Уруккуну умнумуох, Ааспыты аахайыах, Улууларга сүгүрүйүөх

Бүгүн, олунньу 26 күнүгэр Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаммыт  “Саха буойун саллааттарыгар сүгүрүйүү” (Дань памяти воинам-якутянам) бырайыагынан “Улуу Ильмень” диэн бырагырааманан айаммыт-сырыыбыт түмүктэннэ.

28 киһилээх хамаанда састаабыгар «Арчы дьиэтэ» духуобунай култуура киинин «Арчы» норуодунай хорун ырыаһыттара (салайааччы – СӨ үөрэҕириитин, култууратын туйгуна  Раиса Винокурова), аккомпаниатор – СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Николай Стручков, бырагыраама чэрчитинэн буолар кэнсиэрдэри ыытааччы, сааһылааччы – СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Учууталлар учууталлара, ырыа айааччы, музыкальнай кириитик, суруналыыс Владимир Индигирскэй, Арчы дьиэтин уус-уран салайааччыта СӨ култууратын туйгуна Любовь Константинова, «Ямские бубенцы» ансаамбыл солистката Элеонора Николаева о.д.а. буолан сырыттыбыт.

Олунньу 18 күнүттэн, этэргэ дылы, мүнүүтэҕэ тиийэ былааннаммыт 3 кэнсиэртээх, хас даҕаны атын тэрээһиннэрдээх (миитин, ытык сирдэргэ сибэкки ууруулаах, сүгүрүйүү сиэрин-туомун толоруулаах, “Саха” НКИХ ханаалыгар уһуллуулаах) үтүөкэн айан-сырыы СӨ култууратын туйгуна, СӨ “Норуот айымньытын сайдыытыгар кылаатын иһин” бэлиэ хаһаайката Варвара Обоюкова  салайааччылаах “Хотугу колорит” (Северный колорит) тэттик тэрилтэ салайыытынан сырыттыбыт. Хор бу айаҥҥа сырыыта эрдэттэн былааннаммыта онно анаммыт репертуарыттан, таҥаһыгар-сабыгар тиийэ толкуйданан, иис-күүс, ырыаҕа дьарыктар, репетициялар күүскэ барбыттарыттан биллэр. Репертуары талыыга Раиса Иннокентьевнаны кытта Николай Дмитриевич, Владимир Петрович, Лариса Константиновна («Арчы дьиэтэ» духуобунай култуура киинин дириэктэрэ) иҥэн-тоҥон үлэлэһэн, кэнсиэрдэр ис хоһоонноро сүрдээх дириҥ, долгутуулаах, иитэр-үөрэтэр, кэпсиир-сэһэргиир эйгэлээх. Доҕуһуол, толоруу даҕаны тыыннаах дорҕоон буолан, сүрэх, дууһа иэйиитэ, толорооччулар ис-тас туруктуун биир тэтимҥэ, биир тыыҥҥа киириилэрэ, тыл-өс дьайыыта олус күүстээх. Манна Николай Дмитриевичка муҥура суох махтал. Хас биирдии ырыа хас биирдии сүһүөҕэр, дорҕоонугар тиийэ киһиэхэ тиийимтиэ буолуутугар үлэлэһэн, хор курдук улахан састаабы кытта үлэлэһии манан аҕай буолбатах дьыала. Кэнсиэрдэр ыытыллыылара Владимир Петрович илиитин иһинэн баран, саҕаланыаҕыттан бүтэһик нүөмэргэ тиийэ көрөөччү болҕомтотун ыһыктыбаттыы сааһыламмыттара кэрэхсэбиллээх. Саха буоларбытын тута сылдьарбытын туоһулуур норуот ырыалара, фольклор уонна түөрт үйэ тухары алтыспыт улуу нуучча норуота таптаан ыллыыр ырыата баара репертуарбытын олус киэргэттэ. Любовь Константинова дэгиттэр талаана арылыччы арыллан, араас элбэх ньыманан толоруллар сахалыы норуот ырыатын-тойугун даҕаны, мелодист А. Степанов тылларыгар, А. Луковцев матыыбыгар “Сэттэ кут туруйатын”, эбэтэр уостан уоска түһэн күн бүгүн даҕаны тоҕоостоох Р. Гамзатов, М. Блантер «Туруйаларын» сахалыы тылбаастаах үрдүк таһымҥа толортоото. Варвара Обоюкова төрүт сахалыы ньыманан таҥалай, мурун дорҕооннорунан ырыаны-тойугу кытта оһуохайы оройуттан, эһиэхэйи эҥээриттэн тутан, добун дорҕоону куйаарга көтүттэ. Сырыыбыт саамай чынайар чыпчаала, үрдүк үктэлэ бүттүүн саха норуотун аатыттан Улуу Ильмень күөлгэ тиийэн эйэлээх олох туһугар тыыннарын толук уурбут эдэркээн уолаттарбытыгар 82 сыл тухары оспот баас буолан аалар сүтүкпүтүн өйдүүрбүтүн, сыаналыырбытын, сүгүрүйэрбитин биллэрэр миитиҥҥэ сырыттыбыт, бэлиэ сирдэргэ сылдьан алаадьыбытынан, кымыспытынан айах туттубут, уолаттарбыт төрүт буордарын илдьэн куттубут, бэрэстиибитэлистибэ дэлэгээссийэтигэр киирэн миитиҥҥэ тыл этилиннэ. СӨ Москваҕа бэрэстэбиитэлистибэтин Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаммыт тэрээһиннэрин арыйдыбыт.

Манна даҕатан эттэххэ, Варвара Валерьевна “Ытык Ильмень” бырагырааматыгар өссө Нам уонна Уус Алдан улуустарын дэлэгээссийэлэрэ кыттыһан, бэйэлэрэ туспа былааннаах, тэрээһиннэрдээх сырыттылар, холбоһук кэнсиэрдэргэ кытыннылар. Хас биирдии кэлэктиип ураты туспа бырайыактааҕа бэйэ-бэйэбитин байытта, саха дьоно дойду устуоруйатын суруйууга кылааты киллэристэ.

Түмүкпэр бу сырыы-айан бырайыактарын торумнаммыт бары тэрээһинэ биирэ даҕаны көппөккө, бүүс-бүтүннүү туолбутугар биэс уонтан тахса буоламмыт саха норуотун аатыттан үлэлээбиккитигэр хас биирдиигитигэр сүгүрүйэбин, махтанабын. Дьэ уонна бу сырыыбыт туһунан кинигэ тахсыытыгар түһүнэн кэбиһэбит.