ТУУС. Төһөнү сиэхтээхпитий?

Өрөспүүбүлүкэтээҕи Уопсастыбаннай доруобуйа киинэ туус туһунан интэриэһинэй матырыйаалы бэлэмнээбит.

Туус киһи этигэр-сиинигэр суолтата:

Натрий хлорида (туус) киһи этигэр сиинигэр уу уонна туус таһымын тутарга көмөлөһөр. Ньиэрбэлэринэн импульстар баралларыгар уонна былчыҥнар үлэлэригэр туһалыыр. Натрий эт-сиин кислотнай-щелочной састаабын уонна хаан плазматын байытар.

Киһиэхэ сууккаҕа 1,3-1,6 грамм натрий наада.

Күҥҥэ төһөнү сиэхтээхпитий?

Аан дойдутааҕы Доруобуйа харыстабылын тэрилтэтэ уонна Арассыыйа Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ улахан дьоҥҥо 5 граммтан элбэҕэ суох тууһу сиэҥ диэн сүбэлииллэр – күҥҥэ 1 ч.нь.

2-15 саастаах оҕолорго – күннээҕи нуормалара 5 граммтан кыччаан иһиэхтээх.

Туус 80 % киһиэхэ аһылыгы кытта киирэр, ону “кистэлэҥ туус” диэн ааттыыбыт. Холобур, туус килиэпкэ, халбаһыга, араас соустарга уонна полуфабрикаттарга баар.

20 % тууспутун ас астыырбытыгар кутар тууспутуттан ылыахтаахпыт. Ол аата үгүспүт сууккаҕа  нуорманы таһынан тууһу сии сылдьар эбит.

Роспотребнадзор чинчийитиинэн, Арассыыйа олохтооҕо күҥҥэ ортотунан 12-14 грамм туус сиир – күннээҕи нуорматтан икки бүк элбэх. Тууһу элбэҕи сиэһин хаан баттааһына үрдээһинигэр, сүрэх, тымыр ыарыыларыгар, саахардаах диабекка, уойууга, остеопорозка, бүөр араас ыарыыларыгар тиэрдэр.

Тууһу хайдах аччатабыт?

Уопсастыбаннай доруобуйа харыстабалын киинин эмчиттэрэ сүбэлииллэр:

1. Аскытын аһыаххыт эрэ иннинэ тууһааҥ – маннык гыннахха амтаны билэр рецептордарбыт тууһу судургутук билэллэр, ол иһин кыратык сиибит.
2. Иһиттээх тууһу остуолга туруорумаҥ – аһылыккытын аһара тууһабат буолуоххут.
3. Туустаах сокуускалартан аккаастаныҥ – чипсы, сухарик, түргэнник буһар лапса наһаа элбэх туустаахтар.
4. Кэнсиэрбэлэммит оҕуруот аһын сиэххит иннинэ сайҕаан ылыҥ – тууһун аччатаҕыт.
5. Этикеткэлэри болҕойон ааҕыҥ – тумалар уонна соустар (соевай соус, кетчуп, хартыыһа) бэйэлэрэ туустаах буолаллар.
6. Атын туустары тутта үөрэниҥ – натрийа аҕыйах туус (калий, магний эбиликтээх буолар) эбэтэр муора тууһа ордук туһалаахтар.
7. Дьуоттаах туус – Арассыыйа барыта кэриэтэ, ол иһигэр Саха сирэ эмиэ дьуота тиийбэт сирдэргэ киирсэр. Көннөрү тууһу дьуоттаах тууһунан солбуйдахха, сууккаҕа сиэниллиэхтээх 150 мкг дьуоту ылабыт.

Амтаны билэр дьоҕурбутун сыыйа уларытар кыахтаахпыт. Тууһу аччатан доруобуйаҕытын тупсарыаххыт, ас дьиҥнээх амтанын билэ үөрэниэххит.