээри көтөр этэ соркуойдаммыта ордук минньийэр. Холобур, биир куһу соркуойдуурга 100-200 г кулинарнай сыа, 75 г бурдук, 1 устуука эриэппэ луук, 1,5 ыстакаан уу, лавровай лиис, туус, биэрэс бэлэмнэниллэр.

Бэлэм ыраастаныллыбыт куһу соркуой иһитигэр уулларыллыбыт итии кулинарнай сыаҕа угуллар. Эппит мииннэнэн эрдэҕинэ, бурдук тарҕатыллар уонна кыратык сылаас, оргуйбут уу эбиллэр, луук кутуллар. Буһарыыны салгыы ыга хаппахтаан баран орто уокка ууруллар. Соркуойбутугар уулаах отону кытары хаппыыста салаата бэриллэр.

* * *

Дьэ, бу курдук, хас биирдии ыалга баар судургу бородуукталартан ыһыах сандалытын киэргэтэр бырааһынньыктааҕы бүлүүдэлэри бэлэмнээтибит.