Социальнай хантараак туһунан тугу билиэххэ?

Ол эбэтэр, тииһинэн олоруу муҥутуур алын кээмэйигэр эппиэттэспэт дохуоттаах нэһилиэнньэни кытта социальнай хантараак түһэрсэн, үбүнэн көмөлөһөн, ыал дохуота үрдүүрүгэр көмөлөһөргө суоттаналлар.

Кыра дохуоттаах оҕолоох ыалларга уонна соҕотоҕун олорооччуларга

Манна, бастатан туран, тииһинэн олоруу алын кээмэйигэр эппиэттэспэт (2026 сылга ол – дьиэ кэргэн биир киһитигэр тиксэринэн, 28 тыһ. 598 солкуобайтан кыра дохуоттаах буоллаҕына), оҕолордоох дьиэ кэргэттэр уонна соҕотоҕун олорор гражданнар хапсар кыахтаахтар.

Онуоха, Дьокуускай куорат Дууматын иһитиннэриитигэр олоҕуран эттэххэ, ыал дохуотун ааҕан таһаарарга мобилизацияламмыт гражданнар дохуоттара уонна РФ Социальнай пуондатын нөҥүө оҕолорго төлөнөр кэлим босуобуйа харчыта учуоттаммат.

Үлэлиир саастаах инбэлииттэргэ

Социальнай хантараагы түһэрсиигэ үлэлиир саастаах инбэлииттэргэ сыһыаннаан ирдэнэр усулуобуйа уратылаах. Ол эбэтэр кинилэр дохуоттара тииһинэн олоруу алын кээмэйин балтарааҕа төгүллээбиттэн элбэҕэ суох буолуохтаах. Ол оннугар кинилэр булгуччу эбии үөрэхтээһини ааһаллара уонна үлэлиир дьүккүөрдээх (мотивациялаах) буолуулара ирдэнэр.

Ханна тиийиэххэ?

Тустаах көмөнү ылыан саныыр дьон олорор сирдэригэр баар социальнай көмүскэл уорганнарыгар тахсыахтаахтар.

Оттон Дьокуускай куорат уонна куорат кытыы бөһүөлэктэрин олохтоохторо «Мои документы» офиһыгар, Социальнай көмүскэл управлениетыгар уонна олорор уокуруктарын быраабатыгар да тиийэн, сайабылыанньаларын биэрэр кыахтаахтар. Ыйытыылаах, өйдөөбөттөөх буоллахха уонна чопчу ханнык докумуоннар ирдэнэллэрин эмиэ бу тэрилтэлэртэн сиһилии чопчулаһар ордук.

Хас да хайысхаттан – бэйэҕэ барсары

Социальнай хантараак түһэрсиллэр хайысхаларыттан биир бэйэҕэ барсары талаҕын:

«Урбаанынан дьарыктаныы», «Бэйэ кэтэх хаһаайыстыбатын үлэлэтии» уонна «Үлэ көрдөнүү».

Онуоха «Урбаанынан дьарыктаныы» уонна «Бэйэ кэтэх хаһаайыстыбатын үлэлэтии» хайысхаҕа хапсыан баҕалаахтар анал платформаҕа киирэн, тургутугу (тест) ааһаллара быйылгыттан булгуччу ирдэнэр буолла.

Маныаха онлайн-тургутугу ааһыы бэрээдэгин, урбаан кэмпитиэнсийэлэригэр барсар таһымы хайдах быһаарары, тургутук түмүгүн хайдах таһаарары, ону тэҥэ тургутук халыыбын, ханнык ыйытыылар хайдах быһыылаахтык киириэхтээхтэрин олоччу РФ Экэнэмиичэскэй сайдыыга министиэристибэтэ олохтообут.

Дьэ, ол тургутугу этэҥҥэ аастахха,  ону туоһулуур докумуон бэриллэр.

Оттон тургутук түмүгэ киһи урбаанынан дьарыктанарга бэлэмэ суоҕун көрдөрдөҕүнэ, гражданин  «Мой бизнес» киин босхо ыытар дьарыгар үөрэнэр бырааптаах. Бу 16 чаастаах үөрэҕи ханна да бара-кэлэ сатаабакка, ыраахтан олорон (дистанционно) ааһаллар.

Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар 2026 сылга туох уларыйда?

Анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕа урбаанынан дьарыктанаары социальнай хантараагы түһэрсэригэр, СВО кыттыылаахтарын өйүүр «Защитники Отечества» Судаарыстыбаннай пуондаттан эрэкэмэндээссийэлээх буоллаҕына, дьиэ кэргэн биир киһитигэр тиксэр дохуот орто кээмэйин учуоттаабат гына,  быйыл уларытыы киирбит.

Ол курдук, анал байыаннай дьайыыттан демобилизацияламмыт киһи «Урбаанынан дьарыктаныы» хайысхаҕа социальнай хантараак түһэрсэригэр хайаан да кини Дьарыктаах буолуу киинигэр үлэтэ суох эбэтэр үлэ көрдөнөөччү быһыытынан учуокка турбут буолуохтаах. Көмө итинник эрэ түгэҥҥэ бэриллэр.  

Уопсайынан, СӨ Дьоҕус уонна орто урбаан порталыгар (https:мойбизнес14.рф) «СВО кыттыылаахтарын өйөөһүн» диэн анал бас (раздел) баар. Онно «Бэйэ дьыалатын хайдах арыныахха?», «Консультацияҕа суруйтарыы» уонна «Урбаанньыт гиидэ» диэннэри баттаан, элбэх туһалаах иһитиннэриини билиэххэ сөп.

Үбүнэн өйөбүлгэ сыһыаннаах «Чэпчэтиилээх сайыам», «Граннар уонна субсидия», үлэлиир дьиэ-уот өттүнэн өйөбүлгэ сыһыаннаах «Чэпчэтиилээх аренданы баҕарабын» уонна «Коворкинг-кииннэр» диэннэр бааллар.  

Социальнай хантараак диэн –  социальнай көмүскэл уоргана уонна кыра дохуоттаах эбэтэр үлэтэ суох гражданин буолан, биирдэрэ судаарыстыбаннай социальнай көмөнү аныах, биирдэрэ социальнай адаптация бырагырааматыгар көрүллэр тэрээһиннэри олоххо киллэриэх буолан түһэрсэр сөбүлэҥнэрэ.

Социальнай көмүскэл уоргана көмө ылааччыны кытта социальнай адаптация бырагыраамата диэни оҥороллор. Бу адаптация бырагырааматын тэрээһиннэрэ киһи олоххо көрсүбүт уустугун ааһарыгар эбэтэр ол бырагыраамаҕа киирбит көрүҥ үлэлэри, этиллибит кээмэйинэн толорон, урбаанньыт быһыытынан көхтөөхтүк үлэлииригэр төһүү буолуохтаахтар.

Социальнай хантараак – тииһиммэт-түгэммэт олохтоох ыаллар уонна үлэтэ суох анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтара, кинилэр дьиэ кэргэттэрэ судаарыстыба көмөтүн тирэх оҥостон, олох уустук өрүттэрин ааһалларыгар, материальнай балаһыанньаларын тупсаралларыгар анаан толкуйдаммыт олус туһалаах өйөбүл.

«Урбаанынан дьарыктаныы» уонна «Бэйэ кэтэх хаһаайыстыбатын үлэлэтии» хайысхатыгар түһэрсиллэр социальнай хантараак үбүлээһинэ, биисинэс-былаан тэрээһиннэриттэн эбэтэр ороскуот симиэтэтиттэн көрөн, муҥутаан элбээбитэ 500 тыһ. солк. буолар.

Ону таһынан үөрэх тэрилтэлэригэр үөрэнии наада түгэнигэр, судаарыстыбаттан 30 тыһ. солк. диэри кээмэйдээх өйөбүл бэриллиэн сөп. Онуоха лиссиэнсийэлээх  үөрэх тэрилтэтин талыллар.

Үлэ көрдөнөргө өйөбүл

Чопчута, «Үлэни көрдөнүү» хайысхаҕа социальнай хантараагы түһэрсэргэ гражданиҥҥа биир кэмнээх өрөспүүбүлүкэҕэ олохтоммут тииһинэн олоруу алын кээмэйин саҕа төлөбүр оҥоһуллар. Үөрэнэр кэмҥэ 3 ыйга диэри кэмҥэ ый аайы төлөнөр хамнас алын кээмэйин саҕа төлөбүр төлөнүөн сөп. Бу кэнниттэн үлэнэн хааччыйааччыны кытта үлэҕэ киирээччи үлэ дуогабарын түһэрсэллэр.