Умнулла быһыытыйбыт оонньуулар

Аныгы оҕолор хамсаныылаах оонньуулары соччо билбэттэр. Онон эһиэхэ бу матырыйаал көмөлөһүө диэн эрэнэбит.

Харах симсии

Кыттааччылар биир ыытааччыны талаллар уонна хараҕын былаатынан эбэтэр атын халыҥ таҥаһынан баайаллар. Онтон турар миэстэтигэр эргитэллэр уонна куоталлар.

Ыытааччы биир киһини тутуохтаах уонна көрбөккө эрэ ким буоларын таайыахтаах. Өскөтүн биллэҕинэ, ол оонньооччу саҥа ыытааччы буолар.  

«Фантиктар»

Хас биирдии оонньооччу ыытааччыга биир бэйэтин малын (сокуолка, оонньуур, киэргэл, о.д.а. буолуон сөп) туттарар, ол кэннэ кыттааччылар кумааҕыга араас сорудахтары суруйаллар. Ону барытын булкуйан баран сэлээппэ иһигэр угуллар.

Ыытааччы көрбөккө эрэ илиитин иминэн биирдии малы уонна сорудаҕы талан ылар. Ону предмет хаһаайына толоруохтаах.

Кыттаааччылар араас дьээбэлээх, ыарахан сорудахтары суруйуохтарын сөп, ол эрээри бэйэлэригэр түбэһэн, ууга-уокка түһэр кутталлаахтар. Ол оннугар чэпчэки уонна көрдөөх сорудахтары толкуйдуур ордук.   

«Штандер-стоп (Хали-холо)»

Оонньууга үстэн элбэх киһи кыттар. Ыытааччы ортоку уруһуйдаммыт төгүрүк иһигэр турар, оттон кыттааччылар – киниттэн 1-2 хардыы тэйиччи.

Ыытааччы, биир кыттааччы аатын этэ-этэ, мээчиги үөһэ быраҕар, ол киһи хабан ылыахтаах. Хаптаҕына, саҥа ыытааччы буолар, хаппатаҕына – оонньооччулар туора-маары сүүрэллэр. Ыытааччы «Штандер!» эбэтэр «Стоп!» диэн хаһыытаатаҕына, кыттааччылар миэстэлэригэр туран хаалаллар, оттон ыытааччы төгүрүк иһигэр төннөн тиийэн турар уонна талбыт киһитин мээчигинэн быраҕар. Табыллыбыт оонньооччу саҥа ыытааччы буолар.     

«Балыксыт уонна балыктар»

Кырачааннар да оонньуохтарын сөп. Эрэһииҥкэ эбэтэр скакалка наада, ону «күөгү» оҥостоҕут.

Оонньооччулар – «балыктар» – төгүрүччү тураллар. Ыытааччы «балыксыт» буолар уонна ортолоругар киирэр.

«Балыксыт» «күөгүтүн» эрийэн, «балык» хаба сатыахтаах, оттон «балыктар»  эрэһииҥкэни (скакалканы) атахтарынан таарыйбат буола сатаан ыстаныахтаахтар.  Хаптардахтарына, оонньууттан туорууллар.

«Море волнуется, раз... »

Атын-атын сирдэргэ атыннык оонньууллар. Ол эрээри мэлдьи биллэр ахсааны ааҕыыттан саҕаланар:

Море волнуется раз,
Море волнуется два,
Море волнуется три,
Морская фигура на месте замри!

Ыытааччы саҥаран бүппүтүн кэннэ кыттааччылар араас балаһыанньаҕа туран хаалаллар. Оонньуу бастакы барыйааныгар ыытааччы кинилэр тугу көрдөрө сатаабыттарын таайыахтаах.

Иккис барыйаан: ким төһө өр биир балаһыанньаҕа турар – ол кыайыылаах тахсар.

Үһүс барыйаан: ыытааччы ордук интэриэһинэйдик туттан турбут кыттааччыны талар, ол кыайыылаах буолар.

Биллэн турар, муора тиэмэтинэн эрэ хааччахтаммаккыт. Ыытааччы оҥорон көрөр дьоҕура хайдаҕыттан тутулуктаах.  

«Киин куорат» бэлэмнээбит өссө элбэх көрдөөх оонньууларын манна киирэн аах:  

https://kiinkuorat.ru/articles/oonnuunu-oroyuttan-tutabyt