Сиэмэттэн клумбатыгар тиийэ

Дьокуускай куораппыт сайынын болуоссаттарга эрэ буолбакка, уулусса кытыыларынан кытта дьэрэкээн сибэккилэринэн киэркэйэр кэмэ чугаһаатар чугаһаан иһэр. Ол көрөр сибэккилэрбит хаһан эрэ биир сиэмэттэн оҕо курдук бүөбэйдэнэн тахсалларын уонна, киһи эрэ хараҕын үөрдэр ыйаахтаахтарын толорон, бу үүнэ-силигилии, тэтэрэ-киэркэйэ туралларын туһугар сибэкки үүннэрээччилэргэ бүгүн үлэлэрин үгэнэ.

Ханнык баҕарар хаһыакка да суруйуу буоллун, телевидениеҕа тахсар  биэриилэр да буоллуннар, бэл диэтэр, хас биирдии суруйааччы, бэйээт айымньыларын кэннигэр эрэдээктэр диэн олус эппиэтинэстээх уонна дьон хараҕар көстүбэт үлэһиттэр бааллар. Бүгүн кэпсэтэр киһим – «Вести-Саха» ГТРК сонуннарын таһаарааччы эрэдээктэрэ Руслана Максимова.

– Руслана, сибэкки үүннэриитинэн дьарыктанар бэрт элбэх кэрэ аҥаар  эн ыытар куурустаргар сылдьалларын истэбин. Бу сүрүн үлэҥ таһынан  дьарыгыҥ буоллаҕа? Бэйэҥ тускунан билиһиннэр эрэ.

– Телевидение эйгэтигэр үлэлээбитим 19 сыл буолла. Бастаан өрөспүүбүлүкэ иһинэн  дьон-сэргэ олоҕун кэпсиир-сырдатар этим. Онтон билигин таһаарааччы эрэдээктэр быһыытынан үлэлиибин. 

Үһүс оҕобунан уоппускаҕа олорор кэммэр сибэкки олордуутунан дьарыктаммытым. Бэйэм сибэккинэн үлүһүйбүтүм ыраатта. Ол иһин, саҥа саҕалыыр эдэр хаһаайкаларга наада диэммин, дьону үөрэтиэххэ, тарҕатыахха диэн санааттан, сибэкки олордуутугар дьарыктары ыытан барбытым. Бэйэ дьарыктаах буолуутуттан толкуй киирбитэ.

– Дьэ эрэ, ол толкуйуҥ олоххо киирэн, билигин бэйэҥ тула бэрт элбэх сэҥээрээччини, батыһааччыны түмтүҥ быһыылаах. 

– Оннук. «Русланалыын дьэрэкээн петуния» диэн ааптарыскай бырайыактаахпын. Номнуо үс сыл буолбут эбит. Манна хайдах олортоххо кыраһыабай уонна элбэх сибэккилээх петуниялары үүннэрэргэ тэттик сүбэлэри биэрэбин. Сибэккини олордуу көрдөххө эрэ боростуой курдук; дьиҥэр, элбэх билиини-көрүүнү, сатабылы, үөрүйэҕи эрэйэр, үгүс түбүктээх дьарык диэххэ наада. Оччоҕуна эрэ киһи хараҕын үөрдэр сибэккилэнэбит буоллаҕа дии.

– Эн ыытар үөрэххин саҥа саҕалааччылар ордук сэргииллэр дуу, уопуттаах оҕуруотчуттар эмиэ интэриэһиргииллэр дуу?

– Бу үс сыл тухары араас саастаахтар үөрэнэн аастылар. Кинилэр ортолоругар саҥа саҕалааччылартан саҕалаан бэйэбинээҕэр  уопуттаах дьон кытта бааллар. Онон мин сүбэм кимиэхэ барытыгар сыһыаннаах буолуон сөп. Дьон манна билиитин байытынарыгар болҕомто уурабын. Үс сыл устата 1000 кэриҥэ кэрэ аҥаар үөрэнэн ааста. Ол иһигэр «сибэкки миэнэ буолбатах эбит» диэн түмүк оҥорон барааччылар да бааллар. Ол эрээри саҥаны билбиттэриттэн, бэйэлэрин үлэлэрин көрөннөр үөрүүлэрин үллэстэр дьон элбэх. Сибэккилэрэ табыллан үүммүттэриттэн астынааччылар баалларыттан үөрэбин.

– Сүрүн ирдэбили туохха уураҕыный?

– Бастакы уонна биир сүрүн ирдэбилим – сиэмэни талыы. Кыраһыабай сибэкки сүрүн кистэлэҥэ сиэмэтигэр сытар диэххэ сөп. Иккиһинэн, буора улахан оруоллаах. Маастар-кылаастарбар бу иккини сүрүн быраабыла быһыытынан тириэрдэ сатыыбын.

– Кэлиҥҥи кэмҥэ дьон кэрэҕэ тардыһыыта күүһүрбүтэ, дьиэтин-уотун иһин-таһын тупасаҕайдык оҥорорго, сайынын сибэккинэн симииргэ  дьулуһара наһаа кэрэхсэбиллээх. Дизайн өттүн ылар буоллахха, сиэмэни эмиэ эрдэттэн биир дьүһүннээх дуу, барсар дуу үүнээйилэр гиэннэрин таларга сүбэлиигин дуо?

– Сайыҥҥы садка тренд диэн баар, эстетика да быһыытынан наардыыр ордук. Миэхэ киэргэтиигэ, наардааһыҥҥа туһунан көрүүлээхпин. Ону сэргэ, дьону сибэкки ыһарга, үүннэрэргэ үөрэтэр соруктааҕым быһыытынан, араас сордуттан, өҥүттэн, саҥаттан саҥа сибэккилэри талан олордобун. Оттон киэргэтиигэ кэлиҥҥи сылларга ротанганан кашполары оҥорууну сэргээтим. Ханнык да сибэккини өссө тупсаҕай көстүүлээх оҥороллор, ситэрэн-хоторон биэрэллэр диэн санаалаахпын.

– Сибэкки олордооччулар ханнык ыйдартан күүскэ үлэлээн саҕалыылларый?

– Кулун тутар, муус устар уонна ыам ыйа саамай суолталаах ыйдар буолаллар. Бу кэмҥэ үчүгэйдик көрдөххө-иһиттэххэ, чөл, бөҕө-таҕа арассааданы ылаҕын, ол түмүгэр, биллэн турар, сайын өлгөм сибэккилээх буолаҕын. Ол инниттэн, биһиги төһөнөн минньигэстик, тотоойутук аһыыбыт да, соччонон доруобай буоларбыт курдук, сибэккилэрбитин эмиэ кичэйэн аһатыахтаахпыт. Онон уоҕурдууну хайаан да туттарга сүбэлиибин.

– Оччотугар, уоҕурдууларга тохтоон ааһыахха.

– Уоҕурдуу атыылаһарга NPK сыыппараларын көрөр булгуччулаах: N – азот (күөх маассаны сайыннарар), P – фосфор (силискэ үлэлиир), K – калий (үүнээйи аһа).

Билигин күөх маассатын хойуннарар сыаллаах азотнай эбэтэр комлекснай уоҕурдууну, ордук «Фертика 18-18-18» диэни сөбүлээн туттабын. Онтон сайын фосфора уонна калийа элбэх уоҕурдуу туттуллар; холобур, «Плантафид 10-54-10» эбэтэр калий монофосфата.

– Махтал мааныта буоллун, Руслана! Быйылгы сайыныҥ элбэх кыраһыабай сибэккилээх, өлгөм үүнүүлээх буоллун.