Төрөөбүт буора  –  саллаат уҥуоҕар

Екатерина Маркова (Дьячковская), СӨ  Доруобуйа харыстабылын туйгуна, бочуоттаах бэтэрээнэ:

– Аҕам Спиридон Степанович Дьячковскай Чурапчы, Хатылы. Аҕам ийэтэ, эбэбит Александра Фоминична 21 оҕону төрөппүтүттэн 6 оҕо тыыннаах хаалан ыал дьон буолбуттара. Кинилэртэн аҕам убайдара Захар уонна Михаил Аҕа дойду сэриитин толоонугар охтубуттара. Хомойуох иһин, Захар сураҕа суох сүппүт. Оттон абаҕам Михаил көмүллүбүт сирин интэриниэттэн көрдөөн булбутум. Абаҕам Михаил Степанович сэриигэ маҥнайгы хомуурга  ынырыллан барбыт. Ленинградскай уобаласка 1280 стрелковай полка 391 стрелковой дивизиятын саллаата эбит. 1943 сыллаахха бэс ыйын 6 күнүгэр Старай Руссаны ылыыга дьоруойдуу охтубут.

Кэнники 10 сылларга «Өлбөт үйэлээх полк» хама сылдьан «хаһан эмит баран көмүллүбүт сирдэрин көрдөөн булбут киһи» диэн саныыр этим. Элбэх куораттарга, дойдуларга сылдьар буоламмын арай мин эрэ кыһалыннахпына булуох курдук этим аймахтартан. Онон  былырыын сайын Санкт-Петербурга марафон сүүрэ барарбар, биир уобалас диэн, хайаан да тиийэ сылдьарга сыал-сорук туруоруммутум. Онон былырыын, 2025 сыллаахха, Москубаҕа Кыайыы музейыгар сылдьаммын ыйыталаспыппар, көмүллүбүт сирин хайдах буларбын быһааран эппиттэрэ. Эбии туох даҕаны даннай суох этэ.
Онно Москваҕа Ленинградскай уобалас военкоматын кытта сибээстэһэрбэр сүбэлээбиттэрэ.

Миэхэ, ыраах сиртэн барбыт киһиэхэ, хара маҥнайгыттан ханна тиийбит сирбэр бары киһи астынар, өйдүүр гына быһааран испиттэрэ сөхтөрбүтэ. Ол курдук Новгородскай уобалас Старорусскай оройуонун Залучское поселениетын олохтоох дьаһалтатын баһылыга Елена Николаевна бэйэтинэн ханна, хайдах, хаһан, тугунан тиийэрбин ылсыбыта санаабар күүс-көмө, тирэх буолта. Быыһыыр сулууспа улахан массыынатын мотуордаах лодкатын биэрэн, бэйэтэ барсан, ыраах баҕайы айаннаан тиийдибит. Онтон салгыы кыра Шелгуново дэриэбинэттэн дьаһалтаҕа үлэлиир кыыс кэргэниниин өрүс устун мотуорканан 35 км айаннаттылар. Онтон салгыы тыа быыһынан лааҥкынан, эр дьон сиэрпэнэн үүнэн хаалбыт оту, талахтары кэрдэн суол оҥорон, уулаах тыа суолунан 1,5 км хааман, абаҕам Михаил Дьячковскай аата баар сиригэр, ханна көмүллэ сытарыгар чуо тиийдибит. Бу Краснодубье-2 бөһүөлэккэ эбит, булан үөрдэхпиин! Бу курдук олохтоох администрациялар көмөлөһөллөр эбит.

Старорусскай оройуоҥҥа 300-1000 тахса киһилээх 24 байыаннай көмүү баар эбит. Олохтоох дьаһалта ыраах киһи мээнэ тиийбэт сирэ диэбэккэ наһаа үчүгэйдик сылга хаста да баран көрөн-истэн, отун охсон, ыраастаан, кырааскалаан биэрэ турар эбит. Аны быйыл күрүөтүн кэҥэтэн, тупсаран биэриэхтээхтэр. Аныгы сырыыга эрдэттэн биллэрэн кэлээриҥ диэтилэр. Маннык улахан махталлаах үлэ оҥороллоруттан олус үөрдүм. Бу сиргэ булуллубутунан, архыып докумуонунан, 307 саллаат көмүллэ сытар эбит, биллибэтинэн 1000 да буолуон сөп дииллэр.

Абаҕам көмүллэ сытар сиригэр тиийэн дойдутун буорун уурдум. Сахабыт сирин былааҕа тэлимнээтэ, төрөөбүт тылынан алгыс, махтал тыллара этилиннилэр. Суруллан турааччылар ортолоругар саха араспаанньатыгар майгынныыр элбэх курдук.

Олохтоохтор этэллэринэн, Саха сириттэн кэлбэттэр эбит. Ол иһин да буолуо, миигин олох дьоруой курдук санаан, ис-сүрэхтэриттэн кыһаллан көмөлөстүлэр. Чахчы олус ыраах айан. Киһи бэйэтэ эрэ олохтоохтор көмөтө суох булан тиийбэт сирэ эбит.

Көрдүүр санаам төрүччүттэн саҕаламмыта. Аан бастаан биһиги эйэлээх олохпут иһин Аҕа дойду сэриитигэр олохторун толук уурбут чугас дьоммутун кэриэстиир, ытыктыыр, махтанар, сүгүрүйэр аймах билэ, чугас дьонноро ытык иэспит буолар, кэнчээри ыччаппытыгар историяны үйэтитэр сыалтан бу көрдүүр үлэҕэ ылсыбытым. Уонна түмүктээх буолбутуттан олус үөрдүм. Бука бары аймахтар даҕаны бу түмүгүттэн үөрдүлэр.
Кэнники сылларга түүлбэр наар төрөөбүт дойдубар, сайылык алааспытыгар сылдьарым, анараа дойдуга айаннаабыт чугас өбүгэ дьоммун наар көрөбүн. Онон кинилэр алгыстарынан, көмүскүү-харыстыы сылдьалларынан аҕабыныын бииргэ төрөөбүт Михаил Степанович Дьячковсай көмүллэ сытар сиригэр төрөөбүт буорун илтэҕим дии саныыбын.

Онон ким сыал-сорук туруорунан көрдүүр, ол булуон сөп эбит диэн түмүккэ кэллим. Биһиги бүгүҥҥү дьоллоох олохпут туһугар Кыайыыны уһансыбыт сэрии толоонугар охтубут дьоммутун үйэтитэр туһугар
оҕолорго, сиэннэргэ өйдөтөн кэпсиир гына сырыттым. Кинилэр бу суолу салҕыахтара диэн бигэ эрэл санаа үөскээтэ.