Сокуону билбэт буолуу – буруйтан босхолообот

РФ ИДьМ «Якутское» МУ салаатын №1 полициятын холуобунай көрдөбүл үлэһиттэрэ сибээс уонна интернет ресурсалары туһанан оҥоһуллубут уоруулары арыйар салаа үлэһиттэрин кытта бу уолан ким буоларын быһаарбыттар. Онтубут 19 саастаах, олоҕу саҥа олорон эрэр эдэр киһи буолан биэрбит.

Полиция быһаарбытынан, эдэр киһи мессенджердэргэ уонна социальнай ситимнэргэ анаан-минээн киирэн, билсиһии фейк-чатын аһан, кыыс буола кубулунан Дьокуускай олохтооҕун кытта суруйсубут. Салҕыы алтыһыы бэйэ-бэйэҕэ итэҕэтиилээх сыһыаҥҥа тиийэн, уорбаланааччы суруйсар эр киһитигэр интимнэй хаартыскаларынан  атастаһары көҕүлээбит. Приватнай медиаконтены ылан баран, 5 тыһыынча солк. биэрбэтэххинэ, интэриниэти ситимигэр тарҕатыам диэн суоһурҕаммыт. Анараа киһи хайыай, төлөһөргө тиийбит. Ол кэнниттэн маладьыаһыҥ бу балаһыанньатын полицияҕа биллэрбит. Экран кэннигэр    “саһар” билиҥҥи үйэҕэ хайдах да кыаллыбат, суһал ирдэбил үлэһиттэрэ уол хантан холбоммутун, киирбитин быһаара охсон, олорор сиригэр тиийэн, тутан ылбыттар. Сантаастаан ылбыт харчытын криптовалютаҕа атастаспытын кэпсээбит.

Уол бу быһыыта РФ УК А 163 ыстатыйатын 1 чааһыгар («Вымогательство») сөп түбэһэн, холуобунай дьыала көбүтүллүбүт. Билиҥҥитэ “олорор куоратыттан тахсыа суохтаах” диэн быһаарыы ылыллыбыт. Полиция билигин кини бу биир түбэлтэнэн бүппэтэх буолуон сөп, онон атын маныаха дьүөрэ буруйдарга сыһыаннааҕын-суоҕун салгыы бэрэбиэркэлиир.

Полиция үлэһиттэрэ гражданнары интэриниэтинэн кистэлэҥҥэ тутуллуохтаах (интимнэй) хаартыскаларынан мэнэйдэһэртэн туттунарга сүбэлииллэр. Тоҕо диэтэххэ социальнай ситимнэргэ ханнык баҕарар аккауну алдьатан, бэйэ икки ардыгар эрэ ыытыһыллар хаартыскалар, биидьийэлэрэ интэриниэт киэҥ иэнигэр холкутук тарҕанар кутталлаахтар. Ону ааһан бу уол курдук төһө баҕарар сууманан сантаастыахтарын, харчы хайытан ылыахтарын, туһунан мучумааҥҥа түһэриэхтэрин сөп.

Манна даҕатан, РФ УК 137 ыстатыйатыгар  («Нарушение неприкосновенности частной жизни») киһиттэн көҥүлэ суох интимнэй хаартыскалары тарҕатыы иһин холуобунай эппиэтинэс сүктэриллэрин санатабыт. Төрүөтэ өйдөнөр, ким даҕаны тустаах киһиттэн бэйэтиттэн көҥүлэ суох кини тус, чааһынай олоҕун туһунан сибидиэнньэни интэриниэккэ, СМИгэ, дьон иннигэр тыл этиигэ туһаныа суохтаах. Итинник сибидиэнньэ иһигэр интимнэй хаартыска, биидьийэ эмиэ киирэр. Туһааннаах сокуону кэспит түгэҥҥэ 200 тыһ. солк. диэри ыстыраапка, 360 ч диэри булгуччулаах үлэҕэ, 1 сылга диэри көннөрүнэр (исправительнай) үлэҕэ, 2 сылга диэри болдьоххо күһэлэҥ үлэҕэ эбэтэр букатын да 2 сылга тиийэ хаайыыга түбэһиэххэ сөп. Бу туһунан ыстатыйа бастакы чааһыгар суруллар. Оттон итинник буруйу сулууспалаах балаһыанньатын туһанан, үп-харчы киллэринэр (корысть) сыаллаах оҥоруу эбэтэр бүтүн бөлөҕүнэн дьарыктаныы буоллаҕына, ыстатыйа иккис чааһынан эппиэттэтэллэр. Бу маннык түгэҥҥэ ыстыраап 200 – 300 тыһ. солк. буола үрдүүр. Күһэлэҥ үлэ болдьоҕо 4 сылга тиийиэн эбэтэр олох да 4 сылга көҥүл быһыллыан сөп.

Оттон бу уол түбэлтэтэ, этиллибитин курдук, УК 163 ыстатыйаҕа эппиэттэһэр: сааныылаах, харчы көрдөөһүннээх. Маннык буру иһин, 4 сыл көҥүлэ быһыллыан сөп. Квалификациятыттан тутулуктанан, итинтэн да уһун сылга ууруллуон сөбө сокуоҥҥа ыйыллар.

• Оттон порнография матырыйаалларын сокуоннайа суох тарҕатыы иһин УК 242 ыстатыйатыгар эппиэттэтэллэр. Онуоха эспэртиисэ туһааннаах хаартыска киэҥ эйгэҕэ тарҕаммыт уонна порнография диэҥҥэ эппиэттэһэр түгэнигэр 6 сылга диэри күлүүс хаайыытыгар түбэһиэххэ сөп.

Онон ону-маны ыытыспатах, хаартыскаланан-биидьийэлэнэн таймаламматах ордук. Бассаап* (Арассыыйаҕа бобуулаах Мета бөлөххө киирсэр) бөлөхтөрүгэр дөрүн-дөрүн сокуонунан күөмчүлэнэр хаартысканы ыытар дьон баар буолар. Суут-сокуон иннигэр эппиэттэһэр түгэҥҥэ тиийбэт гына, толкуйданыахтарын, ол кэмэлдьилэрин быраҕыахтарын наада.