Умайыы тахсыбатын туһугар

Тыа умайыыта — үгүс өттүгэр бэрт кырачаан кыымтан саҕаланан баран, хас да сүүһүнэн, тыһыынчанан, сорох ардыгар мөлүйүөнүнэн да гаалаах сири күл- көмөр оҥорор кутталлаах алдьархай буолар. Бэл, куһаҕанын ыллахха, дьон өлүүтэ, сыаната биллибэт «күөх баай» суох буолуута, ойуур кыылларыгар-сүөллэригэр сүҥкэннээх хоромньу тахсыан сөп.

Судургу эрээри туһалаах сүбэ

Ону өйдөөн- санаан туран, ойуурга умуллубатах испиискэни, табах тобоҕун үлүбээй бырахпат гына дьаһана- бэринэ сылдьыҥ. Кууран- хатан турар от кэбэҕэстик умайарын умнумаҥ. Ойуурга арыылаах- сыалаах биитэр бэнсииннээх тирээпкэлэри, уулаах бытыылкалары хаалларымаҥ. Хойуу үүнээйилээх, ойуурдаах, намыһах лабаалаах мастар анныларыгар, торфалаах сиргэ аһаҕас уоту уматымаҥ. Ойуур ырааһыйаларыгар, саадтарга, бааһыналарга, мастар анныларыгар кураанах оту уматымаҥ. Кураанах оттоох сирдэргэ уоту оттумаҥ. Тыаттан- ойууртан бараргытыгар уот букатын умуллубутун, кыра да чох, күл хаалбатаҕын бэрэбиэркэлээҥ, кутааҕыт оннун ууну харыстаабакка кутан, умуруоруҥ.

Умайыы тахсыбытын көрдөххө

 Умайыы тахсан эрэрин көрдүгүт да, суһаллык умуруорарга дьулуһуҥ. Онуоха ордук судургу уонна көдьүүстээх ньыма — уот кытыытын күөх, үөл маһынан сабыта охсуу, ууну кутуу, сииктээх буорунан көмүү, атаҕынан тэпсэн умуруоруу буолар. Бэйэ күүһүнэн кыайан тохтотор кыах суох түгэнигэр:  Сэрэхтээх сиртэн тахсар наадатын туһунан дьону сэрэтиҥ.  Баһаар миэстэтин, иэнин уонна көрүҥүн Быыһыыр сулууспа 112 нүөмэригэр, Биир кэлим дьуһуурунай-диспетчерскэй сулууспа 44-45-64 нүөмэригэр биллэриҥ.

- Сэрэхтээх зонаттан түргэнник, уот барар хайысхатыттан туораан, аһаҕас сирдэри туһанан тахсыҥ.

 - Уоттан куотарга тыал үрэр өттүн диэки буолбакка, төттөрү өттүнэн барыҥ, төбөҕүтүн уонна сирэйгитин таҥаһынан хаххалааҥ;

- Маныаха уот төһө киэҥ сири ылбытын учуоттааҥ, уоттаах балаһаны туоруур кыаххытын ырытан көрүҥ;

-Баһаартан куотунар кыаллыбат түгэнигэр, уулаах сиргэ киириҥ эбэтэр аһаҕас сиргэ тиийэн, таҥаскытын ууга илитэн баран бүрүнүҥ.

-Салгыны төһө кыалларынан аллараа диэкиттэн эҕирийиҥ — онно буруота үөһэ өттүнээҕэр ама буолуоҕа;

-Айаххытын уонна таҥаскытын хайытан да туран, муннугутун кыра лоскуйунан саба тутуҥ.

Эппиэтинэс туһунан

Баһаартан сэрэхтээх буолуу Быраабылатын кэһэн, уот туруутун таһаарбыт дьон умайыы төһө улаханыттан уонна аҕалбыт содулуттан көрөн, административнай эбэтэр холуобунай эппиэккэ тардыллаллар.

Арассыыйа Федерациятын КоАП 8.32 ыстатыйатыгар олоҕуран, административнай ыстараап кээмэйэ маннык буолар:

Биирдиилээн сирэйдэргэ — кыччаабыта, 15 000 солкуобайтан саҕалаан, 30 000 солкуобайга тиийэ буолар; Дуоһунастаах сирэйдэргэ ыстараап— 30 000 солкуобайтан 50 000 солкуобайга диэри халбаҥныыр;  Юридическай сирэйдэргэ — 100 000 солкуобайтан 400 000 солкуобайга диэри буолар.

Арассыыйа Федерациятын КоАП 20.4 ыстатыйатынан, баһаартан сэрэхтээх буолуу быраабылатын кэһии иһин:  Гражданнарга — 5 000 солкуобайтан 15 000 солкуобайга диэри ыстараап көрүллэр;  Дуоһунастаах сирэйдэргэ — 20 000 солкуобайтан 30 000 солкуобайга диэри;  Юридическай сирэйдэргэ — 300 000 солкуобайтан 400 000 солкуобайга диэри ыстараап көрүллэр.

Буруйдааҕы буларга көмөлөһүү

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын 24.11.2022 с. 689 №-дээх Уурааҕыгар олоҕуран, ойуур баһаарын таһаарбыт буруйдаах дьону буларга көмөлөһүү иһин, материальнай бириэмийэ диэн көрүллэр:

Уот туруутун буруйдааҕын туһунан чахчылаах иһитиннэрии иһин — 10 000 солкуобай. Биир баһаарга сыһыаннаах хас да буруйдаах дьону булан биэрии иһин — 50 000 солкуобайга диэри (уопсай суумата). Өйдөөҥ: Эһиги ИДьМ, ЫБММ эбэтэр Саха сирин Экология министиэристибэтигэр тыллаан, буруйдаахтары эппиэккэ тардарга эрэ көмөлөһөр буолбатаххыт, улахан алдьархай тахсыытын сэрэтэргэ көмөлөһөҕүт.

Маннык бириэмийэ төлөбүрэ буруйдаах киһи официальнайдык, чопчу буруйдааҕа бигэргэммитин кэннэ оҥоһуллар. Бириэмийэни Саха Өрөспүүбүлүкэтин Экология, айылҕаны туһаныы уонна ойуур хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ өрөспүүбүлүкэтээҕи саппаас пуондатын туһаныы Бэрээдэгэр олоҕуран, төлүүр.

Умайыы тахсыбыта билиннэ да эрийэр нүөмэрдэргит: Баһаарынай манабыл - 101 Быыһыыр кэлим сулууспа - 112 Дьуһуурунай диспиэтчэр кэлим сулууспата - 44-45-64 СӨ СӨ Ойуур хаһаайыстыбатын эрэгийиэннээҕи диспиэччэрин сулууспата нүөмэрдэрэ - 44-74-76, 44-77-76.