Таилаҥҥа төрөөбүт тыл туһунан

Иллэрээ күн уолум аахха РК 2009 сыллааҕы выпускнига Арчылан Федоров кэргэниниин тиийэн кэлэн соһуттулар. Кини «Майтонаҕа» программиһынан үлэлиир, Паттайааҕа олороллор, дэриэбинэлэрэ биһигиттэн уонча мүнүүтэ айаннаах сиргэ турар эбит. Арчылан үөрэнэр кэмигэр биһиги оскуолабытыгар да, өрөспүүбүлүкэҕэ да информатика биридимиэтигэр лиидэр этэ.

Уолум аах дэриэбинэлэригэр икки саха ыала олорор. Дэриэбинэбит диэн сүүрбэ-отут дьиэлээх быыкаа микрорайон. Ачыкылаах, кыра бытыктаах эдэр саха киһитэ кэргэнин батыһыннаран киирбитин ол таһынааҕы ыаллартан хайалара эрэ киирдэҕэ диэн:

– Уйбааммын, – диэн билсиһээри илиибин ууммуппар, киһим соһуйан киэҥник көрдө: «Арчылааммын дии, билбэтиҥ дуо?» – диэбитигэр өйдөөн көрбүтүм үөрэппит оҕом Арчылан Федоров күлэн бытыга бырдьайан турар эбит. Соһуйан: «Арчылан!» – диэт, тыастаахтык санныга охсубуппун бэйэм да билбэккэ хааллым.

Соһуччу көрсүһүү маҥнайгы омуна-төлөнө ааспытын кэннэ остуолга олорон чэйдии-чэйдии кэпсэттибит. Арчыланнаах үс оҕоломмуттар, оҕолорун сахалыы иитэллэр эбит. Биллэн турар, мин онтон үөрэбин эрэ.

– Арчылан, эн оҕолоргун тоҕо сахалыы иитэргэ дьулуһаргын хайдах быһаарыаҥ этэй?

– Уолбут маҥнайгы оҕобут буолан, кыһаллыбакка сылдьыбыппыт. Биирдэ өйдөөбүппүт, киһибит нууччалыы баран хаалбыт. Бастаан ийэм өй укпута, «самоидентификация» диэн. Уолбун саха тылыгар көһөрүү ыараханнык барбыта. Оҕом: «Тоҕо оннук гынабытый?» – диэн ыйытар, ону кыра киһиэхэ кыайан өйдөппөккүн. «Биһиги сахаларбыт», – диэн эрэ быһаара сатыыгын. «Бу тоҕо уолбун эрэйдиибиний?» – диэн сыта-тура толкуйдаан баран маннык санааҕа кэлбитим: «Арай сааһыран баран дьоммун-сэргэбин мустахпына уолум кэлэн миигин кытта омуктуу кэпсэтэ олоруо дуо?». Испэр итинник чопчу быһаарыныы ылынан баран оҕобун кытта өссө күүскэ үлэлээбитим. Уол кэнниттэн икки кыыс төрөөбүттэрэ, кинилэри хара ааныттан сахалыы ииппиппит. Билигин оҕолорум дьиэбит иһигэр сахалыы кэпсэтэллэрэ истэргэ үчүгэй баҕайы.

Дьэ, кэпсээнтэн кэпсээн. Мантан салгыы Арчылан миэхэ бэрт интэриэһинэйи кэпсээтэ. Паттайааҕа олорор эмиэ биир саха ыала оҕолорун ыарахан төлөбүрдээх английскай оскуолаҕа үөрэттэрэр эбиттэр. Манна үксэ Кытай оҕолоро үөрэнэллэр. Бу ыал ол оскуолаларын хайгыыр эбиттэр.

Ыал аҕата кэпсииринэн, төрөппүттэр мунньахтарыгар английскай тыл учуутала маннык эппит:

– Эһиги оҕолоргутун төрөөбүт тылларын умуннарымаҥ, төрөөбүт тылларын хайаан да билэллэрин ситиһиҥ, дойдугутун, аймахтаргытын кытта ситими быһымаҥ, оҕолоргутун төрөөбүт култуураларыттан тэйитимэҥ. Төрөөбүт тылыттан тэйбит оҕо үөрэххэ, сайдыыга мотивацията сүтэн хаалар, онон дьиэҕитигэр төрөөбүт тылгытынан алтыһыҥ!

Хор, английскай тылга баһыйтаран төрөөбүт тылларын умнар кытайдар баар буолбуттар эбит. Аны туран оҕолорун оннук иитэр төрөппүттэри бу английскай оскуола салайааччылара хайгыылларын оннугар сэмэлиир эбиттэр. Остуоруйа курдук дьикти буолбатах дуо?

Дьэ мин ити кэпсээнтэн соһуйдум. Истэр тухары бу Паттайааҕа баар английскай оскуолаларга оҕолору төрөөбүт тылларынан кэпсэтэллэрин боболлор диэн буолара. Ити мин британскай империя туһунан өйдөбүлбэр оруобуна сөп түбэһэр, онон буолуохтааҕын курдук ылынабын. Оттон тоҕо бу ыарахан төлөбүрдээх английскай оскуола салалтата атын омуктар төрөөбүт тылларыгар кыһаллан турда? Дьэ дьикти буолбатах дуо?