Успуорт – олохпут аргыһа

Ону ааһан, быыстапка чэрчитинэн араас суол тэрээһиннэр, көрсүһүүлэр буолаллара үтүө үгэскэ кубулуйбута кэрэхсэбиллээх. Ол  курдук, быйылгы туһааннаах быыстапка биллиилээх тренер төрөөбүт күнүгэр, балаҕан ыйын 5-гэр, үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыллыбыта.

“Коркинныы олоруохха, Коркинныы айыахха”

Дмитрий Петрович баара буоллар, быйыл  98-с хаарын санныгар түһэриэхтээҕэ. Ол эрээри ытык киһибит төһө да бу орто дойду олоҕуттан барбыта быданнаатар (1984 сыл олунньутугар суох буолбута), кини сырдык аата умнуллубат, дьон өйүттэн-санаатыттан тахсыбат, үйэтийэр аналлаах.

Быйылгы быыстапка көҥүл тустуу сайдыбыта – 70, Павел Пинигин, Роман Дмитриев уонна Александр Иванов 1976 сылга буолбут Монреаллааҕы олимпиадаҕа ситиспит кынаттаах кыайыыларын – 50, ону тэҥэ Василий Гоголев Үтүө дьулуур оонньууларыгар кыайбыта 40 сыллара туоларыгар ананна. 

Быыстапка үөрүүлээх арыллыытыттан түгэн

Бэҕэһээ – балаҕан ыйын 9 күнүгэр – чулуу тустууктарбыт Монреаллааҕы Олимпиадаҕа кыайыыларын 50 сылыгар анаммыт быыстапка иһинэн, олимпийскай  чөмпүйүөн Павел Пинигиҥҥэ сыһыаран, “Чурапчы – успуорт туоната” диэн төгүрүк остуол буолла.

Тэрээһини тоҕус томтордоох Чурапчы улууһа иилээн-саҕалаан ыытта. Бу күнү ыытаары улуус баһылыгын солбуйааччыта  Мария Кронникова салайааччылаах анал бөлөх тэриллэн кэлбит. Тэрээһин сыала – Саха сиригэр физкультурнай хамсааһын уонна успуорт сайдарыгар Чурапчы  улууһа мантан да салгыы Саха сирин бигэнэр биһигэ буоларыгар үлэлэһии, чулуу спортсменнары, кинилэр сүдү кылааттарын эдэр көлүөнэҕэ үтүө холобур быһыытынан сырдатыы. Кэпсэтиигэ успуорт  бэтэрээннэрэ, улуус уонна нэһилиэк  салайааччылара, Саха сирин үтүөлээх тренердэрэ, спортсменнар кытыннылар.

Атах тэпсэн олорон, саха тустуутун историятын, инники кэскилин туһунан сэргэх сэһэргэһии, санаа атастаһыыта буолла. Кэлбит дьон Д.П. Коркин аатынан Успуорт албан аатын түмэлэ уһун кэм устата муспут, архыыптартан булбут хаартыскаларын, кыайыылаахтар малларын-салларын аҕалан туруорбутун сэргии, сэҥээрэ көрдүлэр.

Оҕунан ытыы оскуолатын төрүттээбитэ

Эмиэ ити күн, быыстапка чэрчитинэн,  Саха сиригэр ох саанан ытыы оскуолатын төрүттээбит үтүөкэн киһи, ССРС үтүөлээх тренерэ Павел Михайлович Стасов төрөөбүтэ 90 сылыгар сыһыаран, кини аатын үйэтитэргэ туһуламмыт анал тэрээһин буолла. Кини үөрэнээччилэрэ, кини тэлбит суолунан барааччылар, ох саанан ытыыны сэргээччилэр, успуорт бэтэрээннэрэ кэлбиттэр. Павел Михайлович туһунан элбэх үтүө, иһирэх тыл этилиннэ.

 Санатан эттэххэ, кини 2018 сыл кулун тутар 31 күнүгэр, 82 сааһыгар сылдьан, ыарахан ыарыыттан олохтон туораабыта. Павел Михайлович Ньурба Чаппандатыттан төрүттээх. Кыратыгар тулаайах хаалбыт. 1962 сыллаахха диэри кини киирэ көтөҕүүнэн ылсан дьарыктаммыт. Оннук сылдьан биирдэ, Национальнай успуорт көрүҥнэригэр Сибиир уонна Уһук Илин первенствотыгар аан бастакытын оҕунан ытыыга холонон көрөр. Уон биэс кыттааччыттан төрдүс көрдөрүүлэнэр. Дьэ, ол кэмтэн успуорт бу көрүҥэр күүскэ ылсар. Саха сиригэр оҕунан ытыыга аан бастакы тренер буолар. Чопчута, 1964-66 сс. оҕунан ытыыга уопсастыбаннай тренер быһыытынан үлэлээн саҕалаабыт.

1965 с. кини салалтатынан, кини эрчийиитинэн кыттыбыт охчуттар хомуур хамаандалара Сибиир уонна Уһук Илин норуоттарын спартакиадатыгар тута 3-с миэстэни ылары ситиһэр. Икки охчут бастакы разрядтаналлар. 1967 сылга Павел Стасов ДЮСШ тренеринэн үлэлии киирэр, Саха сириттэн оҕунан ытыыга ССРС успуордун маастарын нуорматын толорор.

Настаабынньык, учуутал быһыытынан элбэх үтүө өрүттэрин бэлиэтээтилэр. Кытаанах, ирдэбиллээх учуутал, ол эрээри олус сиэрдээх, үөрэнээччилэрин олус сөбүлүүр, кыһамньылаах тренер эбит. Кини сыччах оҕунан ытыы маастарыстыбатыгар, сатабылыгар эрэ үөрэтэринэн муҥурдаммакка, олоххо сиэрдээх, күүстээх санаалаах, бэйэ дьарыгар бэриниилээх буоларга үөрэтэрин-такайарын ахтан-санаан аастылар

.

Бэртээхэй кинигэ тахсыбыт

Иһирэх көрсүһүүнү оҕунан ытыыга ССРС спордун маастара, СӨ любитель-спортсменнарын сойууһун бэрэссэдээтэлэ “Сахаада спорт” Ассоциация вице-президенэ  Мария Семеновна Алексеева иилээн-саҕалаан ыытта.

Кини оҕунан ытыы Саха сиринээҕи оскуолата  тэриллибитэ – 60, П.М. Стасов төрөөбүтэ 90 сылыгар сыһыаран бэлэмнэммит “Стрелы Олонхо” диэн кинигэ туһунан кэпсээтэ. Сүҥкэннээх үлэ түмүгэр күн сирин көрбүт кинигэ эбит. Архыып докумуоннарыгар, хаартыскаларга, устууларга, араас таһаарыыларга бэчээттэммит суруйууларга тирэҕирбит  480 сирэйдээх. 12500 устуу (запись), 1300 рекорд уонна  архыып 3500 хаартыска киирбитин санааҥ!

Буруолаабытынан сылдьар саҥа кинигэ бу алтынньыга Владивосток куоракка буолар Уһук Илиннээҕи “Бэчээт тиэргэнэ” ХХVII быыстапка-дьаарбаҥкаҕа кыттыахтаах.  Манна кыттыы түмүгэ ситиһиилээх буоллун!

Тэрийээччи туһунан сэмсэ тыл

Түмүктээри олорон, Д.П. Коркиҥҥа анаммыт “Коркинныы олоруохха, Коркинныы айыахха!” быыстапканы тэрийэри көҕүлээн, элбэхтик сүүрэн-көтөн тэрийэн, салайан олоххо киллэрбит СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, дьон киэҥ биһирэбилин ылар “Саха” НКИХ иһинэн “Полярная звезда” оҕолор куонкурустарын түөн саҕаттан төрүттээбит, итинник ааттаах ДТРА-ны тэрийбит, элбэх оҕолоох ийэ, эйэҕэс эбэ Татьяна Афанасьева Гоголеваны бэлиэтээн аһарар тоҕоостоох. Татьяна Афанасьевна, этэргэ дылы, олоҕу хамсатар, утуйбут да киһини уһугуннаран, улахан үлэҕэ, хамсааһыҥҥа кытыарар ураты талааннаах. Идеята, былаана да өрүү киэҥ буолар, аны туруоруммут сыалын хайаан да толорон тэйэр үгэстээх. Өрүү да олус көхтөөх кэллиэгэ, уопсастыбанньык быһыытынан биллэр, үрдүктүк сыаналанар. Дэлэҕэ, икки улуус – Чурапчы уонна Уус Алдан –Бочуоттаах олохтооҕо оҥоруохтара дуо! Бу быыстапка, өйдөөбүккүт курдук, эмиэ кини баар буолан, олоххо киирбитэ.

Үөрүүлээҕэ, бэҕэһээ киниэхэ “Чурапчы улууһун бочуоттаах бэтэрээнэ” үрдүк аат бэлиэтин уонна дастабырыанньатын туттардылар. Татьяна Афанасьевнаҕа эҕэрдэ буолуохтун!