Ситиһии төрдө – олоххо, бэйэҕэ ирдэбиллээх буолуу

Маҥнай дьиэлэнэ – атыылаһа дуу, тутта дуу – сатыыр дьон, бастатан туран, тугу гынарый? Тэрилтэлэргэ, тутааччыларга тиийбэт, кини... маннык «үтүө түбүгү» эттэринэн-хааннарынан билбит дьону сураһар. Ол эбэтэр, соторутааҕыта дьиэ туттан киирбит, атыыласпыт дьону.

Горнай Бэрдьигэстээҕэр үчүгэйкээн дьиэни туттан олорор Алексеевтар ийэлэрэ Надежда кинилэргэ бэрт үчүгэй сүбэһит буолуон сөп.

Надежда, Алексей Алексеевтар Горнай улууһун киинигэр Бэрдьигэстээххэ олорор икки кыыс оҕолоох эдэр ыал. Ыал аҕа баһылыга Алексей Михайлович «Анаабыр алмаастара» тэрилтэҕэ вахтанан үлэлиир. Ийэлэрэ Надежда Иннокентьевна кыра кыыһыгар олорор. «Олорор» диэн буолуо дуо? Дьиэтин-уотун, оҕолорун түбүгүн таһынан, Маатта кэрэ кытылыгар «Шишки» диэн сынньанар дьиэлэри үлэлэтэр бизнестэрин дьаһайар. Этэргэ дылы, аныгы эдэр ыал «классика» уобараһа тахсан кэлэр – ыал аҕата аҕалбыт харчытын финансист үөрэхтээх ийэ ааҕар-суоттуур, сааһылыыр, былаанныыр. Ааһа баран, Надежда кэргэнин хамнаһын күүтэн олорбокко, эбии дохуот оҥорорго, баары кэмчилииргэ кыһаллар.

– Аан бастаан оҕо күүтэ олорон кыламан оҥорорго үөрэммитим, билигин даҕаны кыралаан дьарыктанабын. Төһө даҕаны «менеджмент» уонна «финансист» идэлэригэр үөрэннэрбин, ол идэбинэн «Россельхозбааҥҥа», улуус дьаһалтатыгар буҕаалтырынан үлэлээтэрбин, дьиҥэр, олус «творческай» киһибин ээ. Иистэнэрбин, уһанарбын сөбүлүүбүн, – диэн Надежданы кытта кэпсэтиибитин саҕалыыбыт.

– Чахчы, айар эйгэлээх эбиккин. Иистэнэр кэрэ аҥаар аҕыйаҕа суох эрээри, эн курдук хайдах тигэрин, уһанарын, киэргэтэрин  барытын видеоҕа устан интэриниэт ситимигэр угааччы ахсааннаах.

– Дьон ордук ону сэргиир эбит, махтаналлар. Үксүн дьиэ-уот туттар дьон көрөр, ыйыталаһар. Эргэ миэбэли саҥалыы тыыннааһыны – реставрацияны олус биһирииллэр эбит.

– Хаартыскаларгын көрдөххө, эргэ дьиэни оҥостубут, эргэ миэбэли тупсарбыт диэбэккин. Глянец сурунаал ойууларыттан итэҕэһэ суохтар! Этэргэ дылы, «итинник олоххо» хайдах тиийбиккит туһунан кэпсээ эрэ.

– Дьэ, уһун остуоруйа диэххэ сөп. Ол 2021 сыллаахха Уһук Илиҥҥи ипотеканы (ДВИ) ылыахпытыттан саҕаламмыта. Бастаан учаастак атыыласпыппыт. Ол саҕана ипотека кирэдьиитин уу харчынан ыытан кэбиһэллэрэ. Онтон аҕабыт бэйэтэ улааппыт эргэ дьиэтин көтүрэн аҕалан, олохтоох биригээдэни наймылаһан, икки этээстээх гына туттардыбыт. Дьиэбит көҥдөйө дьэндэйэн таҕыста. Ис барааныгар куорат биригээдэтин буллубут. Буллубут буолуо дуо, бобуулаах социальнай ситимҥэ таһаарбыт хаартыскаларыгар, биллэриилэригэр ымсыыран, мин буллаҕым дии. Кыраһыабай хаартыскаларын көрөн, «под ключ» оҥорторорго кэпсэттим. Дуогабар быһыытынан, бэс ыйыттан саҕалаан баран, сэтинньи ыйга бүтэриэхтээх этилэр. Арай, төлөбүрбүт бастакы аҥаарын ылаат, бу дьоммут кэлэллэрэ-бараллара бытаарда. Кыһын кэллэ. Биһиги буоллаҕына дьиэбит суох, баанньыкка олоробут. Онтон эрэнэртэн, итэҕэйэртэн ааһан, дуогабарбытын көтүрдүбүт, суукка биэрдибит. Харчыбытын суут көмөтүнэн бычыах-бычыах төлөөннөр, хаалбыт үлэни барытын аймахтарбыт көмөтүнэн бэйэбит оҥордубут. Ол курдук, ис отделкатын кэргэним табаарыстара көмөлөөбүттэрэ. Аҕам террасабытын, түннүктэрбитин оҥорбута. Дьиэбит тас бараанын тастыҥ убайым Сидор отделкалаабыта. Били, биэс ыйынан бүтүөхтээх дьиэбит биэс сылынан силигин сиппитэ. Ону да, уус аймахтардаах, эрэллээх доҕоттордоох буоламмыт.

– Ол аата түөкүттэргэ түбэспиккит диэн дуо?

– Түөкүттэргэ түбэһии тутуу эйгэтигэр баар суол эбит. Биһиги дьолбутугар, хойутаан да буоллар, харчыларын барытын төнүннэрбиттэрэ.

– Тыый! Бу түгэни «Киин куорат» ааҕааччыларыгар кэпсиэҥ дуо?

– Маны интэриниэт ситимигэр таһаарбыппар, дьон бөҕө бэйэтин хомолтолоох уопутун үллэстэн, итинник хампаанньа наһаа элбэҕин билбитим. Эбиитин, биһигини отоойкоҕо олордубут тэрилтэттэн эмсэҕэлээбит да ыаллар бааллара. Саҥа туттааччы ыаллартан эмиэ элбэх ыйытыы киирбитэ. Оттон ол тэрилтэбит аатын эппэппин, суутунан да буоллар, чуолаан биһиэхэ эбэһээтэлистибэлэрин толордохторо дии. Реестринэн көрдөххө, банкротствоҕа эҥин барбакка, хайысхаларын уларытан, атын өҥөнөн дьарыктана сылдьаллар.

Олоххо ити курдук араас буолар эбит. Ол биһиги эмсэҕэлээбит тэрилтэбит баҕар хара санаалаах түөкүн буолбатаҕа буолуо. Сыана уларыйан, чааһынай дьиэҕэ ДВИ оччолорго саҥа киирэн, баҕар, туох эрэ кыһалҕаҕа ылларбыттара буолуо. Ол иһин куруук илии баттаһыаххыт иннинэ тэрилтэни бэрэбиэркэлээҥ диэн сүбэлиибин.

– Хата, барыта этэҥҥэ түмүктэммит. Аны туран, миэбэл оҥостор эбиккин – тигэҕин да, роспись да оҥороҕун.

– Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы, ол дьиэ туттар сылбытыгар миэбэлбитин барытын сайын таһырдьа уурбуппут хаһан көһүөхпүтүгэр диэри туһаттан тахсыбыт этэ. Арай кыһын дьиэбитигэр киллэрээри көрбүппүт, барыта үллэн, киртийэн, буорту буолан бүппүт. Дьэ онно аан бастаан дьыбааммын саҥардыбытым. Сыыйа куухунам ыскаабыттан туумба, долбуур эҥин оҥортоон, миэбэл реставрациятыгар бастакы хардыыларым саҕаламмыттара. Эргэттэн, туһаттан да тахсыбыттан хайдахтаах курдук экслюзивы, ханна да, кимиэхэ да суоҕу оҥорон таһаарыахха сөбүн көрөн итэҕэйэн, бэйэм да билбэппинэн бу дьарыкка ылларбытым. Киһини оннук умсугутар, бэйэ үлэтин түмүгүнэн астыныы-дуоһуйуу туругун бэлэхтиир дьарык. Аны туран, төһө да өр үлэлээ, төһө да сэниэҕин бараа, сылайбаккын, төттөрүтүн, сынньанаҕын. Бу дьарыгым өссө биир үтүө өрүтэ – айылҕаны харыстааһын, «разумное потребление» биир көрүҥэ дии саныыбын.

– Сакааска оҥороҕун дуо?

– Ээ суох, оннук улахан профессионал курдук санаммаппын. Бэйэм дьиэбин киэргэтээри, дьоммут урукку малларын саҥардан, дьиэ кэргэн историятын көрдөрөөрү эрэ дьарыктанар буоллаҕым. Холобура, кэргэним ийэтин, эбэтин ыскааптарын, эбэбит сундуугун саҥалыы тыыннаабытым. Соторутааҕыта сэбиэскэй саҕанааҕы олоппоһу саҥардыбытым. Былыргы иһиттэри мунньабын. Сайын ол иһиттэрбэр куухуна оҥотторуом диэн баҕа санаалаахпын.

– Уус аймахтардаах буоламмын диэтиҥ. Бииргэ төрөөбүттэр бары иискэ-ууска чугаскыт дуо?

– Аҕабыт Иннокентий Петрович Прокопьевскайдааҕы физкултуура уонна спорт техникумун бүтэрэн, өр сылларга оскуолаҕа учууталлаабыта. Хайыһарга дьарыктаабыт оҕолоро улууска бастыыллара. Бэйэтэ самбоҕа ССРС спордугар маастарга хандьыдаат. Уһанар буолан, кэлин технология учууталынан үлэлээбитэ. Ону сэргэ 11 сыл устата «Юность» сайыҥҥы үлэ-сынньалаҥ лааҕырыгар начаалынньыктаан, өрөспүүбүлүкэҕэ ситиһиилэнэллэрэ. Ийэбит Раиса Сидоровна Бүлүүтээҕи Н.Г. Чернышевскай аатынан педучилищены бүтэрэн, үөрэммит оскуолатыгар 40-ча сыл алын сүһүөх кылаас оҕолорун үөрэппитэ, үлэтин быыһыгар кинигэ таһаарыытынан дьарыктаммыта. Иллэҥ кэмигэр иистэнэрин сөбүлүүрэ. Кыһыҥҥы таҥаспын сыл аайы ийэм тигэн таҥыннарарын билигин истиҥник саныыбын. Бииргэ төрөөбүт үһүөбүт. Убайым Иннокентий Потапов аармыйа кэнниттэн аҕатын туйаҕын хатаран Сахалиҥҥа физкултуура учууталын идэтигэр үөрэнэн баран, устунан олохсуйа хаалбыта. Иккис үөрэҕинэн тутааччы идэлээх буолан, биһиэхэ сүбэлии-амалыы олорор. Билигин Сахалиҥҥа «Бриллиант» диэн бокса кулуубун толорооччу дириэктэрэ, уобалас чулуу боксердарын дьарыктаан, элбэх маастары иитэн таһааран, Сахалин хаһыаттарыгар хаста да тахсан турар. Эдьиийим Ольга Слепцова Күөрэлээххэ маҕаһыыннаах.

– Маатта үрэх кытылыгар сынньалаҥ баазаҕытын гранынан туттубут эбиккит.

– Оннук, 2022 сыллаахха улуус дьаһалтатын көмөтүнэн туризмы сайыннарыы эйгэтигэр бырайыак суруйан, грант ылбыппыт. Ититиитэ, уота-күөһэ табыллыбакка, дьыл сылаас эрэ кэмигэр үлэлэтэн кэллибит. Тутуулартан а-фрейм, ол эбэтэр үс муннук быһыылаах, 6 х 6 иэннээх икки дьиэ баар. 6-8 киһи холкутук сынньанан, хонон ааһар.

Оҕо оонньуур былаһааккалаах. Былырыын пирс туттубуппут. Дьиэлэрбит биирдэстэрэ маһынан оттуллар оһохтоох буолан, сэтинньи ыйга тиийэ ыалдьыттар кэлэн сынньанан ааһааччылар. Өр баҕайы уота суох олорон баран, былырыын күһүн дьэ киирдэ. Дьиэлэри кэргэним табаарыстарын кытта туппуттара, онон кинилэргэ махталбыт муҥура суох. Тастыҥ убайа Семен куруук сүбэ-ама буоларыттан үөрэбит.

– Надежда Иннокентьевна, олоххо ситиһии төрдө бэйэҕэр уонна дьоҥҥо ирдэбиллээх буолуу буоларын кэпсээбиккэр, сүбэлэргэр махтал!

«Киин куорат» ааҕааччыларыгар анаан Надежда Алексееваттан сүбэлэр:

Тутуу тэрилтэтэ төһө эрэллээҕин хайдах бэрэбиэркэлиэххэ сөбүй?

1. Хампаанньа регистрациятын көрүү.

Официальнай реестрдэргэ дааннайдарын булан бэрэбиэркэлээ: Нолуок сулууспатын (ФНС) «Проверь себя и контрагента» сервиһинэн:

* Хампаанньа официальнайдык баар дуо?

* Регистрацияламмыт күнэ-дьыла (саҥа арыллыбыт буоллаҕына – кутталлаах).

* Дириэктэрэ, тэрийэн таһарааччыта (учредитель).

* Үлэтин көрүҥэ (ОКВЭД) – булгуччу тутуу үлэтэ буолуохтаах.

2. Суут дьыалаларын бэрэбиэркэлээһин.

Арбитражнай дьыалалар картотекатыгар (КАД) хампаанньа аатын эбэтэр ИНН-ын киллэрэн көр:

* Сууттаһыыта элбэх дуо?

* Клиеннэрин кытта сууттаһар дуу?

* Иэс-күүс баар дуо?

3. Иэһин-күүһүн көрүү

Суут бириистэптэрин (ФССП) саайтарыгар бэрэбиэркэлээ:

* Билигин туох дьыалалар баалларын.

* Улахан иэстэри.

4. СРО-ҕа баарын-суоҕун быһаар. Тутуу үлэтин ыытар хампаанньа булгуччу СРО-ҕа (саморегулируемая организация) киириэхтээх.

* Допуск нүөмэрэ баар дуо?

* Реестргэ баар дуо?

5. Туппут эбийиэктэрин көр.

Эрэллээх, чиэһинэй хампаанньа хаһан баҕар туппут дьиэлэрин көрдөрөр, кини өҥөтүнэн туһаммыт дьону да кытта тиксиһиннэриэн сөп. Тутуу бара турар хаартыскалара, видеолара баар буолуон сөп.

6. Клиеннэр санааларын аах (отзывтар).

* Google Maps, 2ГИС, Яндекс Карталар.

Ол эрээри манна эмиэ болҕойуохха наада. Холобур, тиэкистэрэ барыта майгыннаһар курдук буоллаҕына, анал суруттарыы буолуон сөп.

Тутуу болдьоҕун тутуспат буолуу, төлөбүрү эрдэ көрдөөһүн туһунан үҥсүүлэри болҕой. Төлөбүр тутуу түһүмэхтэринэн оҥоһуллуохтаах, 100% эрдэ ыытыллыа суохтаах.

7. Дуогабарга булгуччу баар буолуохтаах: үлэ чуолкай сыаната, тутуу болдьоҕо, төлөбүрү оҥоруу түһүмэхтэрэ, гарантия.

Албын хампаанньа сибикилэригэр олус чэпчэки сыана, хампаанньа офиһа суоҕа, дуогабара суох үлэлээһин киириэхтэрин сөп.