«Төрүт үгэс – олохпут төрдө» бырайыак салгыы үлэлиир

Өскөтүн хас биирдии киһи олоҕун айанын сыарҕалаах акка холуур буоллахха, бу айан тэриллиитэ, сэбэ-сэбиргэлэ, суолун тосхоло барыта аҕаттан тутулуктаах – эр киһиттэн. Ол айан тобуллуутугар, табыллыытыгар  сүбэ-соргу буолааччы, ытаһалаан биэрээччи – ийэ, илии-атах, көмө-тирэх, үөрэтиллээччи-такайыллааччы оҕолор буолаллар.

Дьэ бу курдук санааны тутуһан «Тускул» КК уонна Хатас нэһилиэгин Олохтоох дьаһалтата ыытар «Төрүт үгэс – олохпут төрдө» бырайыак чэрчитинэн «Айхал» үҥкүү ансаамбыла оскуолаҕа үөрэнэр уолаттары илдьэ айылҕаҕа, чуолкайдаан эттэххэ, алаадьы курдук күөллээх, көнө-налыы хонуулаах Алаас диэн ааттаах сиргэ сырыттылар. «Айхаллар» бу иннигэр сэһэргэһэн-кэпсэтэн баран, былаан-торум оҥостон, бастаан маастар-кылаастарда ыытыахха, ол кэннэ хамсаныылаах оонньуулары оонньуохха диэн буолбута. Ол курдук, кыра олоппоһу, талахтан «ынах», «оҕус» оонньуурдары оҥорууга, балыктааһын тэриллэрин уонна быраабылаларын билиһиннэриигэ, буулдьанан ытыыга маастар-кылаастар саха дьонун сиэринэн итии чэйдээх, минньигэс астаах, быыһыгар хамсаныылаах оонньуулардаах аастылар.

Хас биирдии түһүмэх туһалаах буолууга туһуланна. Олоппос оҥоһуутугар уолаттар да, үөрэтээччи «айхаллар» да тыынардыын, хамсанардыын биир тэтимҥэ киирбиттэрэ киһи сүрэҕэ долгуйар түгэнэ буолбута. Санаан көрүҥ, уолаттар уһуйааччылар көмөлөрүнэн бэйэлэрэ кээмэйдээн, уһанар үнүстүрүмүөнү илиилэригэр тутан, харахтара уоттанан, эр киһилии дьоһун хааннарын киллэрэн үлэлээн букунастылар! Туттар тээбирин, тэрил барыта эрдэттэн бэлэмнэниллибит буолан, үлэ хас биирдии түһүмэҕэ, нууччалыы эттэххэ, арыынан сотуллубуттуу бэрт сылбырҕатык, табыгастаахтык, чуолкайдык барда. Бэрт сотору олоппос бэлэм буолла. Олоппоһу оҥорууга туттара-хаптара үчүгэйинэн Витя Григорьев бэлиэтэннэ.

Балыктыыр ньымалары кэпсээһиҥҥэ, көрдөрүүгэ ордук чуолаан балыктыырга бэлэмнэнии түгэннэригэр болҕомто уурулунна. Тыыны үрдэриигэ тиийэ барытын тэҥҥэ оҥорсон, эмиэ түмсүү, сомоҕолоһуу тыына киирдэ.

Хас биирдии саха дууһатыгар, сүрэҕэр булт-алт тыына баарынан, сыалы ытыы көрүҥэр уолаттар харахтара уоттанан, хайаан да таба ытарга дьулуһан, кыҥаан, кээмэйдээн, сүрэх тэбиитин уоскутан, дьоһун турукка киирэллэрин көрөр астык. Манна Илья Бережнев тэҥнээҕин булбата.

Талахтан оонньууру оҥорууга быһаҕы сатаан туттуу, оһуор ойууну түһэриигэ туох учуоттаныахтааҕа бэрт сиһилии кэпсэннэ, көрдөрүлүннэ. Манна ордук көхтөөхтүк Витя кытынна.

Кэлэр түһүмэххэ «айхаллар» оҕолору кытта тэҥҥэ хамаанда буолан, икки аҥыы хайыннылар. Тоһоҕону таба саайыыга күрэххэ күлүү-үөрүү, тиритии-хорутуу, хамаанданан биир тыыҥҥа киирии буолла. Оонньуу ис хоһооно – сүүрэн кэлэн оҥостубакка, кыҥаабакка тоһоҕону таба саайан чууркаҕа батары киллэрии. Дьэ, доҕор, уустук сорук буолла: сүүрэн аҕылаан кэлиэҥ ини, кыҥаабакка охсуоҥ ини – араас хамсаныы, тиритии-хорутуу, күлүү-үөрүү!

Аныгы кэмҥэ элбэх сэргээһини ылбыт корн-холл оонньууну Петр Петрович Никифоров салайан ыытта. Дэгиттэр талааннаах, талаан тарбах, олоххо куруутун көхтөөх Андрей Малышев бэйэтэ оҥорбут оонньуутун аҕалан, эмиэ сэргээһини, көҕү үөскэттэ. Бу тухары Татьяна  Григорьевна Жиркова, Полина  Захаровна Ефремова, Надежда Владимировна Матаннанова, Александра Петровна Осипова төрүт үгэспит сиэринэн ыалдьытымсах буолуу үгэһин толорон, астык, амтаннаах ас-үөл бэлэмнээһинигэр түбүгүрдүлэр. эСылабаар чэйэ диэн, борщ диэн, салаат, минньигэс ас арааһа сандалы остуолга тардылынна.

Бу тэрээһин тухары ким даҕаны төлөпүөннэрин өҥөйөн да көрбөтүлэр. Барыта сүүрүү-көтүү, оонньуу үгэнэ, үлэ-хамнас буолла. Күнү түмүктүүр түһүмэххэ күннээҕи үлэни сыаналаан анал ааттар ананнылар. Бэрт сэргэх, көрбүт-истибит, куруутун боппуруостаах Яша Павлов – «Чоргуй чобуо», барытын толкуйдаан оҥорор Павел Иванов – «Дьоһун уол», бастыҥ ытааччы Илья Бережнев – «Кыраҕы харах», эт-хаан өттүнэн кыахтаах, бастыҥ спортсмен Вася Иванов – «Боотур», уһанарга сыһыаннаах, тупсаҕайдык туттар-хаптар Витя Игнатьев «Уус уол» диэн буоллулар. Дьэ уонна саха киһитин сиэринэн илии тутуурдаах, өттүк харалаах оҕолор сүргэлэрэ көтөҕүллэн, үөрэн-көтөн тарҕаһыы буолла.