Уһуйуллубут тыын түһүлгэтэ

Сахабыт сирин нэлэмэн киэлитигэр, модун таһаатыгар, чараас эйгэтигэр дьүөрэлии дьону айан, төрөтөн, уһуйан таһаарара дьикти. Бу кистэлэҥмитин билиҥҥитэ ким да, биир да омук арыйа илик. Ол эрээри бары билиэхтэрин баҕараллара сүрдээх.

Биһиги айылҕабыт дойду сирэ уонна хоту сирэ олус атылыылар, дьоно-сэргэтэ да оннук иитиллэн, таҥыллан күн баччаҕа итэҕэлбитин, куппут-сүрбүт, сиэрбит-туоммут уратытын илдьэ сырыттахпыт. Дьон-сэргэ билигин төрүт эмтэниигэ, айылҕа күүстэригэр итэҕэйэр, чараас эйгэтигэр сүгүрүйэр, сэрэнэр буолан эрэр. Төһө да олохпут бүтүннүү IT-технология, цифровизация, нанотехнология, искусственнай мэйии диэтэрбит, Аар Айылҕа сүдү кистэлэҥин арыйа иликпит. Ол эрээри аттыбыгар баар, хас биирдиибит туһугар кыһаллан үлэлэһэр айылҕалаахтарбыт барахсаттар өбүгэлэрбитин кытта ситим тутан, чэгиэн турукпут, өйбүт-санаабыт чөл буоларын туһугар күннэтэ сыралаһаллар.

Мин Виктор Семенович Кривошапкины 2018 с. билбитим, маннык норуот эмчиттээх эбиппит диэн. Виктор Семенович бу от ыйын 27 күнүгэр 65 сааһын томточчу туолла уонна 40-ча сыл норуот эмчитинэн үлэтин туһунан «Исцеляя силой предков, даруя добро и новую жизнь» диэн кинигэтин биһирэмин от ыйын 28 күнүгэр бэлиэтээтэ.

Бу кинигэни философия наукатын хандьыдаата, философскай антропология доцена, ЯНИИ научнай үлэһитэ Алексей Григорьевич Пудов Виктор Семенович араас таһымнаах үлэтин алта сылы быһа үөрэтэн суруйбут. РФ уонна СӨ норуотун эмчитэ В.С. Кривошапкин дьону эмтээбит, эмтиир ньымаларын кэтээн көрөн, наукаҕа, философияҕа ураты дьикти көстүүлэр баалларын этэр, ыйар.

Виктор Семенович сахатын дьонугар, эдэр сааһыгар үлэлээбит Абый уонна төрөөбүт Өймөкөөн улууһун дьонугар өй-санаа, турук өттүнэн сүҥкэн күүһү, тэтими, элбэх сүбэни-аманы биэрэн кэллэ. Ол эрээри удьуордарыттан утумнаппыт, этиттэриинэн күн сирин көрбүт ыарыһах уолчаан норуот эмчитэ буолан, айылҕа чараас эйгэтин бары күүһүн ситимнии тутар, дьонун-сэргэтин эмтиир, үтүөнү, сырдыгы бэлэхтиир сүдү киһи буолуоҕун оччотооҕу кэмнэргэ ким да билбэтэҕэ, итэҕэйбэтэҕэ. Оттон биһиги сүүрэн тиийдибит да эмтэнэн, олох кэрэтин көрөн сомсор, хас эмэ сылы быһа эрэйдээбит ыарыылартан босхолонор үөрүүтүн билбит дьоллоох дьоммут.

Бу күн Дьокуускайга Профсоюз дьиэтин улахан саалатыгар Виктор Семеновичка эмтэммит, сүбэлэппит уонна норуот эмчитин көрөөрү сүрдээх элбэх киһи мустан, көрсүһүү биир тыынынан ааста. В.С. Кривошапкины Алексей Иванович Лаптев – СӨ РОСАТОМ филиалын дириэктэрэ, Виктор Семенович партнера, биир санаалааҕа кэлэн эҕэрдэлээтэ. Уус ураты дьоҕурун баһылаабыт Эдуард Кривошапкин өрүһүнэн устан иһэр Ойуун моһуонун кыһан оҥорбутун, үлэҕэр туһан, күүс-көмө буоллун диэн, туттарда. Абый улууһун, Уолбут нэһилиэгиттэн Аксиния Ильинична Жиркова ыалдьыттаата, ону сэргэ Абыйга үлэлиир эдэр исписэлиис Аркадий Егоров кэлэн хомус ураты дьүрүскэнин, хоту дойду айылҕатын тыаһын иһитиннэрэн барыбытын турукка киллэрэн, олус сэҥээртэ. Аркадий Егоров Виктор Семеновичтыын саҥа көрүстүлэр эрээри, эрдэттэн куттарынан, чараас эйгэнэн бэйэлэрин билсиһэр дьон эбит. Абый улууһа Виктор Семеновичка олус элбэҕи иҥэрбит, үөрэппит, бастаан эмчит буоларыгар тоҕоостоох түгэннэри тоһуйан, көрдөрөн биэрбит сиринэн буоларынан, Абыйтан кэлбит ыалдьыттарын сыа-сым курдук тутан, туруктарын көннөрөн биэрдэ. Аркадий, эдэр киһи, Абый сирин олус иччилээх, хорсун, айылҕалаах дьон туруулаһар сирдэрэ эбит диэн сөҕө-махтайа сэһэргээтэ. Олохтоохтор куттарын туппут, үтүөкэн талааннаах хомусчут эбит. Итини сэргэ бу мааны түһүлгэҕэ Өймөкөөн улууһуттан сылдьар куоракка олорор дьоннорун түмсүүтүттэн Евгения Габышева тыл эттэ. Улуу удьуордаах, сыдьааннаах дьоннордоох, норуот эмчитигэр тиийэ сайдыбыт киһилэрин сахалыы сэмэйдик билиһиннэрэн ыллылар, кинигэтэ сүрэхтэммитинэн эҕэрдэлээтилэр. Хаан-уруу балта Лариса Юрьевна Кривошапкина убайын аймахтар ааттарыттан эҕэрдэлээтэ. Дьэ, ити курдук бииртэн-биир үтүөкэн кэрэ эҕэрдэлэр биир тыынынан баран истилэр.

Норуот эмчитэ Виктор Семенович туһунан кылгастык билиһиннэрдэххэ, тымныытынан  биллибит Өймөкөөн улууһуттан төрүттээх. XVII-с үйэҕэ олорон ааспыт, киэҥник аата-суола сураҕырбыт Бордуулаах удаҕантан сыдьааннаах. Бордуулаах удаҕан биир уола Николай Осипович Кривошапкин 1 гильдиялаах меценат-атыыһытынан биллэр. Кинилэр аймахтара ойуун идэлээх Гавриил Васильевич Кривошапкин-Омуохайтан кырдьаҕастан төрүттээхтэр. Бииктэр уол төрүөн үс сыл иннинэ ыйыппыттар: «... эн, кэннигиттэн биһиги оҕолорбутун ким эмтиэҕэй?..» – диэн. Онуоха: «... бу Ньукуус оҕонньортон (Виктор Семенович эһэтиттэн Николай Иванович Кривошапкинтан) – Өндөлөөт Ньукуус сиэннэриттэн ис тиһэҕэс, аата-суола суох оҕо төрүөҕэ», – диэбит. Ити этитии 1960 сыллаахха туолан, Клавдия Николаевна Кривошапкинаҕа соҕотох, иринньэх, аҕыс сааһыгар диэри кыайан хаампатах уол оҕо күн сирин көрөр. Дьэ, ол оҕобут улаатан, баараҕадыйан, олоҕу бөлүһүөктүү анаарар, дьон-сэргэ күннээҕи олоҕун очурун, кыһалҕатын, үөрүүтүн, ситиһиитин уратытык бэлиэтии көрөр, хас биирдии киһи ыарыытын ыйыталаһан түгэҕиттэн көрөн эмтээн, үтүөрдэрин таһынан, кинилэри араҥаччылыыр, харыстыыр, дууһаларын эмтиир Арассыыйаҕа тиийэ эмтиир киһи буолла. Виктор Семенович айылҕаттан кистэнэ сылдьар баардааҕын бастакынан көрбүт, сүбэлээбит, уһуйбут киһинэн Александра Константиновна Чиркова буолар. Ол иһин бу күн кини уһуйааччытын этиттэриитинэн оҥорторбут дүҥүрүн охсон, сылаабытын, ыарыыбытын умуннаран ылла. Александра Константиновна Чиркова – СӨ үтүөлээх хирург бырааһа, идэтийбит норуот эмчитэ, биоэрготерапевт, Академик Гальперин аатынан бириэмийэ лауреата, традиционнай медицина сайдыытын кыһыл көмүс мэтээлин хаһаайката. Онон быйыл, 2025 с., Абый улууһун балыыһатыгар А.К. Чиркова аатын иҥэрдилэр.

Норуот эмчитин үтүмэн үлэтэ хайаан даҕаны норуотугар, дьонугар-сэргэтигэр бэлиэ түгэннэри хаалларар. Ол курдук Виктор Семенович Абый улууһугар үлэлиэҕиттэн кырачаан уолаттары эрчийэн, кинилэр инникитин Саха сирин ааттатар аартыктарын арыйан биэрэн, күн бүгүҥҥэ диэн улахан аан дойдутааҕы, Дыгын оонньууларыгар кини эмтээбит, сүбэ-ама буолбут уолаттара кыайыы өрөгөйүн билэн дьоллоноллор, махтаналлар.

Киһи диэн балай эмэ күүстээх курдук сананар эрээри, ардыгар оруо маһы ортотунан сылдьан, хаарыан Ийэ айылҕабытын алдьатан, хаһан, сүһүрдэн, ол онтон бары аан дойду таһымнаах кыһалҕалар тахса тураллар буолбаат. Эмчит киһи ону барытын уйулҕатынан билэн-көрөн, истэн, ыарыһах ыалдьыбыт төрүөтүн ырылыччы көрөр буоллаҕа. Ол түгэннэргэ төһөлөөх кута айманан, өбүгэлэрбит кэлэн көрдөһөн-ааттаһан, кини сылаас илиитин нөҥүө хас биирдиибитин эмтээн ааһаллара буолуой.

Сүрдээх сылаас, ураты эйгэлээх тэрээһинтэн тахсан баран, куппар, санаабар эгэлгэ элбэх ыйытык элиэтээтэ. Виктор Семеновичка эмтэммит дьон, кини үөрүүтүн үллэстээри, бар дьонугар билиититтэн бэрсибит кинигэтин куйаартан ситимнээх сүбэлэрин туһанаары, ааҕаары, билээри, чэпчээбиттии тарҕастылар.

Бу кинигэ бар дьоҥҥо тахсыытыгар, көрсүһүү тэриллиитигэр сүрүн тэрийээччи уонна ыытааччы Анна Андреевна Холмогорова буолар. Кини дириҥ далааһыннаах көрүүтэ, элбэх киһиэхэ бу үтүө киэһээни бэлэхтээтэ.

Киһи бу орто туруу бараан дойдуга күннэтэ тахсар күммүт сырдык сардаҥатынан угуттанан, ырааһы, үтүөнү, саҥа олоххо тардыһыытынан олорорго бэлэм буолуохтаах.

Виктор Семеновичка баҕарабын чэгиэн туругу, сыралаах уустук үлэҕэр ситиһиилэри, норуот махтала сүүс оччонон тус бэйэҕэр, оҕолоргор, сиэннэргэр, дьиэ кэргэҥҥэр кэлэ туруохтун!