Улуу тренер быыстапкатыгар

Балаҕан ыйын 5-12 күннэригэр Дьокуускай куорат “Строительнай” атыы-эргиэн ырыынагын киэҥ-куоҥ саалатыгар Саха АССР үтүөлээх учуутала, ССРС, РСФСР, Саха АССР үтүөлээх тренерэ Д.П. Коркиҥҥа аналлаах “Куоркуннуу олоруохха! Куоркуннуу айыахха!” быыстапка үлэлээтэ. Үгүс киһи сырытта. “Хотугу сулус” оҕо телеакадемиятын салайааччыта, Чурапчытааҕы спортивнай оскуола-интэринээти үөрэнэн бүтэрбит Татьяна Афанасьевна Гоголева улуу тренергэ анаммыт быыстапканы 2018 сыллаахха аан бастаан көрдөрүүгэ туруорбута. Онтон ыла сыл аайы быыстапка матырыйааллара, экспонаттара байытыллаллар. Болҕомтону тардар араас дьаһаллар ыытыллаллар. Суруналыыстар П.С. Павлов, Д.А. Егоров, В.П. Коротов тэрээһиннэргэ көмөлөһөллөр. Быйыл даҕаны үтүө үгэс Д.П. Коркин төрөөбүт балаҕан ыйын 5 күнүттэн салҕанна.

Ити күн улуу тренер сырдык аатын кэриэстээн Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училищетын Тустууга саалатын иннигэр Дмитрий Петрович Коркин пааматынньыгар сибэкки дьөрбөтүн ууруу сиэрэ-туома ыытылынна. Ол кэнниттэн тута “Строительнай” ырыынак Быыстапкалыыр саалатыгар быыстапка үөрүүлээх аһыллыыта буолла.

Нөҥүө күн Чурапчытааҕы спортивнай оскуола-интэринээт 1973 с. выпускнига, ХХ үйэ бастыҥ учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна уонна бэтэрээнэ, Амма, Аллараа Халыма уонна Аллайыаха улуустарыгар үөрэх салаатын салайааччынан үлэлээбит Михаил Прокопьевич Жирков “Улуу Куоркун үөрэнээччилэрэ”  диэн саҥа кинигэтин сүрэхтэниитэ; Д.П. Коркины кытта бииргэ үлэлээбит Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ Михаил Степанович Скрябин истиэндэтэ, күрэхтэһиилэри түһэртээбит видеокамерата;  Монреаллааҕы Олимпийскай оонньуулар үрүҥ көмүс призера Александр Иванов уонна кини дьиэ кэргэнин, бииргэ үөрэммит доҕотторун, Д.П. Коркин аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреаттарын; 1975 с. Чурапчытааҕы оскуола-интэринээти үөрэнэн бүтэрбит, 50 сыллаах үбүлүөйдээх кылаас оҕолорун; тустууга аналлаах 3 №-дээх оҕо спортоскуолатын иитиллээччилэрин, тренердэрин; Чурапчытааҕы оскуола-интэринээт 1970 с. выпускниктарын; Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх суруналыыһа, фотограф, кинигэ таһаарааччы, уопсастыбаннай деятель Владислав Коротов «Спортка анаммыт олох» диэн биир үөлэннээҕэ, биллиилээх спорт суруналыыһа Вячеслав Степанов туһунан кини кэргэнэ – милиция полковнига Анна Степанова, уола Николай Вячеславович Саха сирин историятыгар суруйбут кинигэлэрин ааптардара аҕаларын үлэтин уонна олоҕун билиһиннэриилэрэ; Монреаллааҕы Олимпийскай оонньуулар чөмпүйүөнэ Павел Пинигин үбүлүөйдээх кылааһын; Д.П. Коркин аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ Степан Петрович Сивцевы кытта кытта истиҥ-иһирэх көрсүһүүлэр буоллулар.

Саха сиригэр биллэр кэллиэксийэһит Юрий Иванович Щукин-Манай быыстапкаҕа куруутун көхтөөхтүк кыттар. Бу сырыыга Д.П. Коркиҥҥа анаммыт мэтээллэри, значоктары, кинигэлэри туруортаата. Олимпийскай чөмпүйүөннэр Р.М. Дмитриев Олимпийскай мэтээлин куоппуйата, Мария Кульчунова-Пинигина мэтээлэ, көҥүл тустууга норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Афанасий Заболоцкай бэлэхтээбит мэтээллэрэ бааллар. Үгүс сэдэх экспонаттары атыылаһан уонна атастаһан булаттыыр. Кэпсиир, быһаарар.

Д.П. Коркин соратнига, Саха АССР үтүөлээх тренерэ, Арассыыйа физическэй култуураҕа үтүөлээх үлэһитэ, Чурапчы улууһун бочуоттаах олохтооҕо Постников Константин Сергеевич оҕолоро, кыыһа Саргылаана Константиновна Постникова сыллата кытталлар. Аҕаларын архыыбыттан кини үлэлэрин, хаартыскаларын, кинигэлэрин, күрэхтэһиилэр  вымпелларын, бырагыраамаларын туруораллар. Бэйэтин илиитинэн суруйбут спортивнай оскуола хайдах саҕаламмытын туһунан тэтэрээтин, кини хайдах курдук кыраһыабай буочарын көрдөрөллөр, кэпсииллэр. Константин Сергеевич блокноттара, күрэхтэһиилэр боротокуоллара бааллар.

Эдьигээннээҕи история музейын үлэһитэ Виктория Николаевна Семенова этэринэн, бу быыстапкаҕа бэһис сылларын кытталлар. Быйыл музей үлэһитэ Мария Петровна Васильева оҥорбут саха тылынан бастакы уус-уран айымньы ааптара Афанасий Яковлевич Уваровскай бюһун аҕалан туруорбуттар. Саха дьонун киэн туттуута – Олимпийскай чөмпүйүөн Роман Михайлович Дмитриев туһунан матырыйааллары,  хаартыскаларын, грамоталарын, хаһыакка тахсыбыт ыстатыйалары көрдөрдүлэр.  Күндү түүлээхтэн тигиллибит таҥастар, куоракка олорор, Эдьигээнтэн төрүттээх Татьяна Софроновна Софронова экспонаттара быыстапканы киэргэттилэр.

Д.П. Коркин биир бастыҥ үөрэнээччитэ, ССРС спордун маастара, аан дойдуга биллэр ыччаттары иитэн таһаарбыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна Российскай Федерация үтүөлээх тренерэ Иван Николаевич Сивцев тэрийэр-түмэр үлэтинэн Коркин  дьыалатын салҕааччынан буолбута. Ол туһунан быыстапкаҕа тэриллибит көрсүһүүгэ И.Н. Сивцев бииргэ төрөөбүттэрэ, оҕолоро кэлэн истиҥ ахтыылары оҥордулар, үйэтитии үлэтэ хайдах баран иһэрин билиһиннэрдилэр, Иван Николаевич бэйэтин үлэтинэн-хамнаһынан тренерин сорудаҕын чиэстээхтик толорбутун бэлиэтээтилэр. Иһирэх көрсүһүүнү И.Н. Сивцев туһунан кинигэни бэлэмнии сылдьар Дмитрий Афанасьевич Егоров-Амид көҕүлээтэ.

Павел Пинигини кытта 1970 с. спортивнай оскуола-интэринээти бүтэрбиттэр 55 сылларынан көрсүһүү түгэнигэр оскуола-интэринээт төрүт олохтооҕо Птицына (Местникова) Варвара Петровна, оройуон бастыҥ спортсменката, мээчиксит бэрдэ Андреева Александра Алексеевна кэпсииллэринэн, оскуолалара 1968 с. тутуллан киирбит. Кылаастарын улахан аҥаара тустуук уолаттар.  Кинилэр ортолоругар ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин чөмпүйүөнэ Константин Капрынов ордук элбэхтик соҕуруу күрэхтэһэрэ. Ыйааһыннарын түһэрээри чылыгырыайка кэтэн баран кыргыттары сүгэн чохчоохойдоон тиритэллэрэ-хоруталлара. Павел Пинигин үөрэҕэр үчүгэй, ахсаан уруоктарыгар барыларыттан ордук, худуоһунньук бэрдэ. Олус сэмэйинэн, холку майгылааҕынан биллэрэ, аҕыйах саҥалаах гынан баран, Прокопий Ефимовтыын инники паартаҕа олорор кыргыттар суһуохтарын баайан дьээбэлииллэрэ, ол күлсүүтэ буолара үһү. Соҕуруу куораттартан кэһиилэрин шариковай уруучука аҕалаллар эбит. Павелтан олимпиец тахсыа диэн ким да сэрэйбэтэ. Тренердэрэ Бөтүрүөбүс уолаттарын дойду киин куораттарынан үрдүк үөрэххэ ыыталыыр идэлээҕэ. Оннук стратегиялааҕа. Павел Пинигин оннук тахсыбыт. Тренер Коркин уопсастыбаннай сорудахтары толорон, партийнай тэрилтэ аатыттан оскуола комсомолецтарыгар куратордыыра. Иитии-өйдөтүү үлэтин өрө тутара. Билигин 95 саастаах математика учуутала кылаастарын салайааччытын ийэлэрин курдук күндүтүк саныыллар.

Түгэнинэн туһанан, бэлиэтиэҕи баҕарыллар “Дьулурҕан” хаһыат эрэдээктэрэ, Саха сирин үтүөлээх суруналыыһа Петр Семенович Павлов, миигин, бу ыстатыйа ааптарын, суруналыыс Баһылай Посельскайы кытта көрсүһүүнү тэрийэн, кэпсэтиини салайан ыытта. Ол оруннаах дии саныыбын. Мин ийэм Любовь Семеновна Аммосова 60-70-с сыллардаахха Чурапчы оройуонугар үөрэх салаатын кылаабынай буҕаалтырынан үлэлиир кэмигэр Д.П. Коркины, тустууну өйөөбүтүн туһунан Константин Сергеевич Постников “...Күүс кыайарынан, сүрэх баҕатынан” диэн ССРС үтүөлээх тренерэ Д.П. Коркин туһунан кинигэтигэр ахтыыта баар. “Оҕо спортивнай оскуолатыгар олус улахан да буолбатар, сахалыы эттэххэ, тиис-туйах тиийэринэн көмөлөспүт дьонунан оройуоннааҕы үөрэх салаатын сэбиэдиссэйэ Гаврил Гаврильевич Кардашевскай уонна кылаабынай бухгалтер Любовь Семеновна Аммосова буолаллар. Бастакы аһылыннаҕын саҕана спортивнай оскуолаҕа тренердэр хамнастарыттан ураты атын ороскуоттарга үп көрүллүбэтэҕэ. Оттон наада олус элбэҕэ, ордук үөрэтии техническэй средстволарын буларга. Чуолаан киинэ түһэрэр аппараттар наада буолбуттара, түһэрбит киинэлэри Москваҕа оҥортороллор эрэ этэ. Онно үп көрдөһөр дьоммут кинилэр этилэр. Гаврил Гаврильевичка биир бастакынан “ССРС физкультураҕа туйгуна” знак туттарыллыбыта,  РСФСР “Урожай” ДСО-н бочуоттаах чилиэнэ буолбута. Любовь Семеновна, баҕар, уола Василий Посельскай спордунан дьарыктанар, атах оонньуутугар РСФСР, Саха АССР спордун маастара буолан кэбэҕэстик өйдүүрэ эбитэ буолуо”. Үтүө тыллар!

Мин ийэбинэн Кытаанахпын. Улуу тренер биир дойдулааҕа буоларбынан киэн туттабын. Үтүөлээх учуутал Николай Михайлович Матвеев оҥорон хаалларбыт төрүччүбүт  XIX үйэҕэ олорон ааспыт Собакин Василий Петрович–Баайка Баһылай. Удьуорбут сүрдээх халыҥ. Биллэр-көстөр бастыҥ үлэһиттэр бааллар, сыдьааннарбыт элбэхтэр, хаан аймах халыҥ. Олохторун спорка анаабыт биллиилээх спортсменнар тахса тураллар. Кырдьаҕастар, аҕам саастаахтар билинэллэр, үчүгэйдик саныыллар.

Дьэ, итинник, сылтан сыл ахсын, Д.П. Коркин быыстапката саҥа түгэннэри арыйар.

Хаартыскалар: Ааптар тиксэриитэ