ТЫЛ (Былыргы Ассирия притчата)

Биирдэ баай киһи доҕотторун ыалдьыттатарга санаммыт. Эрэллээх хамначчытын ыҥыран ылбыт уонна ас-үөл дэлэгэйин уонна эгэлгэтин атыылаһан аҕаларыгар соруйбут.

Хамначчыт ырыынактан элбэх да элбэх ынах тылын атыылаһан кэлбит. Итиэннэ онтон араас бүлүүдэни астаабыт.

Хаһаайын доҕотторо остуол тула мустубуттар уонна аһы-үөлү астына-дуоһуйа амсайбыттар. Ол эрээри бүлүүдэ барыта тылтан астаммыт буолан, сотору соҕус хал буолбуттар.

Онуоха хаһаайын хамначчытыгар улаханнык уордайбыт:

– Эйиэхэ күндү уонна эгэлгэ аһы-үөлү ылан аҕал диэбэтэҕим дуо? Тоҕо тылы эрэ атыыласпыккыный?

Хамначчыт хоруйдаабыт:

– Оо, тойонум, олохпор тылтан ордук күндүнү көрбөтөҕүм. Тыл дьону ситимниир, билиигэ-көрүүгэ күлүүс буолар, киниэхэ кырдьык уонна өркөн өй кистэнэр. Кини көмөтүнэн дьон үөрэнэр, Айыы тойон таҥараҕа үҥэр-сүктэр.

Сотору кэминэн тойон доҕотторун өссө ыалдьыттата ыҥырбыт. Бу сырыыга хамначчытыгар туох эмэ олус куһаҕаны булан аҕаларыгар соруйбут. Хамначчыт ырыынактан эмиэ элбэх да элбэх тылы атыылаһан кэлбит.

Ыалдьыттар мустубуттар уонна аһы-үөлү амсайан барбыттар. Ол олорон эмиэ барыта тылтан астаммытын билбиттэр. Онуоха хаһаайын өссө күүскэ уордайан турбут. Бу сырыыга хамначчытын улаханнык накаастыан баҕарбыт. Онуоха анарааҥҥыта тохтоппут:

– Кыыһырыма, тойонум! Бу аан дойдуга тылтан ордук куһаҕан туох да суох. Киниттэн иирсээн, атааннаһыы тахсар буолбатах дуо? Тыл – сымыйа, албын-көлдьүн уонна аньыы-хара төрдө. Кини көмөтүнэн таҥара аатын киртитэбит эбээт?

Ыалдьыттар кини этэрин болҕойон истибиттэр уонна сөбүлэспиттэр:

– Кырдьык даҕаны! Эн хамначчытыҥ бөлүһүөктэри кытта мөккүөргэ кыттыаҥ сөп эбит! – диэбиттэр.