Вячеслав Карпов олоҕун анала

Өлгөм куһунан-балыгынан аһатар эбэ уҥуор Д.П. Коркин аатынан аатырбыт оскуола-интэринээт уонна физкултуура-спорт института, аллараа – В.П. Карпов аатынан оҕо спорт оскуолата бааллар. Оттон «Федотов» спортсаалатыгар базаланар В.П. Карпов аатынан оскуолаҕа дьоро түгэн – Вячеслав Карпов көҥүл тустууга оҕолорго Сэбиэскэй Сойууска чөмпүйүөннээбитэ 60 сылыгар «Карпов нэдиэлэтэ» буолла.

Быыстапка-стендэ

Александр Иванович Федотов аатын сүгэр култуурунай-спортивнай комплекска киирээти кытта уун-утары, кичэллээхтик оҥоһуллубут Карпов стендэтэ сырдыы күлүмүрдүүр. Аатырбыт бөҕөс олоҕун суолун, ситиһиилэрин көрдөрөр үгүс хаартыскалардаах, сэдэх докумуоннардаах таас стеллажтар, витриналар дириҥ ис хоһоонноохтор. Слава Карпов эдэр-эмэн саастарыгар тустуунан дьарыктаммытын, күрэхтэспитин туһунан бэйэтэ суруйталаабыт альбомнара, бэлиэтэммит блокноттара болҕомтону тардаллар.

Болдьоммут кэмҥэ Вячеслав Карпов олоҕун аргыһа Т.П. Карпова, В.П. Карпов аатынан спорт оскуола дириэктэрэ А.Р. Неустроев, улуус баһылыгын социальнай дьыалаларга солбуйааччы М.Ф. Кронникова стендэ аһыллыытын лиэнтэтин быстылар.

Мария Филипповна, Александр Романович, Татьяна Петровна, Д.П. Коркин аатынан тустуу музейын дириэктэрэ Егор Васильевич Пудов эҕэрдэ, махтал тылларын эттилэр.

ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин чөмпүйүөнэ, Тааттаттан кэлбит Гаврил Иванович Каприн:

– Карповы кытта бииргэ күрэхтэспит, бииргэ дьарыктаммыт дьоллоохпун. Киевскэй физкултуура институтун бүтэрбитим, Германияҕа учууталлаабытым, ыал буоламмын Чурапчыбар, Тааттабар эргиллибитим. Славкалыын бииргэ күрэхтэһэрбит. Мин олохпор Карпов, Федосеев, Андросов, Аргунов курдук дьон баалларынан киэн туттабын. Чурапчы миэхэ элбэҕи биэрбитэ. Карпов ат сүүрүүтүн сөбүлүүрэ. Мин Таатта федерациятын салайарым. Биирдэ куорат ипподромугар кириэһилэҕэ олорон анньынан кэлэн дьиэтигэр чэйдэтэ ыҥырбытыгар барсыбатахпыттан улаханнык кэмсинэбин. Барыа, суох буолуо дии санаабат этим. Олохпор ити көннөрүллүбэт көтүтүүм. Ону билигин, саас ырааттаҕын, күн-дьыл ааһан истэҕин аайы, кэмсинэбин. Ол да буоллар Чурапчы мин олохпор үйэлэргэ – Чурапчы! Барыгытыгар эҕэрдэ буоллун, Таатта дьонун-сэргэтин аатыттан, интэринээт-оскуоланы бүтэрбит уолаттар ааттарыттан!

СӨ физическэй култуураҕа уонна спорка үтүөлээх учуутала, атах оонньуутугар Манчаары спартакиадатын абсолютнай чөмпүйүөнэ Николай Николаевич Адамов:

– Вячеслав Павлович Чакыр дьиҥнээх патриота этэ. 2000 с. спортивнай саала тутуллубутугар, тустуу көбүөрүн, кэлин тренажердары, волейбол, баскетбол мээчиктэрин бэлэхтиирэ. Вячеслав Павлович аҕатынан төрүттэрэ-уустара бултаах-алтаах Амма өрүс тардыытыгар Бэрэ үрэх олохтоохторо. Эһээлэрэ Ороспо Уйбаан – Уйбаан Саввин илиитигэр күүстээх, атаҕар кыанар буолан, ол Бэрэ төрдүттэн үс көстөөх Амма сиригэр таптыыр кыыһыгар түүннэри алта көһү барара-кэлэрэ номоххо сылдьар. Биһиги, Миитиннэр, Адамовтар, Ороспоттон төрүттээхпит. Вячеслав этэн турар: «Олоҕу олордум. Мин туспунан атыны кэпсиир дьон бааллар, ол иһин кинигэ суруйарга сананным», – диэн. Уот харахха суруйбут, кистээбэккэ. Татьяна Петровнаҕа биһи Вячеславпытын өйөөбүтүн, ытыһын үрдүгэр илдьэ сылдьыбытын иһин махталбытын тиэрдэбит!

Вячеслав Карповы кытта тустуу сайдыытын саҥа кэрдиис кэмэ саҕаламмыта. Ол курдук, бэйэтэ ССРС тыатын сирин, РСФСР, Саха АССР чөмпүйүөннэрэ, Тбилиси, Болгария, Италия норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдарын кыайыылаахтара, призердара буолуталаабыта, «Бастыҥ техника», «Чулуу бөҕөс» анал бириистэри элбэхтик ылаттаабыта, «карповтааһын» албаһы айбыта, тренердээбитэ, оройуонун спордун, өрөспүүбүлүкэ спорка үрдүкү маастарыстыба Оскуолатын салайбыта, спорт сайдыытын өйүүр пуондаҕа бэрэсидьиэннээбитэ, сахаттан бастакы дуобат гроссмейстерэ Александр Азаровка тренердээн, аан дойду боруонса призера буолары ситиспитэ, өрөспүүбүлүкэ дуобакка-саахымакка Киинигэр дириэктэрдээбитэ. «Бүдүрүйбүт да көнөрүн» итэҕэппитэ, булгуруйбат кытаанах санаатын, кыайыыга дьулуурун арылхайдык көрдөрбүтэ.

Физическэй култуура уонна спорт эйгэтигэр Д.П. Коркин аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата, СӨ ФКС үтүөлээх үлэһитэ, «Гражданскай килбиэн» анал бэлиэ, ССКП уобаластааҕы Кэмитиэтин, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин, СӨ Аҕа Баһылыгын Грамоталара, Чурапчы улууһун уонна Чакыр нэһилиэгин ытык олохтооҕун дьоһун ааттара, Дьокуускай куорат «Бочуотун кинигэтигэр» киллэриллибитэ  улахан ситиһиилэрин мэктиэлэрэ.

Үөрүүлээх быһыыга-майгыга

Чурапчы онус кылааһын үөрэнээччитэ Слава Карпов 1965 с. Дагестан Махачкала куоратыгар оҕолорго көҥүл тустууга ССРС чөмпүйүөнүн үрдүк аатын ылбытыгар аналлаах өрөспүүбүлүкэ оҕолорго турнира үөрүүлээхтик аһыллыытыгар «уруй-айхал» тыллара дуораһыйдылар.

Улуус үөрэҕин салаатын начаалынньыга Ю.П. Посельскай, физическэй култуура уонна спорт управлениетын начаалынньыга Дь.В. Егоров, Д.П. Коркин иитиллээччитэ, В.П. Карпов уола Павел Вячеславович, турнир сүрүн судьуйата И.С. Посельскай күрэхтэһии кыттыылаахтарын эҕэрдэлээтилэр.

Чуолаан, оҕолорго ССРС чөмпүйүөнэ Семен Морфунов кыайыы улахан үлэттэн кэлэрин, Слава Карпов солообут суолунан элбэх уол ССРС, аан дойду, олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөнэ буолбутун, үтүөлээх тренердэр тахсыбыттарын, институт баар буолбутун, «Мощь Карпова» дэппит эт-сиин өттүнэн күүһүн-уоҕун, «карповтааһын» албаһын, киһилии үтүө майгытын, киэҥ билиитин-көрүүтүн бэлиэтээтэ. В.П. Карпов төрөөбүт-үөскээбит Чакырын нэһилиэгин баһылыга Константин Лебедев спорт оскуолаҕа Карпов аата нэһилиэк дьонун-сэргэтин туруорсуутунан иҥэриллибитин бэлиэтээтэ. Бөһүөлэккэ Карпов уулуссата баарын, музей киллэриллэн эрэрин, Чакыртан ССРС, Арассыыйа чөмпүйүөннэрэ тахсыбыттарын иһитиннэрдэ.

Ахтыы киэһэтэ

С.А. Новгородов аатынан Чурапчы орто оскуолатыгар Вячеслав Карповы кытта үөрэммит, тустуунан дьарыктаммыт аҕам саастаах бэтэрээннэр кылаас чаастарыгар, «Карпов уруоктарыгар» үөрэнээччилэри кытта көрүстүлэр.

Ахтыы киэһэтин улуус спордун историятынан дьарыктанар В.П. Карпов аатынан оҕо спорт оскуолатын методиһа Виктор Дьяконов салайан ыытта. Ахтыыны элбэх киһи оҥордо. ССРС спордун маастара Михаил Друзьянов Саха сирин 1-кы Бэрэсидьиэнэ М.Е. Николаев Вячеслав Карповы үрдүктүк билинэн, куоракка кыбартыыра биэрбитин, өрөспүүбүлүкэ таһымнаах үлэлэргэ анаабытын бэлиэтээтэ. Д.П. Коркин аатынан спорт музейын дириэктэрэ Егор Пудов Слава 1957 с. интэринээт аһыллыаҕыттан Мындаҕаайыттан кэлбитин, ураты истииллээх тустуугун, оройуон спордун салайбытын, дьону кытта истиҥник кэпсэтэрин, булугас өйүн, Омар Хайям, Ойуунускай хоһооннорун ааҕан салыннарарын, үчүгэйдик ыллыырын, дэлэй кэпсээннээҕин, көрдөөҕүн-күлүүлээҕин, сэргэхситэрин ахта-санаан ааста. ССРС оҕолорго чөмпүйүөнэ, икки төгүллээх үрүҥ көмүс призера, Аан Дархан оһуохайдьыт, алгысчыт Семен Морфунов аан дойдуга, олимпийскай оонньуулар чыпчаалларыгар ааны аспытын, Карпов аатынан спортоскуола дириэктэрэ Александр Неустроев Чурапчы орто оскуолатын бүтэрэр үөрэнээччилэргэ спорка, уопсастыбаннай олоххо эргиччи талааннаах үөрэнээччилэргэ истипиэндьийэ ананарын тоһоҕолоотулар.

Улахан тапталга куустаран

Аатырбыт бөҕөс олоҕун аргыһа, оскуолаҕа биир кылааска үөрэммит  Татьяна Петровна Карпова Слава киһи быһыытынан үтүө өрүттэригэр санаатын үллэһиннэ. Слава оччолортон дуоспуруннааҕынан, сыаллааҕынан-соруктааҕынан, көрү-нары батыспатынан биллэр эбит. Музейдарга, тыйаатырга сылдьарын, кинигэ, хоһоон ааҕарын сөбүлүүр, үчүгэйдик ыллыыр, үҥкүүлүүр, дуобаттыыр, көрүдьүөстээх кэпсээнньит уол кылаас бастыҥа буолара биллэр. Өссө оччолортон тренердэрэ Д.П. Коркин «саханы аатырдыахтааххыт» диирин чиҥник иҥэриммит. Вячеслав наһаа дьиэмсэҕин, күннээҕи эрэсиими кытаанахтык тутуһарын, бэйэ ыккардыгар олус сылаас сыһыаннаахтарын, тыл аҥаарыттан өйдөһөллөрүн мустубут дьон бары билэрин бигэргэтэ иһиттэ. 1969 с. чугас доҕоро Сахаачча хомолтолоохтук өлөн, 1970 с. аны ийэтэ күн сириттэн күрэнэн улахан охсууну ылан, арыгылыы сылдьыбыт кэмнэрин эмиэ аҕынна. Онтон уола Павликка туһаайан «оҕом аҕата арыгылыырын көрүө, билиэ суохтаах», «арыгы сахаларга барбат» диэн тохтообутун, кинини батыһаннар элбэх табаарыстара испэт суолга турбуттарын; олус чиэһинэйин, сыыһаны-халтыны сөбүлээбэтин, «үрүҥ-хара» охсуһууларыгар кырдьык кыайыан сөбүн дьон билэрин туһугар Егор Неймоховтуун кинигэ суруйбуттарын, о.д.а. кэпсээбитэ барыбыт сүрэхпитин долгутта.

Тустуу уонна дуобат түһүлгэлэригэр

В.П. Карпов умсугуйан дьарыктаммыт көрүҥнэригэр тустуу уонна дуобат күрэхтэһиилэрэ сэҥээриини үөскэттэ. Аҕыс улуустан 246 тустуук оҕо икки күн тилэри быһаарсыыларыгар үчүгэй бэлэмнээхтэр кыайыы үөрүүтүн биллилэр.

8-9 саастаахтарга 19 кг саҕалаан Миша Скрябин (Амма), Роберт Троев (Уус Алдан), Айсен Седалищев (Ньурба), Володя Андреев (Дьокуускай), Аятмар Яковлев (Дьокуускай), Игорь Щемяков (Дьокуускай), Эльдар Стрекаловскай (Мэҥэ Хаҥалас), Саид Абдураков (Томпо), Артемий Ефремов (Дьокуускай), 38-48 кг Богдан Балаганскай (Дьокуускай); 10-11 саастаахтарга 26 кг Гарик Иннокентьев (Дьокуускай), Овик Иннокентьев (Дьокуускай), Ньургун Слепцов (Ньурба), Харысхал Саввинов (Дьокуускай), Аярган Яковлев (Дьокуускай), Вивиан Гаина (Чурапчы), Владимир Васильев (Дьокуускай), Виктор Моторин (Томпо), Эрхан Васильев (Ньурба), 50 кг үөһэ ыйааһыннаахтарга Баир Хоргатханов (Мэҥэ Хаҥалас) кыайыылары ситистилэр.

Дуобакка дьахталларга – 9 кылаас үөрэнээччитэ Аина Собакина, эр дьоҥҥо спорт маастара Иван Новгородов бастаатылар. 11 кылааска үөрэнэр аан дойду чөмпүйүөҥкэтэ Александра Рожина  26 дуоскаҕа сеанс оонньотон 20 кыайыыны ситистэ.

Вячеслав Карпов албан ааттаах суолун батыһааччылар элбии турдуннар!