Сииги кытта симэлийбэт, ууну кытта суураллыбат

Куоракка канализация тиһигэ бүөлэнэн, турбалар тоҕо бараннар, быһыы-майгы лаппа сытыырхайар буолла.
Амырыын сыттаах кирдээх убаҕас элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр тиэргэннэригэр, тротуардарга, ааһар суолларга үрүйэлии устан, саба халыйан, туһааннаах сулууспалары ыксатан ылла. Мантан кыһын, өссө тымныйдаҕына, дьэ, хайдах, туох буолабыт?

«Жилкомсервис» МУТ дириэктэрэ Юрий Спиридонов:
«Хомойуох иһин, куорат олохтоохторо канализацияҕа быраҕыллыа суохтааҕы быраҕаллар. Турбалары ыраастыы сылдьан күннээҕи бөҕү-сыыһы, ас-үөл тобоҕун эрэ буолбакка, бэл, кыһыҥҥы кууркаҕа тиийэ булабыт...»

Куобах тириитэ, чыыр, кыһыҥҥы куурка...

Дьиҥэр, турбалар тэстэллэрэ урут даҕаны үгүстүк тахсара, ол эрээри кэнники ыйга маассабай көстүүгэ кубулуйда. Дьокуускай куорат ДьУоХХ уонна энергетика департамена иһитиннэрэринэн,  тахсыбыт саахал үксэ унитаһы сыыһа туттуу түмүгэр буолбут. Онуоха муҥур буруйдааҕынан, канализация кыр өстөөҕүнэн  аныгы дьон күннээҕи олоҕор сөбүлээн туттар сииктээх салпыакката буолар эбит. Чэ, ол диэхтээн... Сорох-сорохтор, бэл диэтэр, куобах тириитин, чыыр балыгы кытта унитазка утаараллара баар! Биилкэни, ньуосканы, оонньууру, өстүөкүлэни тамныыллара, муоста сууйбут ууларын кытта тирээпкэлэрин тоҕоллоро ол суох. Онно эбии тус гигиенаҕа туттуллар ол-бу сээкэй «алҕас» барсан хаалара, оттон аһыйбыт ас тобоҕо унитазка кутуллара кимиэхэ кистэл буолуой? Куоска чэпчэтинэригэр аналлаах булкаас ууга өссө үллэр, бу эмиэ унитазка үгүстүк тоҕуллар эбит. Быһатын, үгүс саахал сүрүн төрүөтэ – быраҕыллыа суохтаах «бөх».

Сэтинньи 12 күнүгэр Киров уул., 21/1 тахсыбыт быһылааҥҥа тиийбит биригээдэ үлэһиттэрэ канализация холуодьаһыттан... кыһыҥҥы куурканы «куйуурдаан» таһааран, туора садьыйар видеолара социальнай ситимҥэ киэҥник тарҕаммытын көрбүт буолуохтааххыт. Хайа бэйэлээх аҥайар улахан айахтаах унитазка «түспүтэ», хайдах батан киирбитэ – таайыллыбат таабырын.

Бэйэлэрэ да эргэрэн, кэбирээн, сап саҕаттан салҕанан турар турбалар ити айылаах «тургутууну» тулуйбаттара буолуо. Санаан да көрдөххө, киирбит ханна барыаҕай, ханан эрэ тахсыахтаах ини? Ол айаннаан иһэн ханна-ханна тиийэн иҥниэ, эриллиэ, аара ханна тоҥон хаалыа биллибэт. Билигин халлаан өссө сылаас. Ахсынньы аам-даам, тохсунньу томороон тымныылара – иннибитигэр... Салгыы итинник буоллаҕына, сотору кэминэн элбэх дьиэ тимирэр кутталлаах. Дьиҥэр, судургу быраабылалары тутуһар туох да ыарахана суох эбээт...

Үрүйэлии устан...

Бу нэдиэлэтээҕи куорат уопсай мунньаҕар иһитиннэрбиттэринэн, Биир кэлим диспетчер дьуһуурунай сулууспатыгар 17 аадырыстан канализация бүөлэммитин туһунан 27 сайаапка киирбит. Мунньахха этиллибитинэн, биир элбэх кыбартыыралаах дьиэттэн чаас иһигэр 10-ча куб. миэтэрэ кирдээх убаҕас үрүйэлии устуон сөп. Оннук түгэҥҥэ ДьУоХХ сулууспалара, чуолаан «Жилкомсервис» МУТ (улахан быһылааҥҥа «Водоканал» АУо суһал хамаандата көмөҕө кэлэр), түүннэри-күнүстэри үлэлииргэ күһэллэллэр. Манна даҕатан эттэххэ, сорох аадырыстан ый иһигэр сайаапка хаста да киирэр.

Сэтинньи  22 күнүгэр Ойуунускай уул., 35,  канализация ситимэ тоҕо баран, кирдээх убаҕаһы ааһар суолга ыһан, көрүөх бэтэрээ икки ардыгар, чахчы, Венецияны санаппыта. Ама да ааспытын иһин, уустук уонна кутталлаах быһыы-майгы үөскээбитэ. ГАИ кыттыһан, суолу сабыахтарыгар, бу диэки тырааныспар сырыытын тохтотуохтарыгар диэри улахан саахал этэ. Оттон Лермонтов уул., 49 буолбут хомунаалынай быһылаан хаартыскалара социальнай ситими «хайа тардыбыта».

Уопсайынан, сайаапка төһөнөн эрдэ киирэр да, анал биригээдэ соччонон түргэнник тиийэр, кыһалҕаны суһаллык быһаарар. Манна диэн эттэххэ, сорох ыаллыылар «чэ, атыттар эрийиэхтэрэ» диэн бэйэ-бэйэлэригэр сэлээннэһэллэрэ олоххо баар көстүү. Итинник найылаһыы түмүгэр анал биригээдэ үлэтэ хас да күҥҥэ уһуон, оттон дьиэ тиэргэнэ соччото суох «катокка» кубулуйуон сөп. Ол үлүгэр саба халыйбыт кирдээх убаҕаһы оборторон, тоҥмутун көйөн ыраастыахтарын наада буоллаҕа. ДьУоХХ сулууспалара этэллэринэн, ити ортотунан 3-5 чаастаах үлэ. Улахан саахал, биллэн турар, элбэх сыраны эрэйэр. 

Арыы эмиэ алдьатыылаах

Саха сирин олохтоохторо үөрүүлээх күннэрбитигэр, өрөбүллэрбитигэр эттээх бэрэскини, алгыстаах алаадьыны хото астанарбытын олус сөбүлүүбүт. Оттон хобордооххо хаалбыт арыыбытын сөпкө харайабыт дуо? Үгүстэр унитазка тоҕор үгэстээхтэр. Ол эрээри бу – саахал биир төрүөтэ. Исписэлиистэр этэллэринэн, сыа, оннооҕор мас арыыта – ууга суураллыбат холбоһуу. Турба эркиннэригэр сөҥөн, ньоҕоххо кубулуйар, онтон сылтаан турба ис өттө кыараан, устунан бүөлэнэр диэн этэллэр. Көрдөххө эрэ убаҕас, унитазка туох да муоҕа-чуоҕа суох ууну кытта бара туруох айылаах арыыбыт улахан алдьатыылаах эбит. Онон бааҥкаларга, истикилээҥкэлэргэ мунньан тоҥоро-тоҥоро бөх контейнерыгар быраҕар быдан эрэбил курдук.

Биһиэхэ эрэ буолбатах...

PrimaMedia иһитиннэрэринэн, Владивосток курдук сайдыылаах куоракка канализация бүөлэнэр кыһалҕата хаһааҥҥытааҕар да сытыытык туран, Приморье кыраайын Сокуону таһаарар мунньаҕар кытта көрүллэр таһымҥа тиийбит. Ааспыт ыйга норуот итэҕэллээхтэрэ экэнэмиичэскэй кэмитиэт мунньаҕар дьүүллэспиттэр. Онуоха дьокутааттар дьиэни тутааччылартан кирдээх убаҕас ааһар тиһиктэригэр анал эрэһээҥкилэри туруоралларын ирдиэххэ диэн этиилээхтэр. Ону таһынан, саахал сүрүн төрүөтэ буолар сииктээх салпыакканы атыыга тиэйэн киллэрээччилэргэ пошлина олохтуохха сөп диэн санаалаахтар. Бэлиэтээн эттэххэ, 2025 сыл бастакы аҥаарыгар «Примводоканал»  канализация бүөлэниитин 5 тыһыынча кэриҥэ түбэлтэтин туораппыт.

***

Урут киин тэлэбиидэнньэ суруналыыстара таһырдьа көстөн турар турбаларбытын «оһоҕос субулла сытарын курдук» дииллэрин өһүргэнэ истэрбит. Дэлэҕэ даҕаны Дьокуускайы «город кишками наружу» диэн ааттыахтара дуо? Хайыаххыный, ирбэт тоҥҥо турар куораппыт кэпсээҥҥэ киирбит, уос номоҕо буолбут биир сүрүн уратыта буоллаҕа. Тыйыс килиимэттээх буоламмыт ол «оһоҕоһу» сир аннынан ыытар кыахпыт суох.  Аны туран, элбэх кыбартыыралаах дьиэ олус үксээн, канализация тиһигэ улахан ноҕуруусканы уйбат, кыайбат да буолуон сөп. Онон саахал аҥаардас дьон дьалаҕай быһыытыттан (билбэтиттэн-көрбөтүттэн дуу) эрэ тахсар диир табыллыбат.

Норуот санаата

Наталья:

– Аҥаардас олохтоохтору унитазка ону-маны мээнэ быраҕаллар диэн буруйдуур сыыһа. Канализация турбалара эргэрэн, дьэбиннирэн да бүттүлэр ини. Барытын уларытар уолдьаста. Хас эмэ сылы быһа мунньуллубут сыа, кир тымныыга тоҥон, турбалары бүөлүүр бөҕө буоллаҕа. Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэри туттулар аҕай. Ити турбалар кыараатахтара даҕаны, ону барытын аһардыах диэтэххэ. Кырдьык, сииктээх салпыакка, прокладка, ас тобоҕо... бу барыта канализацияны олус түргэнник бүөлүүр. Мин биири этиэхпин баҕарабын. Дьиҥэр, бары улахан дьоммут, сорохтор хастыы эмэ үрдүк үөрэхтээхпит, «маннык өйдөөхпүт, оччо дипломнаахпыт» дэһэбит даҕаны, туалекка сылдьар судургу быраабылалары билбэппит кыбыстыылаах. Унитазка быраҕыллыбыт сүтэн хаалыа дии саныыр буоллахтара дуу. Туох даҕаны симэлийбэт, канализация бүөлэнэр диэн өйдөөҥ.

Леонид:

– Хас биирдии подъезка «Не засоряйте унитаз, берегите канализацию!» диэн киһи хараҕар хатанар ойуулаах былакааттары ыйаталыахха наада. Үгүстэр ааҕыахтарын сүрэҕэлдьииллэр, оттон үчүгэй «хартыына» мэйиигэ өр хатанан хаалыаҕа!

Анна:

– Тахсыбыт саахалларга сүрүннээн дэриэбинэттэн көһөн кэлбиттэри буруйдууллар. Буруйдаан бүтүҥ! Биһиги ДьУоХХ өҥөтүн иһин кырата суох харчыны төлүүбүт, сулууспалар бэйэлэрин үлэлэрин толоруохтаахтар. 80-с сылларга Орджоникидзе болуоссатыгар (билигин «Ленатурфлот» таһыгар) канализация люга тоҕо барбытыгар сулууспа барыта кэлбитэ. Онтон турба тоҕо барбыт диэбиттэрэ.

Ольга:

– Иллэрээ сыллааҕыта биһиги дьиэбит үһүс подъеһын олохтооҕо аһыйбыт аһын (биир көстүрүүлэ лапсаны) унитаһыгар тоҕон, улахан саахал тахсыбыта. Саатар, тохсунньу, таһырдьа тыбыс-тымныы. Дьиэбит таһа туалет курдук буолбута. Сыт-сымар амырыын этэ.

Биһиги дьиэбит үс подъезтаах, наһаа элбэх кыбартыыралаах. Арааһа, биир кыра дэриэбинэ нэһилиэнньэтэ. Аны элбэх кыбартыыра куортамҥа бэриллэр, ол иһин тугу да харыстаабаттар. Саҥа дьиэбит аҕыйах сыл иһигэр сибиинньэ уйатын курдук буолла. Онон олохтоохтортон эмиэ тутулуктаах диэн сөбүлэһэбин. Уопсай баайы-дуолу харыстыы үөрэниэххэ!

Хаартыскалар: Олохтоох дьаһалта ТГ-ханаалыттан, социальнай ситимтэн