Василий Слепцов: «Судаарыстыба өйөбүлэ суох саха киинэтэ ыраатар кыаҕа суох...»

Балаҕан ыйын 11 күнүгэр улахан экраҥҥа сүрэхтэниэхтээх «Сибэкки биэрээри» киинэ бу сайын Дьокуускайга ыытыллыбыт норуоттар икки ардыларынааҕы VIII киинэ бэстибээлигэр Гран-при үрдүк аатын ылбыта. Онно бастакы көрөөччүлэртэн биирдэстэрэ буолбутум.

• Киһини долгутар, толкуйдатар киинэ. Сорох түгэн ыарыылаахтык киирэр, ол быыһыгар күлэн тоҕо бараҕын. Быһатын эттэххэ, киһини биир кэм өрө таҥнары түһэрэр-таһаарар. Бэстибээлгэ ордук дьахтар аймах уйадыйбыта. Бэл диэтэр, эр дьон хараҕын уутун туттумматаҕа! Олоҕу баарынан, кыырпах да кырааската, киэргэтиитэ суох көрдөрөр буолан эбитэ дуу...

Бүгүҥҥү сэргэх сэһэргэһээччибит Василий Слепцов саха көрөөччүтүгэр быстах оруолларынан биллэр. «Сибэкки биэрээри» – режиссер быһыытынан улахан кээмэйдээх киинэҕэ бастакы холонуута.

Оҕо сааһын ыра санаата уоста сыспыта

Кини оҕо эрдэҕиттэн артыыс буолар баҕа санаалаах улааппыта. Санкт-Петербурдааҕы киинэ уонна тэлэбиидэнньэ судаарыстыбаннай институтун Дьокуускайдааҕы филиалыгар «Аудиовизуальнай тиэхиньикэ» идэтигэр үөрэнэ сылдьан, төлөбүрүн уйунар кыаҕа суоҕуттан бэһис кууруска быраҕарга күһэллибитэ. Букатын атын эйгэҕэ көһөн үлэлээбитэ. Бэйэтэ этэринэн, артыыс буолар ыра санаата улам уостан, умуллан, умнуллан да барбыта.

Киинэҕэ кэлиитэ – бэйэтэ туспа кэпсээн. «Саха» НКИХ Намнааҕы филиалыгар, онтон Дьокуускайга «Якутия 24» ханаалга  оператордыы сылдьан, саха киинэтин тумус туттар киһитэ Иван Семеновтыын доҕордоспута.

– Биирдэ, оруобуна үлэбиттэн уурайан олордохпуна, Ваня эрийдэ. Виктор Ли-Фу «Чээкэ» киинэтин устар бөлөҕөр ыҥырда, сөбүлэстим. Администраторынан, толорооччу продюсер Ларри Яковлев көмөлөһөөччүтүнэн сырыттым. Оннук биир ый «Среда» устуудьуйа уолаттарын кытта ыкса үлэлээбиппит.

Онтон туран Ваня Петр Хики «Күлүк хомус» киинэтин устан эрэбит,  барыс диэн кучуйда. Хамаандабыт бэрт чөкө, дьоҕус. Администратор, суоппар, уот туруорааччы буоллум, быстах оруолга да уһулуннум. Салгыы «Бэйбэрикээн-2», «Сэттээх сир-2» киинэлэргэ үлэлэспитим.

Ити кэмтэн Василий бу эйгэҕэ, этэргэ дылы, оройунан умса түспүтэ. Оҕо сааһын ыра санаата сыыйа-баайа туолан барбыта – быстах оруолларга күлүм гынан ааһара үксээбитэ.

Саха киинэтигэр кыһын үлэ тохтоон хаалар. Биир оннук чуумпуруу кэмигэр режиссер Петр Хикини көрсүбүт.

– Ол саҕана баттаҕым сараччы үүнэн баран сылдьабын. Петя ону көрөн: «Кырыйтарыма, өссө уһат», – диэтэ уонна тугу да быһаарбата. Испэр «туох эрэ буолаары гынна быһыылаах» диэн сэрэйдим эрэ. Онтон биир үтүө күн кастиҥҥа ыҥырдылар. Тиийдэҕим дии. Ол курдук «Холодное золото» киинэҕэ уһулуннум. Ити бастакы тыллаах-өстөөх оруолум этэ. Ол иннинэ наар саҥата суох быстах көстөрүм – турарым эбэтэр олорорум (күлэр). Салгыы Айдын Ате «Убаһа этэ» иккис чааһыгар, Владимир Мункуев, Максим Арбугаев «Кончится лето» киинэлэригэр оонньообутум.

Ким да итэҕэйбэтэх. Ылбыт да, уһулбут...

Биирдэ киинэ оҥорон таһаарааччылар бөлөхтөрүгэр «Тугу уһулуохха сөбүй?» диэн кэпсэтии күөдьүйбүт. Василий «асчыттар тустарынан устуохха баара» диэн этии киллэрбит. Ким да улаханнык сэҥээрбэтэх, арай Настя Питель уонна Степан Бурнашев сэргээбиттэр. «Интэриэһинэйдик суруйдахха, уһулуохха сөп буоллаҕа» диэн өйөөбүттэр. Сорохтор: «Артыыс эрээри, тоҕо эмиэ ороостуҥ?» – диэн өһүргэппиттэр.  Онуоха, доҕоор, кыһыытыттан оргуйан турбут. Биир кэм хаартыскаҕа түһэриинэн үлүһүйэ сылдьыбыттааҕа ээ: араас бүлүүдэлэри, мэтириэттэри. Бэркэ билэр тиэмэтэ буоллаҕа.

«Ким да итэҕэйбэтэҕэ. Ылбытым да, уһулбутум», – диэн кэпсиир кини. Сценарийын кэргэнин кытта суруйбуттар. Анал тиэхиньикэни чэпчэки сыанаҕа уларсыбыт, артыыс доҕотторун Дмитрий Хоютановы, Дмитрий Алексеевы уонна Виолетта Христофорованы, Жанна Ксенофонтованы, Иван Константиновы ыҥырбыт. Тыас-уус уста кэлбит Петр Скрябин артыыс буолан хаалбыт, оттон киниэхэ көмөлөһүөхтээх Лена Баланова «звукачтаабыт». Таҥыы, устуу өттүгэр доҕотторо өйөөбүттэр. Бары буор босхо үлэлээбиттэр. Дьэ, саха киинэтигэр оннук көстүү элбэх.

«Маринад» кылгас кээмэйдээх киинэ айыллан таҕыстаҕа ол. Өссө бэстибээлгэ анал бирииһи ылан, саҥа саҕалаан эрэр режиссерга кынат үүннэрбитэ. Онтон ыла «олоҕу көрүүбүн дьоҥҥо тиэрдэр  кыахтаах эбиппин» диэн санаа бигэтик киирбитэ.

Аны туран, дьон олоҕун быыһыыр сулууспа күннээҕи түбүгүн көрдөрөр баҕата баһыйбыта. Ийэтэ «Суһал көмөҕө»  үлэлээбит буолан, бу эйгэни үчүгэйдик билэрэ. Артыыстарынан Ева Шакору, Иван Шамаевы, Владимир Иноземцевы ыҥырбыта.

– Бастаан олоххо буолбут түгэннэри кырдьыктаахтык, хайдах баарынан устуохпун баҕарбытым. Ылынарга ыарахан соҕус курдуга. Аны дьон туох эрэ диэхтэрэ диэн иҥнэн хаалбытым. Инньэ гынан арыый сымнатарга санаммытым.

«Линия» киинэ күн сирин көрбүт кэпсээнэ итинник. Казань куоракка ыытыллыбыт «Белая птица» кылгас кээмэйдээх киинэ бэстибээлигэр «Бастыҥ драматическай киинэ» анал ааты ылбыта. Онтон өрө көтөҕүллэн, элбэх идиэйэ үрүйэ уутунуу кутуллубута.

Сиэн Өкөр матыыбынан

Кэргэнин кытта триллер сценарийын суруйан, анал идэлээхтэргэ  көрдөрбүттэрэ, онуоха «сиикэй соҕус», ситэриҥ-хоторуҥ диэн сүбэлээбиттэрэ. Онтон ээр-сэмээр харчы көрдөһөн барбыта. Кистээбэккэ эттэххэ, киинэ уһулуохпун баҕарабын диэн элбэх продюсер аанын тоҥсуйбута. Сорохтор «үлэҥ суох», «режиссерга үүнэ иликкин» диэн чугаһаппатахтар даҕаны. «Бастаан бэйэҕин көрдөр, ол кэнниттэн кэпсэтиэхпит» диэччилэр кытта бааллара. Арай Алексей Михайлов (норуокка Өттүк Леханан биллэр – Аапт.) эрэ итэҕэйбитэ, онуоха киниэхэ махтала муҥура суох.

Аны тиэмэлэрэ сыыйа-баайа уларыйан хаалбыта. Биирдэ Алексей Амбросьев-Чоох Мунду «Сиэн Өкөр пьесата баар, онон киинэ уһулуохха сөп» диэн өй укпут. Иһиттиэм-истибэтиэм диэбиттии, Василий ол күн библиотекаттан айымньыны булан аахпыт, хараҕа тута уоттаммыт. Сценарийын Алексей Амбросьев суруйарга сөбүлэспит. Үлэ ортолоон эрдэҕинэ ити пьесанан 90-с сылларга Эллэй Иванов киинэ уһулбутун истибиттэр.

– Киниэнэ чопчу пьесанан, айымньыттан туора барыыта суох эбит. Биһиги сүбэлэһэн баран, Сиэн Өкөр матыыбынан, бэйэбит эбэн-сабан, ситэрэн, ол эрээри ааптар сүрүн санаатын хаалларан уһуларга санаммыппыт.

Режиссер бэйэтин көрүүтүнэн уларытыы киллэриэн сөп. Холобур, айымньы түмүгэ хомолтолооҕун иһин, көрөөччү бэйэтэ толкуйдуурун курдук, аһаҕас сөллүүлээх оҥорбуппут.

Нам улууһун Модутугар устубуттар. Нэһилиэк баһылыга Ефим Ефимович Гоголев өйөөн, кулуубу, спорт саалатын кэпсэтэн, бары усулуобуйаны олохтообут.

– Киинэ хара варианын көрөн баран, киһини олоччу «олордон» кэбиһэр дии санаабыппыт. Олоххо хайаан барыта курус, хомолтолоох буолуой? Хата, монтаж маастара Анна Захарова көмөтүнэн сыаналары өрө-таҥнары туруортаан, миэстэлэрин уларытан, сороҕун быһан-отон биэрбиппит. Онон көрөөччү күлэрин ситистибит. Тыас-уус режиссера Сергей Ярмонов муусуканан киэргэппитэ.

Артыыс эрэ барыта арыгыһыты оонньуон баҕарбат

– Хара маҥнайгыттан Сааска оруолугар Дьулустан Софроновы көрбүтүм (Киинэҕэ «Эйиэхэ сибэкки биэрээри» ырыаны артыыс бэйэтэ толорбут эбит – Аапт.). Атын оруолларга киниэхэ ханыы  буолар дьону көрдөөбүппүт. Артыыс эрэ барыта арыгыһыты оонньуон баҕарбат. Павел Ченянов уонна Альберт Алексеев  сценарийы ааҕан баран сөбүлэспиттэрэ. Жанна Ксенофонтова (билигин Федорова) кыайбатах оруола диэн суох, кинини эмиэ тута талбытым. Александр Борисовы биир бэстибээлгэ көрсөн, бытыгын көрөөт, «дириэктэрбит бу сылдьар эбит» дии санаабытым. Ол эрээри «Сирэйгэр силлиэхтэрэ» диэн тута сэрэппитим. Хата, бэрт холкутук: «Үлэм буоллаҕа», – диэн сөбүлэспитэ. Никита персонаһыгар элбэх артыыһы сыымайдаабыппыт. Киинэни быһа «итирик» буолуохтаах, сиртэн турбат да киһи. Хата, Сергей Баланов улгумнук сөбүлэспитэ, өссө уобараһын арыйаары, бэйэтэ тылланан, баттаҕын тараҕайдыы кырыйтарбыта.

Киинэ бэстибээлигэр Гран-при аатын ылыы – мин эрэ кыайыым буолбатах, бүтүн хамаанда үлэтин үрдүк сыанабыла.   

Тус олоҕуттан ыарыылаах түгэннэр

Дьоруойдар көстүүмнэригэр ураты болҕомто ууруллубут. Режиссер этэринэн, таҥас-сап персонаж майгытын-сигилитин көрдөрүөхтээх. Холобур, Павел Ченянов таҥаһыгар кыһыл өҥү киллэрэн биэрбиттэрэ мээнэҕэ буолбатах. Ити кини уобараһын лиидэрдии хаачыстыбатын туоһулуур.

– Бааска персонаһыгар бэйэбиттэн элбэҕи эбэн биэрбитим, тус олохпуттан ыарыылаах түгэннэри киллэрбитим. Ити бастакы кэргэним мэҥэ тааһа, кини дьиҥнээх аата-суола көстөр... (Көрөөччү хараастар, хараҕын уутун туттуммат түгэнэ – Аапт.)    

Мин санаабар, киинэ киһи дууһатын кылын таарыйыахтаах. Күллэрэн, үөрдэн эбэтэр ытатан, кыыһырдан. Өскөтүн оннук гымматаҕына – ол аата табыллыбатах.

Хааччахха хаайтарымыахха

– Режиссураҕа холонуохпуттан аны артыыс быһыытынан киинэҕэ ыҥырбат буоллулар (күлэр). Уһуллуохпун баҕарабын ээ.

Идиэйэ, тиэмэ элбэх. Ол эрээри үбүлээһиҥҥэ кэлэн иҥнэн хаалабыт. Үгүстэр бэйэбит харчыбытынан киинэ уһулабыт. Судаарыстыба өйөбүлэ суох саха киинэтэ ыраатар кыаҕа суох. Дьиҥэр, төһө баҕарар сайдыахпытын сөп. Тиксииттэн төрүттээх Максим Арбугаевы ылан көрүҥ, «Оскарга» тиийбитэ дии. Итинник талааннаах дьонноохпут. Атыттартан хаалсыбаппыт. Киинэҕэ интэриэстээх ыччаппыт элбэх, үчүгэй тиэхиньикэ да үксүү турар. Саха киинэтэ көрөөччүлээх, ол иһин инникилээх.

Арай жанр өттүнэн байыахпытын наада. Биһиэхэ туохтаахпытый? Драма, кэмиэдьийэ, ужас уонна... бүттэ. Хааччахха хаайтаран хаалбыт курдукпут. Триллер, фантастика тоҕо кыаллыбатый? Холобур, миэхэ триллер сценарийа, синопсиһа бэлэм сытар. Эбэтэр вампирдаах киинэни уһулуом этэ, онуоха Саха сирин кылгас күннээх, ыыс-быдаан туманнаах кыһына  – саамай сөптөөх эйгэ. Ол эрээри ити бырайыагы Бырабыыталыстыба өйүүрэ саарбах.

Көрөөччү хайдах ылыныай?

– Чиэһинэйдик эттэххэ, долгуйбаппын. Баҕар, премьера ыраах диэн холкутук сылдьарым дуу. Улуу Тарковскай эппитинии, киинэ улахан экраҥҥа таҕыстаҕына, көрөөччүгэ тиийдэҕинэ эрэ бүтэр.

Киинэни көрөөччү эрэ сыаналыыр. Хейт син биир баар буолуоҕа, онно бэлэммин. Саха киһитэ сиэркилэҕэ көрүнүөн куттанар, үгүс түгэҥҥэ хараҕын «симэр» (баҕар, кырдьыгы уот харахха көрүөн баҕарбатыттан).

Киинэҕэ ханалытан этии элбэх. Уһааттаах сытыйбыт уу – дэриэбинэ хаалынньаҥ олоҕо, сылгы – биир кэм уу нуурал олоххо үөрэммит, уларыйыыттан, ыарахантан чаҕыйар киһи метафората. Бэстибээлгэ биир көрөөччү: «Тыа сирэ хаалынньаҥ, куоракка эрэ дьол баар диигит дуо?» диэн сэмэлээн турар.

– Итинник дэриэбинэлэр бааллар, суох буолбатахтар. Ол эрээри Саха сирин үгүс нэһилиэктэригэр олох күөстүү оргуйар, сайдыы кэмэ суох барар. Тыа сирэ куһаҕан, куоракка көһүҥ диэн өйгө-санааҕа ыҥырбатаҕым. Пьеса уларыта тутуу кэмигэр суруллубут буолан, баҕар, оччотооҕу олох тыына биллиэн сөп. 

Мин кими да мөлтөх, мөкү өттүттэн арыйар санаам суоҕа. Биири этиэхпин баҕарабын: бу киинэҕэ арыгы – эбии үстүрүмүөн. Уопсайынан, кыһалҕаны утары буолбакка, туораттан көрө үөрэниэхпитин наада. Биһиэхэ хайдаҕый? Арыгыһыт буолла да, «кириэс» туруора охсобут. Киһини ис майгытын билэ сатаабакка, – диэн санаалаах режиссер.

***

Мантан күһүн «Сибэкки биэрээри» киинэ Байконурга ыытыллар бэстибээлгэ кыттыахтаах. Оттон улахан экраҥҥа икки нэдиэлэнэн сүрэхтэниэ, көрөөччү дьүүлүгэр тахсыа.

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ