Төрөппүттэр оҕолорун хайдах ааттыыр эбиттэрий?

Ол курдук, быйыл сайыҥҥы туругунан Саха сирин олохтоохторо Аайа, Алтаана-Куо, Елена, Камелия, Күндүүнэ, Мариам, Туйаара уонна Ясмин диэн ураты ааттарынан кыргыттарын сүрэхтээбиттэр. Оттон Ева, Милана, София, Айаана, Айлин, Алтаана, Амелия уонна Сияна диэн ааттаах кыыс быйыл ордук элбээбит.

Уолаттарга сэдэх ааттарынан Айсар, Аскалон, Борис, Долун, Игнат, Самаан, Теодор уонна Эрхаан буолбуттар. Аман, Амир, Иван, Марк, Михаил, Тимур, Мирон уонна Эркин диэн ааттары олохтоохтор ордук элбэхтэ туттубуттар.

XII—XIX үйэлэргэ сахалыы ааты христианныы, Арассыыйа импиэрийэтигэр тарҕаммыт аат солбуйбута.

Ол курдук, сахалар православнай итэҕэли ылыныахтарыттан сурукка киирэр (официальнай) ааттара христианныы буолбута. Ол эрэн уус-уран айымньыларга уонна олоххо-дьаһахха христианныы ааттар сахатыйбыт көрүҥнэрэ тарҕаммыттара, холобур: Ньукулай — Николай, Уйбаан — Иван, Лэгэнтэй — Иннокентий, Дьөгүөр — Егор, Охонооһой — Афанасий, Киргиэлей — Григорий, Сүөдэр — Федор, Бүөтүр — Петр, Былатыан — Платон, Байбал — Павел; Маарыйа — Мария, Балааҕыйа — Пелагея, Боккуойа — Прасковья, Өлөөнө — Елена, Огдооччүйа — Евдокия, Ааныс — Анна, Мотуруона — Матрёна, Сүокүччэ — Фекла, Өкүлүүнэ — Акулина, Өрүүнэ — Ирина уо. д. а.

Сороҕор киһи олоххо туттуллар аата сахалыы да буолуон сөбө. Сыыйа киирии ааттар баһыйан, билиҥҥи кэмҥэ сахалар үгүстэрэ «нууччалыы» ааттаахтар.

XX үйэттэн ыла сахалыы ааттар уус-уран айымньылар дьоруойдарын, сирдэр, үүнээйилэр ааттарыттан уо. д. а. таһаарыллаллар. Холобур, номохтор дьоруойдарын ааттара — Эллэй, Манчаары, Туйаарыма (Туйаара), Ньургун, Күннэй — киэҥник тарҕаммыттар.

Билиҥҥи сахалыы ааттар үксүн санааҕа үчүгэй эттиктэр ааттарыттан таһаарыллаллар. Онтон былыр, төттөрүтүн, абааһылар элиэтии көрбөтүннэр диэн, куһаҕан соҕус тыллары аат гыналлар эбит. Итинник «куһаҕан» ааттаахтар сааһыран баран үксүгэр официальнай докумуоҥҥа киирбит аатынан тутталлара. Эбэтэр «куһаҕан» аат киһи хос аата буолан хаалара.

Эр киһи олоҕун тухары аатын хаста да уларытыан сөбө. Кыра эрдэҕинэ туох эрэ бэйэтин уратытын таба көрөн ааттыахтарын сөбө, эбэтэр «абааһыттан куоттараары» «куһаҕан ааты» талаллара. Уол ситэн, эр киһи буоларыгар эмиэ аат биэрэллэрэ, эбэтэр урукку аатыгар эбии аат холбоноро. Оттон социальнай өттүнэн тугу эмэ ситистэҕинэ, холобур, баһылык дуу, туох дуу буоллаҕына, үксүн орто сааһыгар бэйэтэ аат талыан сөбө. Ону таhынан сахалар ааты оҕо төрөөбүт күнүнэн-дьылынан көрөн эмиэ биэрэллэрэ.

Билигин сахалыы ааттары икки сүрүн бөлөххө араарыахха сөп: үгэстийбит, былыргыттан кэлбит ааттар уонна аныгы ааттар. Былыргы ааттарга дьахтар уонна эр киһи ааттарыгар улахан ураты суох, сүнньүнэн ойуулуур ааттар буолаллар. Ону таһынан бу ааттарга «куһаҕан», ол аата киһи мөкү өрүттэрин көрдөрөр эбэтэр «абааһыны муннарар» ааттар үгүстэр. Аныгы ааттар дорҕооннорунан арҕаа ааттарга майгынныыллар, кыргыттар ааттарыгар дьахтары бэлиэтиир сыһыарыылар эбиллэн биэрэллэр (Ньургуун-а, Ньургу-йаана).

2012 сылга уопсай гражданскай пааспарга аҕа аатын бэлиэтиир ньыма сокуонунан ылыныллыбыта: уола (-вич), кыыһа (-вна). Холобурдар: Уйбаан уола Алампа — Анемподист Иванович; Арамаан кыыһа Маарыйа — Мария Романовна.

Источник: sah.ruwiki.ru

Аат-суол киһи үйэтин тухары арахсыспат аргыһа. Билигин оҕотун сахалыы ааттыыр, өбүгэ аатыгар төннөр төрөппүт элбээтэ. Уһуйааҥҥа бөлөх иһигэр, оскуолаҕа кылаас иһигэр Маша, Ваня, Петя суохтарын кэриэтэ буолар буолла. 

От ыйыгар төрөөбүт оҕолорго, күннэринэн көрөн, маннык ааттары иҥэриэххэ сөп:
1, 2 - Нарыйа, Байдам
3, 4 - Мичийэ, Тарбыыр
5, 6 - Дойдууна, Кудук
7, 8 - Айгыына, Алгыс
9,10 - Умсуура, Быйаман
11,12 - Чэлгийээнэ, Дьулуур
13,14 - Самаана, Кунай
15,16 - Күннэй, Кустуктаан
17,18 - Байаана, Күндүл
19,20 - Чэмэлиинэ, Толлуман
21,22 - Сайыына, Дэлэгэй
23,24 - Намыына, Быйаман
25,26 - Далаана, Тургун
27,28 - Күөрэгэй, Уйгун
29,30 - Дайаана, Дойду
31 - Арчыына, Алаас

 

Атырдьах ыйыгар төрөөбүт оҕолорго, күннэринэн көрөн, маннык ааттары иҥэриэххэ сөп:

1, 2 – Күннэй, Уйгун;

3, 4 – Сарыада, Күндүмэн;

5, 6 – Айыына, Арчын;

7, 8 – Долгууна, Сандаман;

 9, 10 – Барахсаана, Ньургун;

11, 12 – Тускулаана, Кэнчээри;

13, 14 – Талбаана, Кустук;

15, 16 – Ньургустаана, Харысхан;

17, 18 – Сайыына, Эрэл;

19, 20 – Саргылаана, Толлуман;

21, 22 – Уйгууна, Саргын;

23, 24 – Саймыына, Аман;

25, 26 – Байаана, Быйаман;

27, 28 – Дайаана, Таман;

29, 30 – Намыйа, Талбан;

31 – Мичийэ, Талбан.