Табаҕы күн бүгүн быраҕыах: чэгиэн буоларга биэс хардыы

Табахха, эҕирийиллэр никотиннаах электроннай тэриллэргэ күүскэ ылларбыккын билинэҕин? Өрөспүүбүлүкэтээҕи наркодиспансер нарколог-психиатр бырааһа Анна Ноговицына чэбдик салгыннаах, кэрэ мичээрдээх, табаҕа суох чэгиэн олоххо төннөргө биэс сүрүн хардыыны оҥоруохха сөбүн сүбэлиир.

1. Табах содулун үөрэтэн көр

Никотин киһи доруобуйатыгар дьайыытын научнай ыстатыйалартан, интэриниэт матырыйаалларыттан сиһилии үөрэтэн көр. Билим чинчийиитигэр олоҕуран сүрүннэрин холобурдаатахха:

– никотин киһи хас биирдии уорганын сүһүрдэр, онтон сылтаан ыарыы олохсуйан, доруобуйа кэхтэн барар; 

– никотинтан аккаастаннахха, ыарыы үөскүүр уонна өлүүгэ тириэрдэр куттала биллэ кыччыыр, киһи доруобуйата лаппа тупсар;

– кыра дабархайдаах уонна никотиннаах ааттанар табахтар да, электроннай тэриллэр да куттала суохтар диэн албын өйдөбүл. Төттөрүтүн, буортулаах эттиктэрэ элбэх буолан, эккэ-сииҥҥэ ордук охсуулаахтар. Электроннай табаҕы тардааччылар көннөрү табахсыттааҕар субу-субу, элбэхтик тардаллар, инньэ гынан никотины сиэри таһынан иҥэринэллэр. Маны таһынан электроннай табахтар пропиленгликоль, глицерин, формальдегид курдук киһиэхэ буортулаах эттиктэринэн баай буолаллар.

Табахтааһынтан үөскүүр ыарыылар испииһэктэрэ сыллата хаҥыыр. Никотин канцероген буоларын быһыытынан араак ыарыыны үөскэтэр айылгылаах. Эккэ-хааҥҥа киирдэ да, тымыр-хаан устун 7 сөк. иһигэр мэйиигэ уонна бары уорганнарга тарҕанар. Тыҥа араага биир үксүн табахтааһынтан төрүөттэнэн үөскүүр, табахсыт бу ыарыынан ыалдьыыта табахтаабат киһитээҕэр 20 төгүл үрдүк. Маны сэргэ табахтааһынтан сүрэх-тымыр ыарыылара олохсуйаллар.

Улаата илик эрдэҕэс оҕо табахтаан саҕалаатаҕына, тыҥата ситэ сайдыбакка хаалар, кэһиллиилээх буолар. Эдэр киһи этэ-сиинэ 21 сааһыгар диэри ситэр-сайдар. Онон төрөппүттэр маны болҕойоллоро наада. Хомойуох иһин, оҕо табахха ылларар кыаҕа улаатар: кэнники кэмҥэ электроннай табах хото үөдүйэн, төрөппүт оҕото табахтыырын-суоҕун быһаарбат буолла. Маннык табах үксэ сыта суох! Өскөтүн оҕоҕут табахтыырын сэрэйэр түгэҥҥитигэр, биһиги поликлиникабыт эрдэҕэс оҕолору көрөр нарколог-бырааһыгар көрдөрүөххүтүн сөп. Консультация, анал тургутуктар көмөлөрүнэн исписэлиис оҕо төһө ылларбытын тута көрөн, хайдах эмтиири сиһилии быһаарыа.

Табахтыыр дьон күөмэй, тыҥа ыарыыларыгар ордук ылларымтыа буолаллар. Биһиги килиимэппитин учуоттаатахха, кыһыҥҥы кэмҥэ таһырдьа табахтааһын өссө ордук кутталлаах, 100 % бронхикка, ойоҕостотууга, атын да тыынар уорган аһааҕырыытыгар тириэрдэр.

2. Доруобуйаҥ туругун тургутан көр

Доруобуйаҕар табаҕы тардыыттан үөскээбит кэһиллии баарын-суоҕун анаалыстаан көр: сөтөл, чэлкэх (күөмэйгэ олохсуйбут сил), үрдүк хаан баттааһына, куртах ыарыыта, сирэй тириитэ эрдэ мырчыстара, аҕылааһын, биир кэм сылайыы. Баҕар, туруккун тургутунан көрөн баран табаҕы быраҕарга тута быһаарыныаҥ. Бу куһаҕан дьаллыгы бырахтыҥ да, доруобуйаҥ тута чөллөрүйэн барыа:

– 20 мүнүүтэнэн сүрэҕиҥ тэбиитэ уонна хааныҥ баттааһына оннун булуо;

– 24 чааһынан инфарктыыр кутталыҥ кыччыа;

– 2 күнүнэн амтаны, сыты ылыыҥ тупсуо;

– 2-3 нэдиэлэнэн тыҥаҥ үлэтэ, хааныҥ эргиирэ тупсуо уонна хаамарыҥ-сиимэриҥ чэпчиэ;

– 1 сылынан инфарктыыр куттал икки төгүл кыччыа, оттон 15 сылынан үйэлэригэр табахтаабатах дьоҥҥо тэҥнэһиэ; 

– 5 сылынан араагынан ыалдьыы куттала икки төгүл кыччыа;

– 10 сылынан тыҥа араагынан ыалдьар кутталыҥ табахтаабат дьоҥҥо курдук буолуо; 

– табаҕы бырахтахха, дьарҕа буолбут ааспат тыҥа ыарыытыттан өлүү куттала лаппа кыччыа;

– хас да сылынан хабах араагын үөскүүр куттала 2 төгүл аччыа;

– хат дьахтар бастакы триместрыгар табаҕын бырахтаҕына итэҕэс ыйааһыннаах оҕону төрөтөр куттала табахтаабат дьахтарга тэҥнэһиэ;

3. Табаҕы быраҕарга бигэ төрүөтү бул

Холобур:

– доруобуйабын тупсарабын;

– олохпун уһатабын;

– тутулуктаныы кыаһытыттан босхолонобун;

– аттыбар баар дьонум доруобуйаларын айгыратан бүтэбин;

– үппүн-харчыбын харыстыыбын (1 ыйга аҥаардас табахха төһө харчыны ыытаргытын суоттаан көрүҥ, биллэ симиттиэххит);

– турукпун, олох хаачыстыбатын тупсарабын;

– чэгиэн удьуордаах буоларга дьулуһабын.

4. Олохтоохтук быһаарын

Содуллаах кэмэлдьиттэн аккаастанарга манна төрүөт буолбут санааларгар тирэҕир уонна бу төрүөттэргин сотору-сотору ырытан көр.

5. Быһаарыммыккын толор!

▪ Аккаастаммыт күҥҥүттэн табаҕы биирдэ да эҕирийимэ, хаалбыт табаххын, табахтыыр тэрилгин олоччу бырах.

▪ Массыынаҕар да, дьиэҕэр да табахтыылларын көҥүллээмэ – табаҕы тардар баҕа күөдьүйбэтин туһугар.

▪ Тулалыыр дьоҥҥор табаххын бырахпытыҥ туһунан кэпсээ, өйүүллэрин, биһирииллэрин ситис.

▪ Аттыгар баар дьонтон эрдэ табаҕын бырахпыт киһини бул, кими эмэ табаҕын быраҕарыгар көҕүлээ ­– кыттыгас сорунуу чэпчэки!

▪ Эн бааргар бука диэн табахтаабаттарын ситис.

▪ Исписэлииһи көмөлөһүннэр: нарколог-психиатр өйүүр терапиянан көмөлөһүө.

▪ Төлө баран, ыһыктынан табаҕы тардан да кэбиһэр түгэҥҥэр, барытын саҥаттан саҕалаа! Аныгыскы сорунуугун чэпчэкитик ылыныаҥ!

«Табаҕы быраҕар хаһан да хойут буолбат», – диэн анал идэлээх быраас куһаҕан дьаллыктан аккаастанарга бу курдук сүбэлиир.

Хаартыска: Дьоруой тиксэриитэ