Таптал да араастаах

Хайаан да бастаан киниэхэ эрэ ас кутуохха наада. Дьиэҕэ, дьиҥинэн, аһыыр айахтаах хара баһаам. Аны туран, бу сүрэҕэ суоҕа, аһаата, тотто да, тэлэбиисэр көрө-көрө утуктаабытынан барар. Эн кэлэҕин эрэ, бараҕын эрэ, дуостал кыһаммат.

Дьүһүнүнэн киһи ымсыырбат да буоллар, син мээнэ тойомсуйар. Сорох ардыгар киһиэхэ ыстаҥалыах да курдук буолан ылаттыыр. Бу абатын көр. Ээ, оччоҕуна мин кыһыйабын да, тэбэн саайабын, көр, син өрөлөспөт, утуйар сирин диэки дьылыс гынан хаалар, хайыай, аһатар-сиэтэр киһитэ мин буоллаҕым дии.

Сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри кинини эрэ бүөбэйдээн, кинини көрөн-истэн, аһатан тахсабын. Тотор аата суох. Иккистээн, үһүстээн да куттахха, өссө ылардаах курдук ып-ырааһынан киһини уун-утары көрөн баран олорор. Ол аайы, билиҥҥи олоххо ас кырыымчык – дууһа аайы аспын ааҕан-суоттаан буһарабын. Хойутаабыт ыалдьыт кэллэҕинэ, бэйэтин буруйа – астан матар. Билиҥҥи ыалдьыт, дьиҥинэн, илии тутуурдаах, өттүк харалаах кэлиэхтээх буоллаҕа дии. Ону сорох-сорохтор улаханнык оройдоппоттор да быһыылаах.

Сарсыардабыт кинини бүөбэйдээһинтэн саҕаланар. Таһырдьа хайаан да иккиэн тахсыахтаахпыт, киһитэ суох тахсан да бэрт. Аны наадатын эрдэ бүтэрэн баран эмиэ киһини күүтэн чолойон турар буолар. Киэһэ утуйарбытыгар эмиэ тутуспутунан тахсан киирэбит. Хата, икки аҥы утуйабыт. Кини – аан хоско, мин, хотун киһи быһыытынан, сымнаҕас бэриинэлээх ороҥҥо харахпын тымнытабын. Сороҕор, үтүө санаам киирдэҕинэ, атахпар утутабын. Оо, бу сылааһын эриэхсит, киһини итиитинэн илгийэн кэбиһэр. Ол сытан сүгүн сытыа дуо, таһырдьа ол-бу тыаһаатаҕын, дьон саҥардаҕын аайы, тута оронтон ыстанан кэбиһэр да, аан диэки сүүрбүтүнэн барар. Ол аата кини миигин харабыллыыр дьүһүнэ. Туох да наһаа күнүүһүт. Ким эмэ ааммытын тоҥсуйдаҕына, аан бастаан кини ыстанан тиийэр. Эгэ, дьиэҕэ киирдэхтэринэ дуо, хараҕынан куһаҕан баҕайытык көрө-көрө, төттөрү-таары кэлэр-барар, сөбүлээбэтэх курдук туттар. Онуоха мин бэрт түргэнник оннун буларабын, эмиэ хос диэки тэбэн саайабын. Тэҥнэһиэ дуо, хотунун тылыттан тахсыбат, киэһэ аһылыгын өйдүүр буоллаҕа дии. Инньэ гынан ыалдьыттары сырытыннарымыам үһү дуо? Сороҕор этиһэбит, улаханнык кыыһырсабыт. Оччоҕуна мин киэһээҥҥи менюттан сотон кэбиһэбин уонна аһаппакка эрэ утутабын. Туох да диэн биир тылы утары саҥараахтаабат. Мин кинини “чыып” да дэттэрбэппин, “Ытаама, ыйылаама!” диэн сарылаан эрэ кэбиһэбин. Дьэ, онон дьиэҕэ муҥур хотун буолан сылдьар туох да наһаа үчүгэй эбит.

Үтүө санаам киирдэҕинэ, өрөбүл күн баанньыктыыбын. Дьэ, онно үөрэрин көрүөххүт этэ, киһиэхэ сэлээннэнэн бэйэтэ да сууммат, барытын мин аалан, сууйан-сотон биэрэбин. Ол аата биһиги саамай иллээх чааспыт үүнэр. Суунан, кууран бүппүтүн кэннэ аны баттаҕын тарыыбын. Ол кэмҥэ олох да сылаанньыйан хаалар. Бирээмэ сирэйбин эрэ салаабат. Аны баттаҕа диэн, оргулаат курдук куудара. Бэйэм да ымсыырабын. Наһаа иилистибит буоллаҕына арыт кыыһырар, сүгүн тарааттарбакка эрэ куотан хаалан, эмиэ айдаан тахсар.

Хайа, ымсыырдыгыт дуо? Туох ааттаах хотун дьахтар эбитэй диэн? Биһиги да итинник сымнаҕас, киһи тылын истэр эрдээхпит буоллар дии санаатыгыт дуо?

Ону баара ити мин эрим да, оҕом да буолбатах. Ити мин ытым. Быыкайкаан, алта эрэ ыйыгар сылдьар, Даки диэн түөрт атахтаах доҕорум.

2002 сыл.