Степан Москвитин: «Норуот историятын үйэтитии — бу биһиги миссиябыт»

Кэлэр кэм дьонугар история кэрэһитэ буолар матырыйааллар И.С. Жараев аатынан СӨ Норуоттарын аудиовизуальнай  нэһилиэстибэтин национальнай киинигэр үйэлэргэ хараллыыга туттарыллаллар.

Степан Иванович Москвитин – И.С. Жараев аатынан СӨ норуоттарын аудиовизуальнай нэһилиэстибэтин киинин дириэктэрэ:

– Алтынньы 27 күнэ – Аан дойдутааҕы аудиовизуальнай нэһилиэстибэ күнэ. Бу бэлиэ күнүнэн ыытыллыбыт нэдиэлэ чэрчитинэн ыытыллыбыт тэрээһиннэртэн биир суолталаах түгэнинэн Былатыан Ойуунускай аатынан Саха тыйаатыра (сал. П.Т. Макаров) төрүттэммитэ 120 сылынан бииргэ үлэлэһии сөбүлэҥин түһэрсии буолла.

Тыйаатыр артыыстара, аудиовизуальнай киин үлэһиттэрэ Саха Академическай тыйаатырын биир дьоһун саалатыгар тоҕуоруһа мустан, ааспыт кэм ахтылҕанын эргитэн ыллылар. Ол курдук 1944 сылтан саҕалаан Саха тыйаатырын туһунан киинэ докумуоннарын күөх экраҥҥа ытыс тыаһа доҕуһуолунан долгуйа, үөрэ көрдүлэр. Саха тыйаатырын нөҥүө норуот дьоһун билиниитин ылбыт артыыстар Петр Решетников, Гаврил Колесов, Дмитрий Ходулов, Анна Кузьмина уо.д.а. үтүө мөссүөннэрэ бу киирэн кэлбит курдук  көһүннэ. Саха АССР үтүөлээх артыыһа, СӨ норуодунай артыыһа Зоя Петровна Багынанова СӨ Аудиовизуальнай киинин пуондата хаҥыырыгар тус кылаатын иһин Махтал суругу тутта.

Тыйаатыр дириэктэрэ Петр Макаров хайдахтаах курдук сыаналаах киинэ докумуоннар көрүүгэ киирбиттэрин, инникитин артыыстар ааттарын үйэтитиигэ, ону таһынан билигин баар киинэ докумуоннары туттарыыга  салгыы ылсан бииргэ үлэлииргэ бэлэмин бигэргэттэ. 

Саха түмэлин «Якутская ссылка» дьиэтигэр Дьокуускай куорат 7 №-дээх оскуолатын 4-с кылааһын үөрэнээччилэригэр ойуулугу оҥоруу туһунан  көрдөрүү оҕолор интэриэстэрин тарта.

Ол курдук, Октябрина Михайловна Потапова сахалартан бастакы мультипликатор, художник-иллюстратор, режиссер-аниматор буолар. Кини бастакы дипломнай үлэтинэн саха норуотун номоҕор олоҕуран уруһуйдаан, кылгас, 4 мүнүүтэлээх ойуулугу оҥорон таһаарбыта. Онтон Михаил Пришвин «Дедушкин валенок» остуоруйатынан холустаҕа 5000 тахса ойууну уруһуйдаан, 12 мүнүүтэлээх ойуулугу оҥорор. Ону ойуулуктары көрдөрөр сойуус киин тэлэбиидэнньэнэн таһаарар. Үөрэнээччилэр биирдии лиискэ боростуой харандааһынан уруһуйдар улахан ойуулук буолан тахсыбыттарын олус интэриэһиргээн көрдүлэр.

Биир сонун тэрээһин алтынньы 28 күнүгэр Тыа хаһаайыстыбатын техникумун устудьуоннарыгар буолан ааста. Ол курдук «Амга встречает однополчан» (1970) диэн документальнай устуу бу үөрэх кыһатын бүтэрээт Аҕа дойду сэриитигэр барбыт сержант-артиллерист Григорий Окороковка ананар. Кини дьоруойдуу быһыыта 25 сыл буолан баран 1968 сыллаахха биллэн, киинэ буолан тахсан, эдэр ыччакка патриотизм чаҕылхай холобурун сэһэргиир. Тэрээһиҥҥэ култуура миниистирин солбуйааччыта Мария Турантаева, СӨ Национальнай архыыбын дириэктэрэ Петр Румянцев, Амма улууһуттан Нюргуяна Илларионова уонна Тыа хаһаайыстыбатын техникумун преподавателлэрэ,  маҥнайгы куурус устудьуоннара сырыттылар.

Оттон сахалартан бастакы үөрэхтээх киинэ оператора Никандр Саввинов 800 устубут, оҥорбут киинэлэрэ биһиги архыыппыт көмүс пуондатынан буолар. Кини киинэ сайдыытыгар киллэрбит сүҥкэннээх кылаатын туһунан  археограф, киновед суруналыыс Альбина Данилова билиһиннэрдэ.

Тэрилтэбит бүгүҥҥү күҥҥэ Арассыыйа атын эригийиэннэриттэн саамай элбэх уонна суолталаах докумуоннары харайар пуондалаах. Биһиги үлэһиттэрбитинэн өрөспүүбүлүкэ ис-тас өттүгэр көрдүүр-чинчийэр үлэ өрүү ситимнээхтик ыытыллар.

2025 сыл алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан 151 пуондаҕа 53550 докумуон, матырыйаал баар. Көрдүүр-ирдиир үлэ утумнаахтык барарын түмүгэр сылын аайы пуондабыт 1500 саҥа матырыйаалынан эбиллэр. Мантан 600 ордук суолталаах киинэ докумуоннарынан буолаллар.

Норуот историятын үйэтитии – бу биһиги миссиябыт.

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ