Утум быстыбатын!

Ылдьаалаах Дьэбдьиэ, таас аан нөҥүө уолларын көрөн, чэпчээбиттии үөһэ тыыннылар. Буолумуна, сааһырбыт дьоҥҥо  ханнык да айан сыанан аҕаабат. Омуна суох сыл аҥаара инниттэн сиэннэрбитин, оҕолорбутун көрө-истэ Дьокуускайдыыбыт диэн кытаанах хомунуу этэ. Туох эрэ сонуну, минньигэһи буллулар да: «Дьэ, бээ, маны хаһааныах, оҕолорго кэһии буолуо», – диэн холодильник, морозилка түгэҕэр утаарыллара. Сайын саҕаланыаҕыттан эбээлэрэ сиһин көннөрбөккө күөх луугуттан саҕалаан отонугар- тэллэйигэр тиийэ сир астаан да биэрдэ. Эһээлэрэ илимнээбит балыгыттан саамай бөдөҥүн, эмиһин талан, сууйан-сотон, тоҥорорун тоҥорон, туустууруун-туустаан балайда түбүгүрбүтэ. Сааскы булка хас да күн утуйбакка кустаан, син уонча кустаах. Аны идэһэ өлөрүүтүгэр буспута-хаппыта ахсаан буолбат. Ол оннугар оҕолоругар кэһиилэрэ хатта диэн, субай хаана диэн арааһа... Улахан кыыстара «аата, кинилэр эрэ айахтарыттан күөх от үүнүө буоллаҕай» диэҕэр дылы. Куораттыыр дьон дьиэлэрин-уоттарын, сүөһүлэрин-астарын, мөҕө-этэ, киниэхэ хааллардахтара. «Олохтоох дьон эһиги мэлдьи аска-үөлгэ тиксэҕит» диэн буолбута. Дьэ уонна санааларыгар син ботуччу кэһиилээх куораттарын этэҥҥэ булан атахтара сири билбэт буолуор диэри үөрдүлэр.

Уоллара, университеты бүтэрэн, кэргэннэнэн оҕолонон-урууланан, куоракка олохсуйбута син балайда буолла. Бастаан утаа, эдэр ыаллар атахтарыгар турдуннар диэн, улахан сиэн Айсен эбээҕэ, эһээҕэ утаарыллан, алын сүһүөх кылааһы бүтэриэр диэри иитиллибитэ. Билигин улахан киһи – устудьуон. Икки кыра кыыс – куорат оҕолоро.   Анжела – 10-с кылаас, мурун бүөтэ атаах Эсмеральда 3 кылаас үөрэнээччитэ.

Андрей, ийэлээх аҕатын кууһан, сыллаталаан ылла. Дьонугар кырдьыы бэлиэтэ дириҥник биллибитин көрөн, аһынан, уйадыйан ылла. Ол да буоллар сэргэхтик туттан, малларын ылан багажнигар укта, дьонун өйөөн-убаан массыынатыгар олорто уонна дьиэтигэр тэптэрдэ.  Ылдьаалаах Дьэбдиэ куорат улааппытын-тупсубутун сөҕө-махтайа одуулуу олордулар. Суол былаһын тухары уолларын кытары сүгүн кэпсэппэтилэр даҕаны, Андрей суотабай төлөпүөнэ быыстала суох оргуйан олорор.

Киэҥ-куоҥ, аныгылыы оҥоһуктаах кураанах кыбартыыраҕа киллэрэн, дьонун сыгынньахтаата, туох ханна баарын көрдөрдө уонна үлэтигэр ойдо:

– Чэ, бэйэ дьоно дьиэҕитигэр курдук сананыҥ. Оҕолор үөрэхтэригэр, Наташа парикмахерскайын кэнниттэн массажтаах үһү, хойут кэлэрэ буолуо. Сытан сынньаныҥ, киэһэ ирэ-хоро кэпсэтиэхпит.

Ылдьаалаах Дьэбдьиэ бэйэлэрэ хаалан бастаан сэрэммиттии дьиэни кэрийэн көрдүлэр. Аныгы миэбэл, техника хааламмыт дьиэтэ килэйэн-халайан туох да сүрдээх! Аҕалбыт астарын балкоҥҥа тастылар. Биир дьоҕус хоһу булан таҥастарын уларытыннылар, кухняҕа кэлэн чэйдииргэ оҥоһуннулар.

Дьэбдьиэ холодильнигы аспыта: маҕаһыын аһыттан ураты туох да суох. Халбаһы, сыр, фрукта, оҕуруот аһа. Утарыта олорон чэйдээбитэ буоллулар.

– Ылдьаа, били аспытыттан кыра-кыратык киллэр дуу... Киэһэ оҕолор кэлэллэригэр ас астаан тоһуйуоҕу... Барахсаттар куртахтара бүттэ буолуо, сыр-мыр аһаан...

Ылдьаа сорудаҕы толорон баран, саалаҕа киирэн нухарыйан ылла. Ол кэмҥэ Дьэбдьиэ миин оҕото буһаран, эбиэттээн сэниэ киллэрдилэр. Эбиэт кэннэ Ылдьаа чугас эргин куораты кэрийэргэ сананна. Дьэбдьиэ ас астыыр түбүгэр түстэ.

Киэһэлик остуол хотойорунан ас астанна: ыһаарыламмыт собо, буспут хатта, убаһа этэ, сибиэһэй сүөгэй, сугун барыанньа, эттээх бэрэски, кус миинэ...

Ылдьаа кэрийэн киириитэ, бастакынан улахан сиэн Айсен кэллэ.

– Уу, ас астаммыт сыта подъезтан биллэр... Эһээ, эбээ, дорооболоруҥ, – диэбитинэн киирдэ. Улаатан санна дарайбыт, уһун курбуу уҥуохтаах сиэннэрин көрөн, кырдьаҕаcтар долгуйан харахтарыттан уу-хаар бычалыйда.

– Оҕобуоон! улааппытыын, – эбээ кууһан сүүһүттэн сыллаан ылла. Эһээ күө-дьаа буолан илии тутуһан сиэнин саннын таптайбахтаата:

– Хайа, доҕор, сүүнэ киһи буолбуккун! Ыл, кэпсээ, үөрэх хайдаҕый?

– Кэминэн, – Айсен илиитин сууна ваннаҕа ааста. Тахсан диваҥҥа олорор эһэтин санныттан кууста:

– Эһээ, чиэһинэ эттэххэ, үөрэхпин отой сөбүлээбэппин. Үтүү-хаайыы эрэ бэрдиттэн сылдьабын. Дьонум этэллэринэн, аҕам курдук нотариус буолан, кинини солбуйуохтаах үһүбүн. Үйэм тухары сөбүлээбэт үлэбэр, түөрт эркиҥҥэ хаайыллан олоруом дии санаатахпына, тыыным хаайтарыах курдук. Эн аҕабын кытта кэпсэт эрэ...

– Тыый. тоойуом, туох диэн эттэххиний?! Дьонуҥ эйиэхэ үтүөнү баҕаран үөрэттэрэн эрдэхтэрэ дии... Ийэҥ телефонунан улахан кэпсэтиинэн киллэрдибит диэн эрэрэ... Аҕаҕын солбуйуоҥ этэ буоллаҕа... – Дьэбдьиэ өрө халахайдана түстэ.

– Бээ, Дьэбдьиэ, оҕону быһа түһүмэ. Мантыҥ туспа өйдөөх-санаалаах киһи ээ, – Ылдьаа дорҕоонноохтук Дьэбдьиэни буойда. – Айсен, онтон эн бэйэҥ туох баҕа санаалаах этигиний?

– Билэҕин дии, мин кырабыттан летчик буолуохпун баҕарарбын. Аҥаардас авиамодельнай кружокка уон сыл дьарыктаммытым дии. Ригаҕа авиационнайга бараары гыммыппын ийэм кыра оҕо курдук итиччэ ыраах баран онно-манна түбэһиэҥ диэн аҕыс айдаан.

– Ээ, оннук, самолет бөҕө оҥороочугун, “мин летчик буолуом, мин баҕам туолуо” диэн ыллыы-ыллыы, – Дьэбдьиэ уруккуну санаан манньыйан ылла.

– Дьэ, моһуок дьыала эбит. Бэйэҥ да докумуоҥҥун ыытан көрбөтөҕүҥ дуо?

– Табаарыспын Робертыын бииргэ ыыппыппыт. Иккиэн киирбиппит ээ, үрдүк баллаах буолан. Медкомиссияны эрэ ааһыахтаах этибит, ону мин дьонум барбаккын да сабаас диэн буолта. Роберт баран үөрэнэ сылдьар, үөрэҕин кэпсиирин истэ-истэ, ымсыырабын.

– Андрей туох ааттаах буолбутай ол? Чэ, бээ, наҕылыччы кэпсэтэн көрүллүө... Киһи баҕа санаатын буойар-хаайар табыллыбат! – Ылдьаа ытыһын ыга тутан суураланна.

– Оо, эһээ, махтал! Өйдүө диэн эрэммитим. Эбии бэлэмнэниибин бырахпакка сылдьабын ээ... – Айсен эһэтин саннын ыга тутта.

– Чыычаах, аччыктаатыҥ буолуо, баран аһыах, – эбээ сиэнин аһатар-сиэтэр баҕата тулуппата.

Кухняҕа баран саҥа олоруох буолан истэхтэринэ, дьонноро кутуллан киирдилэр.

– О, будет праздник желудка. Здравствуйте, Евдокия Ивановна, Илья Николаевич! – кийииттэрэ Наташа сыаналаах духи сытынан аҥылыйан, куударата ыһыллан, бриллианнаах ытарҕата эйэҥэлээн эҕэрдэлээбитинэн киирдэ.

Ол оннугар Анжела:

– Фуу, чем это воняет? Дьиэ сытын барытын алдьаппыттар, – соруйан иһиттиннэр диэн олуттаҕастык сахалыылаабыта буолаат, дьиэс-куос туттан хоһун диэки тоһугураата.

Кыра Эсмеральда дьонун диэки өйдөөбөтөхтүү хардары-таары көрө турда.

– Не обращайте внимания, Анжела сегодня не в духе... – Наташа кэргэнин диэки буруйдаахтык көрө-көрө.

Ол икки ардыгар Анжела хаһыыта уоскуйуохча буолбут дьону иккистээн соһутта:

– Чего эти старики мою комнату заняли?! – хаһыыны тэҥҥэ эһээлээх эбээ суумкалара коридорга көттө.

Андрейдаах Наташа кыыстарын хоһугар ыстаннылар. Айсен эһээлээх эбээтин санныларыттан ылан кухня диэки салайда.

– Ити балтым истеричка, кыһанымаҥ! Бүгүн төрөөбүт күҥҥэ барыахтааҕын эһээлээх эбэҥ кэлэллэр диэн папа көҥүллээбэтэҕэ, онтон кыыһырар.

Эбээ барахсан аһын хаһыс төгүлүн сылытан, бэлэмнээн барда. Ылдьаа сөбүлээбэтэҕэ биллэн, дьэс уоһуйан, саҥата суох олордо. Айсен кэпсээбитин-ипсээбитин кубулуппакка, остуолга олорон хайгыы-хайгыы аһы барытын амсайбытынан барда. Эһээлээх эбээтигэр иитиллибит оҕо төрүт аһын ахтыбыта да бэрт уонна дьонун сүөргү быһыыларын алы гына сатаахтаабыта дуу... Эсмеральда суунан-тараанан саҥата суох кэлэн остуолга олорбутун эбээтэ:

– Тоойуом, тугу сиэххиний? Балык дуу? Кус миинэ иһэҕин дуу?

Кыыс саҥата суох умса көрдө уонна:

– Я по - вашему не понимаю... – диэн ботугураата.

Эһээ тулуйбата, төбөтүн быһа илгиһиннэ:

– По - вашему буолан... улахан кыыс туох диэтэ? Дьиэ сытын алдьаппыттар диэн. Дьэ буолар да эбит! Барахсаттар кимнэрин-туохтарын билбэккэ сир-халлаан икки ардыгар ыйанан хаалан отуордара хамсаабыт. А ты чья? Не наша? Вот твоя родная бабушка, вот твой родной дед. Почему ты не наша?

– Не знаю... – оҕо барахсан  өссө кирийдэ.

– Чэ кыра оҕону доппуруостаама! Хантан билээхтиэй кини! Үөрэтиилэрэ оннук буоллаҕа! Эсмеральда, что ты будешь: рыбку или утку? – бу сырыыга эбээ саба саҥарда. Кыыс эппиэтээбэтэҕин иһин собо искэҕин ороон бүлүүһэҕэ иннигэр ууран биэрдэ.

– Ешь, давай, вот тебе еще пирожок. Давай налью тебе морс из брусники. Витаминчиков много-о..

Кухняҕа Андрей, Наташа кыыстарын батыһыннаран киирдилэр, саҥата суох остуолга олордулар. Андрей ахтыбыт астарын эргиччи көрдө, астына аһыырдыы оҥоһунна. Наташа уҥа-хаҥас көрөн баран тэриэлкэтигэр кыратык тэллэй уурунна. Анжела тугу да ууруммакка биилкэтин мускуйа олордо.

Балайда саҥата-иҥэтэ суох аһаабыта буоллулар. Андрей туран ыскааптан икки үрүүмкэ уонна коньяк хостоото.

– Чэ, аҕаа, сылаата таһаарыах. Киэһэ үлэ кэннэ маннык кыратык тэп гыннаран баран сытар дьэ бэрт...

Аҕата үрүүмкэни туора аста.

– Ол күн аайы тэп гыннарар буоллуҥ дуо? – диэн сөбүлээбэтэхтии сөҥөдүйдэ.

– Ээ, суох... – Андрей аҕата испэтин умнубутуттан саатан, кэлэҕэйдээн ылла, кэтэҕин тарбанна.

Эсмеральда иннигэр ууруллубут аһы сиэн бүтэрэн уоһун салфетканан сотунна уонна кус диэки көрдө:

– А это что? Можно попробовать?

– Ии, оҕом сыыһа, кытаат, аһаа, – эбээтэ кус буутун ылан сиэнигэр уунна.

Кыыс ылан сонурҕатан сиэн кэбистэ уонна:

– Вкусноо! Икра лучше, чем роллы, а утка лучше курицы...А мама весной вашу утку в мусорный ящик выбросила... сказала их чистить морока, а оказывается вкусно, – оҕо барахсан туох да кэтэх санаата суох дьонун уган биэрдэ. Остуолга эмиэ сатамньыта суох чуумпуруу буолла.

Наташа дьонун аралдьытаары ыйыппыта буолла:

– Ну, как там родственнички в деревне поживают? Айта до сих пор коровам хвосты крутит? Не понимаю, в администрации работает и держит коров... Переехала бы в город, по-человечески жила бы... Анжела, ты попробуй хотя бы пирожочки... Хочешь, закажем суши... Андрей, ты сильно не налегай на жирное, у тебя желудок...

Анжела биилкэтин тыастаахтык остуолга кыыратта:

– Не буду я ваши вонючие кишки кушать... И вообще почему я должна каких-то стариков развлекать, вместо того, чтобы с друзьями весело время провести...

Айсен саҥата суох балтын дабыдалыттан ылан, кухняттан таһаарда уонна сибигинэйэн:

– Не замолкнешь – от меня люлей получишь! – диэтэ. Анжела ытаан марылаата, хоһун диэки сүүрдэ.

– Айсен, ты что сестру обижаешь? – Наташа кыыһын уоскута ойдо.

Эсмеральда дьонун диэки хардары-таары көрдө, остуолтан турда, чугуруҥнуу-чугуруҥнүү, коридор диэки дьаадьыйда.

Маныаха  диэри туттуна сатыы олорбут Ылдьаа тоҕо барда:

– Дьэ, оҕом Өндүрэй, үчүгэйдик сайдыбыккыт! Оҕолоруҥ баччааҥҥа диэри кимтэн кииннээхтэрин, хантан хааннаахтарын билээхтээбэттэр. Төрүт тылларын умнубуттар. Сир-халлаан икки ардыгар ыйанан, отуордара хамсаан, кыраны да тулуйбат буолбуттар! Ойоххун төбөҕөр ытыарбыккын: тыа сириттэн төрүттээҕин таһыччы умнубут, нууччалыы эрэ талыгырыыр, дэриэбинэҕэ олорор дьону барытын акаарылар курдук саныыр...

– Аҕаа, Наташа бэйэтэ туспа өйдөөх-санаалаах  киһи...

– Өйдөнөн-санааланан тугу гынна? Бэйэтэ киэргэнэриттэн ордубат! Оҕолорун сатаан ииппэтэх! Бу кырдьаҕас дьоҥҥо ытыктабыл эҥин диэн баара, биһиги сиэннэрбит биилкэнэн барбах тамнааттаналлар. Сүрэҕэ суоҕар баар аһы астаабакка бөххө быраҕар диэн бу тугуй? Ол оннугар кимэ-туга биллибэт дьон хайдах хаачыстыбалаах бородууктаттан астаабыттара биллибэт сушитын заказтаан оҕотун аһатар. Бу тотон өлүү диэн буолбат дуо?! Ити уолуҥ баҕа санаатын тоҕо сарбыйдыҥ ээ? Көттүн ээ, кини көттүн! Бэйэҥ курдук хобулук анныгар баттаппыт харчы оҥорооччу гынан дьоллоору гыммытыҥ дуо?!

– Аҕаа, наһаалаама...

– Мин эйигин итинник буол диэн ииппэтэҕим, тугу санаабыккын ситиһэргэр дурда-хахха буолан, бэйэҕин кытта сүбэлэһэн, ийэҕиниин тугу баҕараргын барытын оҥорбуппут. Үөрэнэр сылларгар харчынан, аһынан да тутайбатаҕыҥ. Куоракка дьиэлэнэргэр эмиэ ботуччу көмө оҥоһуллубута. Онон эн олоххор төрөппүт буруйбутуттан атын эмиэ сабыдыаллаах курдук сананабыт. Сиэннэрбит үчүгэйи-куһаҕаны араара, хантан хааннаахтарын билэ, сахабыт сиэрин-туомун ытыктыы аҕаларыттан үөрэннилэр буолуо диэбиппит ханна баар? Ситимҥин быспыккын, көрүнньүк олоҕу батыһан баай-дуол эккирэтиитигэр охтубуккун!

– Аата барытыгар мин буруйдаах буоллахпыный? Үлэлииртэн ордубаппын...

– Буолбаккаҕын?! Аҕа киһи эппиэтинэһин букатын умнубуккун! Кырдьар сааскар биилкэнэн быраҕылларгын оҥостон эрэҕин! Толкуйдан! Дьэбдьиэ, сарсын дьиэлиэххэ! Бүгүн холдьоҕуллубакка биир түүн хонон тураа инибит...

......................................................................................................................

Аҕа, эһээ киһи хомолтото улахана! Дьэбдьиэ барахсан эр киһини утары саҥарбат үгэһинэн туорайдаспатаҕа. Андрей, бастаан ыгыллан баран, уоскуйбута, аҕата этэрэ оруннааҕын өйдөөбүтэ. Айсен үөрэҕин быраҕан эһээлээх эбэтин кытта барсыбыта. Эһиилигэр баҕалаах үөрэҕэр киирбитэ. Наташа кыргыттарыныын сайынын бэйэтэ этэрин курдук “дэриэбинэҕэ сыылкаҕа утаарыллыбыттара”. Сир астаан, от оттоон, ас-таҥас хантан кэлэрин билбит дьон, аһынан тамнааттаммат буолбуттара. Уонна дойдуларын дьоно начаас сахалыы саҥарарга үөрэппиттэрэ.

Тылбыт баар, төрүт аспыт умнуллубат, норуот быһыытынан сиэрбит-туоммун тутуһуллар эрэ буоллаҕына, самныбат саха буолуохпут!