Вероника Пермякова-Үрүҥ Үйэн: «Эн харысхалыҥ — төрөөбүт дойдуҥ ото-маһа...»

Бүгүҥҥү ыалдьыппыт төрүт үгэһи өрө тутан, эмтээх отторунан дьарыктанар. Вероника Пермякова-Үрүҥ Үйэн хатыҥнардаах, чараҥнардаах, хампа солко алаастардаах Чурапчыттан төрүттээх. Билигин дойдутугар Е.А. Борисов аатынан улуустааҕы Киин библиотекаҕа үлэлиир. Икки оҕолоох эдэр ийэ бэйэтин сааһыгар холооно суох мындыр, лоп курдук тыллаах-өстөөх.

• Эмтээх от эйгэтэ бэйэтэ сыымайдыыр, аҥаардас атыылаан харчы эрэ оҥостор санаалаах дьону киллэрбэт, чугаһаппат диэн көрөбүн...

• Мин – алаас оҕотобун, ол аата миэхэ алаас ото барсар, генетика сокуонунан миэхэ ордук сөп түбэһэр диэн түмүккэ кэлбитим...

• Дьарыктанан истэҕиҥ аайы айылҕаны кытта ситимиҥ бөҕөргөөн, көрө-истэ сылдьар баҕаҥ күн-түүн күүһүрэн да иһэр эбит...

• Дьон үксэ бэлэми ыла сатыыллар. Ол эрээри мин бэйэҥ илиигинэн хомуйбутуҥ ордук туһалаах диэн өйү-санааны тарҕата сатыыбын.

Тэлгэһэбиттэн, түөлбэбиттэн саҕалаабытым

– Вероника, бу эйгэҕэ хайдах кэлбиккин ааҕааччыларга кэпсии түһүөҥ дуо?

– Оҕо сылдьан эбэм эмтээх оттору хомуйарын үгүстүк көрөрүм. Таҥас мөһөөччүктэргэ от арааһын, силиһи, чааганы хаһаанара, кичэллээхтик баайан, оҕолор көрбөт сирдэригэр, ыраах уурара. “Бу наадалаах, тыытымаҥ” диирэ. Ол иһин өйбөр “туһалаах” диэн тыл хатанан хаалбыт. Эбэм эмтээх оттор тустарынан элбэҕи ааҕара, билэр дьоммут оннук кинигэлэри буллахтарына, киниэхэ аҕалаллара.

Эмтээх от туһатын бэйэм ийэ буолан баран билбитим, өссө күүскэ итэҕэйбитим. Улахан кыыһым биир ыйдааҕар иһэ моһуогурбута, тэһитэ анньан, түүн утуппат да этэ. Ол саҕана куоракка ыаллыы олорбут дьахтарбыт: “Саҥа төрөөбүт оҕону эминэн ноҕуруускалаама, хатыҥ сэбирдэҕин көйөрөн, быһах төбөтүгэр суоданы ылан, ону кытта иһэрдэн көр”, – диэн сүбэлээбитэ. Чахчы, туһалаабыта, оҕом иһэ быһыта тыытара тохтообута. Ол иннинэ арааһы бары боруобалаабыт ийэ уоскуйбутум уонна махтаммытым. Онтон ыла Чурапчыга сайылыы таҕыстахпытына тэлгэһэбититтэн билэр отторбун кыралаан хомуйар буолбутум. Холобур, хатыҥ, дьэдьэн, моонньоҕон сэбирдэхтэрин. Кэргэммин кытта күһүн, кыһын чэй оҥостон иһэрбит.

Пандемия саҕаланыаҕыттан киһи барыта тыаҕа тардыһар буолбута. 2021 сыллаахха Алгыс От уһуйааныгар үөрэммитим. Тыаҕа тахсан, батыһыннара сылдьан хомуйтарар этэ. Онно эбии араас кинигэлэри атыылаһан ааҕарым. Ити курдук интэриэһим күн-түүн күүһүрэн испитэ, бу дьарыкка ис-испиттэн баҕаран туран олохтоохтук ылсыбытым. Итиэннэ дойдубар көһөн барарга быһаарыммытым. Баҕардым да, тыаҕа тахсар буолбутум. Сарсыарда эрдэ, сиик көтүүтэ, биэс чааска туран эмтээх от хомуйа барарым. Кырачааным турарыгар хайыы үйэ кэлэн, отторбун дьаарыстаан, бэрийэн бүтэрим. Ону көрөн, биир дойдулаахтарым үөрэт диэн көрдөһөр буолбуттара. Үгүстэр туохтан саҕалыыры билбэттэр, дьааттаах оттору хомуйуохпут эбэтэр сыыһа иһиэхпит диэн куттаналлар. Бастаан түөлбэм дьонун, түөрт-биэс киһини мунньан, тыаҕа таһаарбытым. Айылҕалыын алтыһыы ураты көрүҥүн тута сэргээбиттэрэ. Онтон ыла хас сайын аайы дьоҥҥо билиибиттэн үллэстэбин.

Билигин дьоҕус түмсүүлээхпит. Сүбэ-ама үллэстэбит, уопут атастаһабыт. Биир дьарыктаах дьон билиитэ-көрүүтэ кэҥээн иһэрэ үчүгэй. Атын улуустартан ыйыталлар аҕай. Ол эрээри тыаҕа батыһыннара сылдьан үөрэтэр, “бу үүнэн турар” диэн көрдөрөр даҕаны ордук көдьүүстээх дии саныыбын. Хаартысканан быһаарар сэрэхтээх, тоҕо диэтэххэ маарыннаһар от элбэх, буккуйан кэбиһиэхтэрин, сыыһа-халты да тахсыан сөп. Холобур, аҥаардас үөрэ ото хас да көрүҥнээх. Дьиҥэр, олус баҕарар дьону онлайн үөрэтиэххэ сөп, оннук түгэҥҥэ хаартысканан быһаарарга кинигэнэн сирдэтинэллэр эбэтэр анал сыһыарыынан туһаналлар. Ол эрээри батыһыннара сылдьан илэ үүнэн турар оту көрдөрөр ордук диэн өссө биирдэ хатылыыбын. Итинник үөрэтэр киһи аҕыйах, элбиирбит буоллар диэн баҕалаахпын.

– Эйигин Үрүҥ Үйэн диэн сахалыы ааттаах диэбиттэрэ. Тоҕо бу ааты ылыммыккыный?

– Мин устудьуон сылларым Новосибирскайга ааспыттара, онно сир салаатыгар үөрэммитим. Дойдубуттан ыраах сылдьан биир дойдулаахпыт, норуот суруйааччыта Василий Яковлев-Далан “Тыгын Дархан” романын биир тыынынан аахпытым. Ордук Тыгын кыыһа Үрүҥ Үйэн Батастыын Боотуруускай улууска күрүүллэрэ, Түөйэ үрэҕэр саһар түгэннэрэ долгуппута, дойдубар ахтылҕаным өссө күүһүрбүтэ. Түөйэ – мин аҕам төрөөбүт сирэ, өбүгэм дойдута. Үрүҥ Үйэн историятын чугастык санаан, бу ааты ылыммытым. Үчүгэйи эрэ аҕалар, үтүөнү эрэ үксэтэр «ү» буукубаны бэйэм да сөбүлүүбүн, сахалыы аатым миигин харыстыыр диэн итэҕэйэбин.

Бэйэҥ илиигинэн хомуйбутуҥ ордук туһалаах

– Кэнники кэмҥэ эмтээх оттору хомуйууну дьон сэргиир, сэҥээрэр. Интэриэс тоҕо күүһүрдэ дии саныыгын?

– Биһиги хааммытыгар баар. Өбүгэлэрбит былыргыттан дьарыктанан кэллэхтэрэ, ол эрээри сэбиэскэй кэмҥэ ол ситим быстан хааллаҕа. Билиҥҥи көҥүл олоххо түгэх өйбүтүгэр илдьэ сылдьыбыт, “утуйа” сыппыт билиибит уһугунна дии саныыбын.

Эмтээх от эйгэтэ бэйэтэ сыымайдыыр, аҥаардас атыылаан харчы эрэ оҥостор санаалаах дьону киллэрбэт, чугаһаппат диэн көрөбүн. Үксүн үөрэнэргэ баҕалаах, номнуо бэлэм киһи кэлэр. Саарбахтыыр дьон сыыйа-баайа сыыйыллан бараллар. Ис-истэриттэн ылсыбыттар тиһэҕэр диэри үөрэнэллэр, дьарыктарын бырахпаттар.

Бу эйгэҕэ бэйэм уонна чугас дьонум доруобуйатын тупсарабын, туһалыыбын диэн санаалаах, ис дьиҥин өйдөөн кэлэҕин. Дьарыктанан истэҕиҥ аайы айылҕаны кытта ситимиҥ бөҕөргөөн, көрө-истэ сылдьар баҕаҥ күн-түүн күүһүрэн да иһэр эбит.

Мин санаабар, хас биирдии саха киһитэ эмтээх оту хомуйуунан дьарыктаныахтаах. Дьон үксэ бэлэми ыла сатыыллар. Ол эрээри мин бэйэҥ илиигинэн хомуйбутуҥ ордук туһалаах диэн өйү-санааны тарҕата сатыыбын. Саҥа сатабылы иҥэриммит киһи өйө-санаата уларыйар, бэйэтэ хомуйан дьиэ кэргэнин, аймахтарын отунан хааччыйар. Билиигин биир киһиэхэ тиэрдибитиҥ бүтүн аймахха туһалыыра саныахха да астык.

– Аҕам саастаахтар эрэ үөрэнэ кэлэллэр дуу, эдэрдэр эмиэ сэргииллэр дуу?

– Аҕам саастаахтар өбүгэттэн кэлбит дьарыгы өйдөрүгэр-санааларыгар илдьэ сылдьаллар. Тоҕо диэтэххэ бу көлүөнэ дьон оҕо саастарыгар үөрэ отун суоракка булкуйан, унньууланы күөрчэххэ, сүөгэйгэ кутан элбэхтик амсайдахтара. Ол иһин үгүстэр өйдөбүллээх кэлэллэр. Бу курдук эбэлэр бэйэлэрин билиилэрин сиэннэригэр бэристэхтэринэ, кэлин ону салҕааччылар, тарҕатааччылар үксүү туруохтара диэн эрэнэбин.

Үөрүөм иһин, сыл аайы үөрэнээччилэрим эдэримсийэн иһэллэр. Мин санаабар, дьиэ кэргэҥҥэ биир да киһи дьарыктаннаҕына, ол – улахан кыайыы. Ол иһин сааһыттан тутулуга суох, ким баҕалааҕы үөрэтэ сатыыбын. 

Төһөнү иһэрбитин билиэхтээхпит

– Киһи туохтан саҕалыахтааҕый?

– Туох барыта кыраттан саҕаланар дииллэринии, судургуттан, билэр отторуттан. Холобур, хатыҥ, дьэдьэн, моонньоҕон, дөлүһүөн сэбирдэхтэриттэн, биэс тымырдаах бохсурҕан (подорожник), ньээм оттортон. Бу этиллибит от-мас үксэ хас тэлгэһэ аайы баар, дьиэттэн чугас үүнэр. Балары киһи куттаммакка хомуйуон сөп. Арай төһөнү иһэрбитин билиэхтээхпит.

Саха дьоно хоп-хойуу чэйи үүттээн иһэрбитин сөбүлүүбүт. Эмтээх оттору эмиэ хойуу баҕайы гына оҥостон иһэбит. Манна биири өйдүөхтээхпит: Саха сирин эмтээх отторо, холобур, соҕуруу дойдулар отторуттан быдан күүстээхтэр. Тоҕо диэтэххэ биһиги сайыммытыгар, кып-кылгас кэм иһигэр үүнээйилэрбит элбэх микроэлемени иҥэринэн, түргэнник ситэллэр, сибэккилэнэ охсон, астарын биэрэллэр. Төһө даҕаны кээмэйдэринэн кыра буолбуттарын иһин, састааптара баай, дьайыылара күүстээх. Атын сирдэр үүнээйилэрэ үрдүк, улахан, ол эрээри киһи организмыгар дьайыылара сымнаҕас соҕус буолар. Арассыыйа кинигэлэригэр көрдөххө, эмп быһыытынан иһэргэ дозалара атын. Биһиги кинилэр курдук наһаа хойуу гына оҥосторбут сыыһа эбит. Холобур, биир чааскыны иһэн баран хаан баттааһына хамсыан, сүрэх тэбиитэ күүһүрүөн сөп.

Кытайдары ылан көрүөххэ. Бу омук эмиэ эмтээх оту хото туһанар. Кинилэргэ чэйи иһии сиэрэ-туома киэҥник тарҕаммыт. Быыкаа пиалоҕа барбах эрэ барбыт чэйи кутталлар, ону даҕаны биирдэ омурдан кэбиспэккэ, бытааннык, аа-дьуо сыпсырыйан иһэллэр. Биһиги эмиэ оннукка үөрэниэхтээхпит. Оччоҕуна эрэ эмтээх от киһи организмыгар сөпкө дьайар кыахтаах.

Аны туран, сорохтор аптека эмин курдук, истибит да, көрүөх бэтэрээ өттүгэр туһалыахтаах дии саныыллар. Бу сыыһа. Холобур, сибэккини хайдах үүннэрэбитий? Сиэмэтин ылан буорга анньан, уу кутан баран, сылаас, сырдык сиргэ уурабыт. Онтукабыт күн тыктаҕына, быгар, көрөн-харайан, өр бүөбэйдээбиппит кэннэ биирдэ сибэккилиир. Эмтээх от дьайыыта эмиэ оннук курдук: искэр киирэн бытааннык дьайар. Аны чэй оҥосторгор үчүгэйи эрэ саныахтааххын, “туһалаа, ыарыыбын уҕарыт” диэн көрдөһө-көрдөһө иһиэхтээххин. Дьэ, оччоҕуна ортотунан икки-үс нэдиэлэнэн дьайыыта биллэн барар. Итинэн суһаллык эмтэнэргэ көмөлөспөт, ыарыыны эрдэттэн сэрэтэргэ уонна ыарыы кэнниттэн чөлгө түһэргэ барсар диэн этиэхпин баҕарабын. Айылҕаҕа да кэтээн көрдөххө, туох да тута буолбат, эмтээх от син ол тэҥэ бытааннык киирэн туһалыыр.

Биһиги эрдэттэн харыстанарга үөрэниэхтээх эбиппит. Холобур, күһүн вирус элбиир, тумуу, дьаҥ бөҕө тарҕанар. Онуоха эрдэттэн иммунитеппытын бөҕөргөтөн, эппит-сииммит бэйэтэ утарсарын курдук бэлэмнэниэхтээхпит, оччоҕуна бу кэми этэҥҥэ аһардабыт.

– Кытайдары санаабычча, биири ыйытыым. Куорат килбэйэр киинигэр ньээм оту силистиин түөрэн ылан хомуйалларын хаста да илэ харахпынан көрбүтүм. Туһатын билэн эрдэхтэрэ дуу?

– Кытай эмэ үксэ үүнээйи силиһинэн оҥоһуллар. Аны туран, ньээм от силиһэ женьшень курдук дьайыылаах, эргиччи туһалаах. Ону билэн, анаан-минээн силиһин хаһан, түөрэн хомуйаллара буолуо. Ол эрээри силистиин ыллахха, аныгыскы сылга үүммэт.

Мин санаабар, дойдулаах киһи дьарыктанара бары өттүнэн үчүгэй, кини бэйэтин төрөөбүт сирин отун, маһын, үүнээйитин харыстыыр да буоллаҕа. Ол иһин Ассоциация дуу, хамсааһын дуу тэриллиэн наада. Дьарыктанар дьон түмсэн, уопуппутун үллэстэн, биир санаанан салайтаран үлэлээтэхпитинэ, дойдубутун, сирбитин-уоппутун харыстыырбытыгар өссө биир төрүөт буолуо этэ.

Алаас оҕотугар – алаас ото

– Саха сирэ киэҥ, улуус-улуус айылҕата, бэл, ото-маһа уратылаһарын эһиги билэ-көрө сырыттаххыт. Манна тугу этиэҥ этэй? 

– Мин Чурапчы эмтээх отторун, алаас отторун хомуйабын. Өрүстээх эбэтэр хоту улуустар отторун үчүгэйдик билбэппин. Хоту баран истэх аайы килиимэтэ тыйыс буолар, ону кытта ото күүһүрэн, концентрацията өссө үрдээн иһэр. Ол эрээри алаас дьоно тоҕо эрэ онно баран үргээбэппит. Манан киһи төрөөбүт сирин ото ордук туһалаах диэхпин баҕарабын.

Мин бастаан саҕалыырбар куоракка олорор этим. Онно хаһан да харахтаан көрбөтөх, өрүс кытылыгар үүнэр оттору хомуйбутум, иккис сылбар, дойдубар көһөн баран – алаас отторун. Итиэннэ дойдум ото быдан күүстээҕин, көдьүүстээҕин  эппинэн-хааммынан өйдөөбүтүм. Мин – алаас оҕотобун, ол аата миэхэ алаас ото барсар, генетика сокуонунан миэхэ ордук сөп түбэһэр диэн түмүккэ кэлбитим. Үөрэнээччилэрбэр өрүү сүбэлиибин: төрөөбүт сиргитигэр бардаххытына, саатар, аҕыйах салаа да оту хомуйан кэлиҥ. Төрөөбүт дойдуҥ ото эһиэхэ харысхал курдук буолар.  

Айылҕа дьоҥҥо туох наадатын утары уунар

– Биһиги сыл аайы саҥаттан саҥа оту хаһаана сатыыбыт. Бу сылдьан хас биирдии от үүнэр уонна үүммэт кэмнээх-кэрдиилээх буоларын бэлиэтиибин. Холобур, былырыын хойуутук үүммүт оту быйыл көрүө да суоххун сөп. Ол иһин үөрэнээччилэрбэр икки сылга суоттанан хомуйуҥ, хаһаанар буолуҥ диэн сүбэлиибин.

Дьиктитэ диэн, эһиил хайдах сыл кэлэрин отунан билгэлиэххэ сөп. Холобур, пандемия кэмигэр ньээм от олус хойуутук уонна хойукка диэри, бэл диэтэр, кыстык хаар түһүөр диэри үүммүтэ. Ону маннык быһаарабын: ньээм от бэйэтэ күн курдук, хараҥа кэмҥэ үөрүүнү үксэтэр аналлаах. Былырыын сайын ньиэрбэни уоскутар, утуйарга көмөлөһөр халлаан күөҕэ өҥнөөх от дэлэй этэ. Чахчы, билиҥҥи кэмҥэ үгүс киһи утуйбакка эрэйдэнэр, санааҕа ылларар, үлэҕэ баттатар. Быйыл искэ-үөскэ туһалаах уонна эр киһи сүрүн көтөҕөр от өлгөмнүк үүннэ. Итини барытын тыаҕа, хонууга элбэхтик сылдьар киһи кэтээн көрөр.

Уопсайынан, айылҕа дьон-сэргэ туһаннын диэн, икки атахтаахха кэмигэр туох наадатын утары уунар дии саныыбын.

Аҕыйах да көрүҥ оттоох сылы туоруохха сөп

– Саха киһитэ айылҕаҕа чугаһа, мындыра, ырааҕы-киэҥи ырыҥалыыра халандаарыгар кытта көстөр. Былыр саха дьоно ыам ыйын 22 күнүгэр сайылыкка тахсаллара, Иэйэхсити көрсүү сиэрин-туомун оҥороллоро. Бу күнтэн, чахчы да, көрдөрбүтүнэн көҕөрөр, ону кытта саха киһитэ эмтээх оту хомуйбутунан барар. Итиэннэ от ыйын 13 күнүгэр, Абааһы мунньаҕар диэри от өлгөмнүк уонна хойуутук үүнэр кэмин баттаһар. Дьэ, ол кэнниттэн окко киирэр.

Биһиги билиҥҥэ диэри бу халандаарынан сирдэтинэбит – сүрүн отторбутун ыам ыйын 22 күнүттэн от ыйын 13 күнүгэр диэри хомуйабыт. Ол кэнниттэн үлэбит тохтоон хаалбат, ол эрээри сүрүнэ бүтэр. От хагдарыйан бардаҕына, аныгыскы сылга бэлэмнэнэн, битэмиинин силиһигэр мунньар. Ол иһин күһүҥҥү өттүгэр силиһи хомуйабыт.

Киһиэхэ соччо-бачча элбэх эмтээх от наадата суох дии саныыбын. Биирдии көрүҥ үгүскэ туһалыыр. Аҕыйах да көрүҥ оттоох сылы туоруохха сөп.

Эмтээх оту төһөнөн сөпкө хомуйан, сөпкө харайаҕын да, оччонон туһалаах микроэлеменнэрин бэйэтигэр хаалларынар, сүтэрбэт. Аптекаҕа атыыланар эмтээх от маассабайдык хомуллар, массыынанан оҥоһуллан тахсар буолан, элбэх битэмиини сүтэрэр. Оттон киһи бэйэтин илиитинэн хомуйарыгар куһаҕанын араарар, холобур, саһарбытын, хагдарыйбытын, алдьаммытын ылбат. Аны оруобуна ситэн уонна күүһүрэн турар кэмин баттаһар буолаҥҥын, сүмэһинэ элбэх, быдан көдьүүстээх, аптека эмиттэн ордук туһалаах буолуон сөп.

Хас биирдии түһүмэх – сөпкө хомуйуу, харайыы, туһаныы –  бэйэтэ кистэлэҥнэрдээх. Ону илиитин нөҥүө билбит, аһарбыт киһи сыаналыыр буолар.

– Ханнык от хас биирдии ыалга баар буолуохтааҕый?

– Мин санаабар, саха саамай сөбүлээн туттар ото – суорат от (тысячелистник). Бэс ыйын бүтүүтүттэн саҕалаан хомуллар. Умнастыын кырыйан, бүк тутан баран таҥнары ыйыыр буолуҥ. Барыга бары туһалаах. Тумуу, дьаҥ кэмигэр абыраллаах. Аны хаан тохтоторго, искэ-үөскэ, ноорго көмөлөһөр, аскын хонтуруоллуур.

Хатыҥ. Сахалар Айыы маһа, Аан Алахчын Хотун олохсуйар диэн ааттыыллар. Тугун да бырахпаттар, барытын туһаҕа таһаараллар. Мин хатыҥ сэбирдэҕин сөбүлээн туһанабын. Бэс ыйын саҕаланыыта хомуйуҥ. Чэй оҥосторго үөн сиэбэтэх, тэстибэтэх, лаахтаах улахан сэбирдэхтэрин талан ылыҥ.

Боруу (хвощ полевой). Сииктээх сиргэ, күөл кытыытыгар хойуутук үүнэр. Ууну кытта ыкса ситимнээх буолан, уу уонна туус балансатын көннөрөр, киһи организмын уунан хааччыйарга быһаччы туһалыыр. Кремний диэн эттиктээх, уҥуохха уонна сүһүөххэ олус туһалаах кальций организмҥа иҥэригэр көмөлөһөр. Өйдөөн көрөөрүҥ эрэ, бу от бэйэтэ сүһүөх курдук элбэх баҕайы оттоох. Манна даҕатан эттэххэ, эмтээх от тас көрүҥүн эргитэ сылдьан, сыныйан үөрэттэххэ, туохха майгынныырынан көрөн, туохха туһалааҕын быһаарыахха сөп. 

Өбүгэ саҕаттан

– Биһиги эппит-сииммит барыта айылҕа сокуонугар олоҕурар. Ол да иһин өбүгэлэрбит саҕаттан төрүт аспыт-үөлбүт айылҕа, дьыл кэмин эргииринэн уларыйан иһэр. Кыһыҥҥы тымныыга киһи организма сыалаах аһы эрэйэр, ол иһин бу кэмҥэ сандалыбытыгар оннук ас элбиир. Онтон сылыйан истэҕин аайы эппитин аҕыйатан иһэбит. Ыам ыйыгар кус, балык дэлэйэр, онтон күөх луук, кииһилэ ситэр. Сайыҥҥы өттүгэр үрүҥ аска көһөбүт, өҥүрүк куйааска суораппыт, сүөгэйбит сөрүүкэтэр, быырпахпыт быыһыыр. Үрүҥ аһы аһаан эттэн сынньанабыт, ону таһынан кыһыҥҥыга бэлэмнэнэбит, эппитигэр-сииммитигэр кальцийы мунньунабыт. Сайын устата сир астаан, организммытын битэмиининэн хааччыйабыт. Атырдьах ыйыттан кус, балык сиэн, кыра-кыралаан ноҕуруускабытын улаатыннаран, сыыйа эккэ көһөбүт.     

Былыргы саха аҥаардас этинэн аһылыктаммат, араас оту, от силиһин хатаран, хааһы, тар оҥостон сиирэ диэн суруйаллар. Холобур, бэс сутукатын. Аны унньуула сэрии кэмигэр өлөр өлүүттэн элбэх киһи тыынын өрүһүйбүт. Чурапчылар аас-туор, сут дьылларга унньуулалаах буолан тыыннаах хаалбыппыт дииллэрин үгүс ахтыылартан ааҕыахха сөп.

Түмүк санаа

– Өбүгэттэн кэлбит үтүө үгэс, төрүт дьарык, төрөөбүт тыл, сахалыы толкуй ыкса ситимнээхтэр. Ол барыта оҕону иитиигэ сытар дии саныыбын. Оҕоҕун төрүт үгэскэ сыһыарбатаххына, онно түмүллэ уонна кистэнэ сытар үгүс информацияттан матараҕын. Өбүгэ философията төрүт үгэс нөҥүө эрэ бэриллэр, оттон киһиэхэ – төрөппүтүттэн, дьиэ кэргэниттэн. Мин оҕо сааспыттан айылҕалыын алтыһан улааппытым. Ийэлээх аҕам кырабытыттан от үлэтигэр, сир аһыгар илдьэ бараллара. Бэйэм ийэ буолуохпуттан ону күүскэ өйдөөбүтүм уонна оҕолорум айылҕаҕа сыһынныннар диэн баҕа өттүбүнэн дойдубар көспүппүн кэмсиммэппин. Айылҕаҕа чугас киһи киэҥ толкуйдаах, хайа да ыарахаттартан толлубат, бэйэтигэр эрэллээх буолар дии саныыбын.

– Вероника, кэрэхсэбиллээх кэпсээниҥ иһин махтанабыт, бары үтүөнү баҕарабыт!

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ