Өйөбүл, көмө оҥоһулла турар

Анал байыаннай дьайыыга сылдьар байыастарбытыгар дойдубут салалтата, регионнар тустаах көмөнү оҥороллоро тохтообот. 
Арассыыйа Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаата СВО кыттыылаахтарыгар ханнык судаарыстыбаннай өйөбүлү оҥорорун сырдатыахпыт.

Арассыыйа Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаата анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар уонна кинилэр дьиэ кэргэттэригэр комплекснай уонна биирдиилээн көмөнү оҥорор.

Мобилизацияламмыт гражданнар дьиэ кэргэттэригэр өйөбүл комплекса көрүллүбүт. Ыҥырыы кэмигэр мобилизацияламмыт киһи кэргэнэ хат буолбута 180-тан тахса күн болдьохтоох буоллаҕына, киниэхэ биир кэмнээх босуобуйа төлөнөр. Быйылгы сылга ол суумата 59 731 солк. тахса. Төлөбүр оройуоннааҕы коэффициены учуоттаан бэриллэр.

СВО кыттыылаахтарын дьиэ кэргэнэ, ыҥырыллан барбыт сулууспалыыр байыаннай үлэһит оҕотугар ый ахсын 25 599 солк. тахса босуобуйа ылаллар. Төлөбүрэ оройуоннааҕы коэффициены учуоттаан ыытыллар. Босуобуйа оҕо үс сааһын туолуор диэри, ол гынан баран оҕо аҕатын мобилизацията бүтэр күнүттэн хойутаабакка төлөнөр. Төлөбүр дьиэ кэргэн материальнай балаһыанньатыттан уонна атын көрүҥнээх босуобуйалары ылар быраабыттан тутулуга суох.

Маны таһынан аҕалара мобилизацияҕа байыаннай сулууспаны ааһа сылдьар оҕолордоох ыаллар 0-тан 17-гэр диэри саастаах оҕолорго биир кэлим босуобуйаны, бастакы оҕо төрөөбүтүгэр ыйдааҕы төлөбүрү уонна ийэ хапытаалыттан ыйдааҕы төлөбүр курдук докумуоннары оҥотторуууга мэһэйи көрсүө суохтаахтар, кинилэргэ бастакынан оҥоһуллуохтаах. Мобилизацияламмыттар дохуоттара дьиэ кэргэн орто дохуотун ааҕыыга учуоттаммат.

Бойобуой дьайыы бэтэрээнэ статустаах СВО кыттыылаахтара ый ахсын харчынан төлөбүрү (ЕДВ) ылаллар – 4 582 солк. “Арассыыйа Дьоруойа” бочуоттаах аакка тиксибит байыаннай сулууспалаахтар ый ахсын 98 194 солк. төлөбүрү ылаллар.

Анал байыаннай дьайыы кэмигэр ылбыт бааһырыы эбэтэр ыалдьан инбэлииккэ тахсыбыттарга ыйдааҕы төлөбүр – 6 599 солк. Киниэхэ медицинскэй-социальнай экспертиза уорганнарыгар бэрэбиэркэлэммит күнүттэн инбэлииттэр федеральнай реестриттэн ылбыт инбэлиит (“байыаннай эчэйии” төрүөтүнэн) туһунан иһитиннэриилэргэ олоҕуран сайабылыанньата суох ананар.

Ону тэҥэ Социальнай пуонда линиятынан биэнсийэ ылар байыаннай эчэйиилээх инбэлииттэргэ ый ахсын харчынан компенсация уонна эбии ыйдааҕы материальнай хааччыйыы бэриллэр. Харчы компенсациятын кээмэйэ инбэлиит бөлөҕүттэн көрөн уларыйар уонна 4 815-тэн 24 076 солк. диэри буолуон сөп. Оттон материальнай хааччыйыы кээмэйэ инбэлиит бөлөҕүттэн тутулуга суох 1000 солк. буолар.

Харчынан төлөбүрү таһынан, СВО кыттыылаахтара биэнсийэни анатыыга чэпчэтиилэринэн туһаналлар. Анал байыаннай дьайыыга кыттыы кэмэ биэнсийэ ыстааһыгар икки бүк кээмэйдээх учуоттанар – СВО биир сылыгар кыттыы иһин, икки сыл ыстаас. Ону тэҥэ анал байыаннай дьайыыга кыттыбытын иһин үрдэтиллибит пенсионнай коэффициеннар ааҕыллаллар: үлэ толору календарнай сылыгар анал дьайыы зонатыгар сулууспалаабыттарга 3,6 пенсионнай коэффициент (1,8 оннугар) бэриллэр. Маны таһынан, анал дьайыыга сылдьыы кэмигэр уһун ыстаас иһин болдьох иннинэ биэнсийэ  ананар, ити биэнсийэ олохтоммут сааһыттан икки сыл эрдэ оҥоһуллар кыаҕы биэрэр.

Баҕа өттүнэн добровольческай тэриллии састаабыгар барбыттарга, дуогабар быһыытынан эбээһинэһин толоро сылдьан ылбыт эчэйии (бааһырыы, эчэйии, контузия) эбэтэр ыарыы түмүгэр инбэлиит буолбут гражданнарга инбэлиит судаарыстыбаннай биэнсийэтэ ананар, ону тэҥэ кинилэр икки биэнсийэни ылар бырааптаахтар: 55 саастарын туолбут эр дьоҥҥо уонна 50 саастарын туолбут дьахталларга, өскөтүн кинилэр 25-тэн уонна 20-тэн итэҕэһэ суох страховой ыстаастаах, уонна инбэлиит судаарыстыбаннай биэнсийэлээх буоллахтарына.

СФР Саха сиринээҕи салаата добровольческай тэриллии састаабыгар сулууспалаабыт анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар эрэ инбэлиитинэн судаарыстыбаннай биэнсийэни оҥорор уонна төлүүр. Хантараак баттаһан барбыт байыаннай сулууспалаахтарга (доброволецтарга буолбатах) эбэтэр мобилизациянан барбыттарга инбэлиит судаарыстыбаннай биэнсийэтин маннык биэдэмистибэлэр: Оборона министиэристибэтэ, Росгвардия, ИДЬМ уо.д.а. оҥороллор уонна төлүүллэр.

Инбэлиит бөлөҕүттэн көрөн, судаарыстыбаннай биэнсийэ кээмэйэ оройуоннааҕы коэффициены учуоттаабакка 13-тэн 22 тыһыынча солкуобайга диэри уларыйар. Иитимньигэ оҕолор баар буоллахтарына, биэнсийэ кээмэйэ хас биирдии иитимньи иһин үс гыммыт бииринэн улаатар (үскэ диэри иитимньи учуоттанар).

Инбэлиит буолбут байыаннай сулууспалаахтар реабилитация тэхиньиичэскэй өттүнэн, холобур быратыас, торуоскалар, инбэлиит кириэһилэлэрэ уонна да атын оҥоһуктар курдук реабилитация уонна абилитация тус-туһунан бырагырааматыгар сөп түбэһиннэрэн хааччыллаллар. Кинилэри ылыы икки ньымата баар: бэлэм оҥоһуктары Социальнай пуонда нөҥүө ылыахха эбэтэр электроннай сертификаты оҥорон быһаччы төлөөн ылыахха эмиэ сөп. Онуоха Саха сирин демобилизацияламмыт дьонугар электроннай сертификаттар “проактивнайдык” оҥоһуллаллар.

Маны сэргэ СВО кыттыылаахтара, анал байыаннай дьайыы бэтэрээнэ статустаах, ЕДВ уонна социальнай өҥөнү натуральнай көрүҥүнэн ылааччылар федеральнай чэпчэтиинэн туһаналларын быһыытынан санаторнай-курортнай эмтэниини ааһыахтарын сөп.

2025 сылтан анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэригэр Арассыыйа Социальнай пуондатын реабилитациялыыр Кииннэригэр санаторнай-курортнай эмтээһиҥҥэ эбэтэр медицинскэй реабилитацияҕа өҥөнү босхо ылар кыах баар. Эмтэниини бэтэрээн статустаах демобилизацияламмыт гражданнар ааһыахтарын сөп.

Саха сириттэн СВО кыттыылаахтара СФР реабилитациялыыр Кииннэригэр санаторнай-курортнай эмтэниини уонна медицинскэй реабилитацияны хайыы үйэ ааһа сылдьаллар. Реабилитация кииннэригэр эмтэнии, олоруу барыта босхо. Ону таһынан СФР Саха сиринээҕи салаата гражданин эмтэнэр сиригэр барарын толуйар.

Санаторнай-курортнай эмтээһин уһуна 21 күнтэн ордук буолбат, медицинскэй реабилитация болдьоҕо медицинскэй көрдөрүүлэри учуоттаан быһаарыллар.

Кииннэр клинико-диагностическай уонна реабилитационнай оборудованиеларынан, медицинскэй тиэхиньикэлэринэн хааччыллыылара үрдүк таһымнаах, ол араас эмтэнии ньымаларын туһанар кыаҕы биэрэр.

Өйөбүл дьаһалларын туһунан сиһилии иһитиннэриини ыларга Арассыыйа Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаатыгар билсиэххэ сөп.