Туртас ойоҕоһун сиэн блогер буолбут Афанасий Ефремов-Хооһой

Төрүт аһы, чуолаан булт аһын, хото астаан көрдөрөр, аны, киһи ымсыырыан, тэҥҥэ асаһан барыан курдук, бэркэ кэпсиир ээ! Соторутааҕыта соботтон торт астаан, куйаар ситимин, этэргэ дылы, хайа тардыбыта.

Мукбанг диэн тугуй?

Дьиҥэр, кини блогер буолар сыал-сорук туруорумматаҕа. 2015 дуу, 2016 дуу сыллаахха туртас ойоҕоһун духуопкаҕа буһаран баран, ону амсайарын биидьийэҕэ устан, бассаапка аймахтар бөлөхтөрүгэр ыыппыта. Дьэ, доҕор, онтуката ситими биир гына тилийэ көтөн, «Булт-алт» диэн бөлөххө кытта тиийбит. 200 тыһыынчаттан тахса киһи сэргээн көрбүт! Онтон ыла дьон көрсө түстэхтэринэ: «Ээ, били, туртас ойоҕоһун сиир уолгун дуо?» – диир буолбуттар.

Афанасий бобуулаах ситимҥэ күннээҕи олоҕун сырдатар, дьиэ кэргэнин таһаарар эбит. Ас астаан көрдөрбөт этэ. Онуоха: «Хайа, доо, туртаспыт ойоҕоһун хаһан сиибит?» – диэн ыйыталаһааччылар бааллара.

Былырыын сайын таһырдьа баанньыгын иннигэр олорон эрэ ыһаарыламмыт собону сии-сии, балыктааһын туһунан санаатын үллэстибитэ киэҥ сэҥээриини ылбыта. Онуоха кыыһа мукбанг диэн киһи дэлэй аһы сии олорон көрөөччүлэри кытта кэпсэтэ-кэпсэтэ биидьийэ уһулар блог көрүҥэ баарын, дьон ону бэркэ сэргиирин эппитэ. Итиэннэ оннук устан көрөргө өй укпута. Ол курдук, хаас астаан сии олорор биидьийэтэ 30 тыһ. тахса көрүүлээх. Сүрүн көмөлөһөөччүтэ, бастакы оператора – кыыһа. Билигин туспа ыал буолан, куоракка олорор. Онон бу эбээһинэс кэргэнигэр сүктэриллибит. Сороҕор кыыһа аах кэллэхтэринэ, тутуу былдьаһан диэбиккэ дылы, ботуччу соҕуһу устан хаһааналлар. 

Өр тугу да таһаарбатаҕына, сурутааччылара сүтэрэллэр. Бастаан утаа ырысыабын таһаарбат эбит. Онтон ыйытыы бөҕө киирэр буолбут: Төһөнү кутабыт? Хас киилэ нааданый? Дьон ыйааһынын чуолкай ыйан суруйууну эрэйэр.

– Мээнэ аһыы-аһыы олороруҥ, баҕар, кимиэхэ эрэ интэриэһинэйэ суох буоллаҕа. Чопчу ырысыабын күүтэллэр. «Кэлин таһаарыам» диэн эрэннэрэн кэбиспиккин умнан ылаҕын, кэнникинэн сымыйаччы курдук буолаары гынным диэн ыксыыгын, – диэн күлэ-үөрэ кэпсиир кини.

Онон сурутааччыларын көрдөһүүлэрин быһа гыммат буола сатыыр. Кыыһыгар ырысыабын ыытар, ону киэргэтэн, оҥорон биэрэр (Хооһой ырысыаптарын "Киин куорат" тг-ханаалыгар көр - Аапт.) 

Хооһой бу дьарыга урбааныгар бэркэ туһалыыр. Кинилэр дьиэ кэргэнинэн маҕаһыын арынан үлэлииллэр. Онуоха блогердааһын атыы-тутуу барарыгар, бэйэ дьыалатын сайыннарарга көмөлөһөр. Чахчы, дьон күн аайы кэриэтэ ситимҥэ көрөр киһилэрин итэҕэйэр, эрэнэр буоллахтара.

– Блогердааһын диэн айар үлэ кэриэтэ, айымньылаахтык сыһыаннастаххына, сайдыы суолун тутаҕын, – диэн санаалаах.

Чөл олох, төрүт ас

Быйыл олоҕун аргыһын кытта ыал аатын сүгэн, бур-бур буруо таһааран, быр-бааччы олорбуттара номнуо үйэ чиэппэрэ буолар. Элбэх оҕолоох ыал амарах аҕата хайыы үйэ эһээ буолбут. Кыыстара былырыын сиэн диэн минньигэс киһини бэлэхтээн, үөрүүлэрин үрдэппит. Улахан уол – устудьуон, мурун бүөтэ уоллара – оскуола үөрэнээччитэ.

Афанасий чөл олоҕу тутуһар, оҕолорун эмиэ оннук өйгө-санааҕа иитэр, оҕолор спорт доҕордоохтор. Бэйэтэ сарсыарда аайы хаамар үтүө үөрүйэхтээх. Кини этэринэн, толкуйдуурга үчүгэй.

Дьиэ кэргэн аҕа баһылыга төрүт аһы өрө тутар. Кэлии аһы, уопсайынан, мас арыытын, “трансжиры” диэн ааттанааччылары утарабын диир. Билигин оннук аһынан үлүһүйэн, уойбут киһи олус элбээбитин, онтон сылтаан дьон доруобуйалара айгырыырын этэр. Киһи хамсаныахтаах, хамсаммат буолуу – инфаркт, инсульт төрүөтэ, оттон төрүт ас – чөл олох төрдө диэн бигэ санаалаах.

– Саха төрүт куукуната сүрдээх баай, дьыл кэмин батыһа бииртэн биир бүлүүдэ тахсан иһэр. Холобур, күһүн кустуубут, онтон туйахтаахха бултуубут, онтон идэһэ кэмэ кэлэр, саас эппитин-аспытын хаһаанардыы харайар түбүккэ түһэбит. Итинэн биһиги атын дойдулартан хаалсыбат киэҥ куукуналаахпыт диэхпин баҕарабын. Этэргэ дылы, балыктан, эттэн хас да бүлүүдэни астыахха сөп, сатыахха эрэ наада.

Кэпсэтиибитигэр Панда Саханы санаатыбыт.

– Аспыт култууратын, Саха сирин олоҕун-дьаһаҕын, күннээҕи түбүкпүтүн аан дойдуга көрдөрө, биһиэхэ туризм сайдарыгар сүдү кылаатын киллэрэ сылдьар киһибит, – диэтэ Афанасий.

Соботтон торт

Бииргэ төрөөбүт төрдүөлэр, Афанасий – иккис оҕо. Кини ийэтин кытта чугас сыһыаннааҕын сурутааччылар бэлиэтии көрөллөр. Кэргэнэ маҕаһыыҥҥа үлэлиир күннэригэр, икки күн буола-буола ийэтигэр эбиэттии барар.

– Ийэбит барыбытыгар үтүө холобур буолар туруу үлэһит, сатабыллаах уонна хаһаастаах хаһаайка. Оҕуруотчут бэрдэ, асчыт ааттааҕа. Бүгүн ийэбит Мария Петровна 64 сааһын туолла. Түгэнинэн туһанан, күндү киһибитин ис сүрэхпититтэн эҕэрдэлиибит, кытаанах доруобуйаны, үгүс үөрүүнү-көтүүнү баҕарабыт, – диэтэ.

Афанасий собо тордун сии олорор биидьийэтэ куйаар ситимин «хайа тардан» турар. Дьиҥэр, ити тастыҥ эдьиийдэрэ Туйаара Осипова, Саргылаана Елисеева ааптарыскай бүлүүдэлэрэ эбит. Эмиэ быар тордун курдук астанар, олус минньигэс. Арай майонеһы чөчөгөйүнэн солбуйуохха сөп диэн сүбэлиир.   

Эр киһи күүс ылар сирэ – өбүгэлэр дойдулара

Афоня оҕо эрдэҕиттэн аҕатын, таайын батыһан, сиргэ-уокка, булка-алка сылдьар буолбута. Аҕыйах сыллааҕыта Уһук Илин гектарынан өбүгэлэрин дойдуларыгар – Одьулууҥҥа Бабаҕа үрэҕэр сир быстаран ылбыт. Онно үүтээн туттан, убайдарын, бырааттарын кытта уолаттарын илдьэ тахсан кустууллар, күүс-уох ылан, сэниэ, эрчим эбинэн кэлэллэр. Былырыын аймахтар буолан өбүгэлэрин ааттарын үйэтитэр өйдөбүнньүк стела туруорбуттар. Атын эр дьон бу бачыымы иилэ хабан ылаллара буоллар, өбүгэлэрин кытта быстыспат ситими олохтуохтара этэ.

– Ийэ дойдуга бэриниилээх буолуу, мин санаабар, төрүт сиртэн, тиэргэнтэн саҕаланар. Дойдутун өрө тутан улааппыт киһиттэн куһаҕан киһи тахсыбат, – диэн санаалаах сэргэх сэһэргэһээччибит.   

Хооһой улахан булка, туйахтаахха да сылдьар, булчут ыттары иитэр. Ити эмиэ элбэх бириэмэни эрэйэр. Хата, ыраах айаҥҥа сырыттаҕына, уолаттара көрөн-харайан, аһатан абырыыллар.

Хооһой

Афанасий сурутааччыларыгар бу аатынан биллэр. Эһэтэ Афанасий Гаврильевич ытыктанар салайааччы, бар дьоҥҥо Хооһой диэн аатынан биллэр киһи эбит. Уолугар бэйэтин аатын биэрбит. Ити уонна сахалыы ааттаныы туһунан дьоруойбут санаатын үллэһиннэ:

– Дьиҥэр, төрөппүттэрим миэхэ атын ааты толкуйдуу сылдьыбыттар. Ону тохсунньу 31 күнүгэр, Бастакы Охонооһойоп күнүгэр, төрөөбүппүн. Эһэм: «Охонооһойдор дьиэ кэргэннэригэр Охонооһой буолаары ананан кэллэ», – диэн быһаарбыт.

Аат туһунан өссө биир санаабын этиэхпин баҕарабын. Биһиги элбэхтэ тас дойдуга барабыт-кэлэбит. Манна олорон нууччалыы ааттаахпытын улаханнык суолтаҕа уурбаппыт. Тас дойдуга тиийдэххинэ, атыннык көрөллөр, өйдөөбөттөр. Тоҕо оннугуй дииллэр. Сахаларга былыр-былыргыттан хос ааттаһыы баар. Ити, мин санаабар, нууччалыы ааппытын ылыммаппытыттан хос ааттанабыт. Онон билигин элбэх киһи сахалыы ааттанарын өйүүбүн, биһириибин, сахалыы аат киэҥник тарҕаныан баҕарабын.

Аҕа дойдуну көмүскээччи күнүгэр бэлэх ылбат

Кини оскуоланы бүтэрэрин саҕана үрдүк үөрэххэ киирбит уолаттары аармыйаҕа маассабай ыҥырыы суоҕа. Аны Афанасий олус эрдэ ыал буолбут. Икки оҕолонон баран аармыйаҕа тылланан бара сатаабытын «дьоҥҥун көрбөккө» диэн военкоматтар үүрэн кэриэтэ ыыппыттара. Инньэ гынан сулууспалаабатаҕа. Бу туһунан эмиэ туспа санаалаах:

– Аҕа дойдуну көмүскээччи диэн, дьиҥэр, олус киэҥ өйдөбүллээх. Урут бу күн кэргэним бэлэх биэрэрин үөрэ-көтө ыларым. Онтон 2022 сыллаахха анал байыаннай дьайыы саҕаланыаҕыттан бэлэхтэн аккаастаммытым. Онно сырыттахтара Аҕа дойдуну көмүскээччилэр. Биһиги, этэргэ дылы, сылаас дьиэҕэ олорон бэлэх ыларбыт хайдах эрэ табыгаһа суох курдук дии саныыбын.

Дьиҥэр, ылан көрдөххө, сыл устата бырааһынньык элбэх. Холобур, Аҕа күнүгэр эҕэрдэлээтиннэр, ону утарбаппын. Уопсайынан, эр киһини итинник бэлэҕинэн хадаҕалаабат ордук. Баҕар, сорохтор сөбүлэһиэхтэрэ суоҕа. Ол эрээри уол оҕоҕо, эр киһиэхэ эр киһилии сыһыаннаһыахха наада. Биллэн турар, кэрэ аҥаардары үөрдүөххэ, дьоллуохха. Кинилэр буоллахтара олохпутун киэргэтээччилэр, кэрэни үксэтэ кэлбит дьоммут.

Саха – эргиччи сайдыылаах, сатабыллаах, мындыр омук. Ону СВО-ҕа уолаттарбыт бэйэлэрин холобурдарынан көрдөрө сылдьаллар. Уол оҕону эр киһилии иитиҥ, айылҕаттан тэйитимэҥ, кыра саастарыттан тыаҕа, сиргэ-уокка тахсарга үөрэтиҥ.