Сэрии сыллара, ахсынньы 11 күнэ

Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар бу күн буолбут сүрүн сабыытыйалары бэчээттиибит. Сэрии ыар сылларын чахчылара «Википедия», «Подвиг народа» интэриниэт саайтартан ылылыннылар.

1941 с., сэрии буолбута 173-с күнэ

Ленинград иһин кыргыһыы

Тихвинскэйдээҕи эпэрээссийэҕэ уларытыллан бөлөхтөммүт 52-с туһунан аармыйа Чудово кимэн киириитин сөргүппүтэ.

Хотугулуу-Арҕааҥҥы фронт сэриилэрэ Шевелево оройуонугар, уҥа кынакка, чааһынай эпэрээссийэни ыыппыттара. Генерал-майор И.Т. Коровников хамаандатынан аармыйа Новгородтааҕы бөлөҕө 305-с стрелковай дивизия уонна истребительнэй этэрээттэр күүстэринэн Шевелево иһин кыргыспыта, өстөөх күүстээх утарсыытын көрсүбүтэ. Хомойуох иһин, кыргыһыы ситиһиитэ суох түмүктэммитэ.

Москва иһин кыргыһыы

Калининнааҕы эпэрээссийэҕэ 29-с аармыйа сэриилэрэ, өстөөх мөлтөөн биэрбитин туһанан, 246-с уонна 252-с стрелковай дивизиялар сорох күүстэрин кытта Волга өрүс соҕуруу кытылыгар кимэн киириини күүһүрдүбүттэрэ.

Арҕааҥҥы фронт уҥа уонна хаҥас кынаттара чугуйан эрэр өстөөх тырааныспарын уонна сэбилэниитин былдьаан туран кимэн киириини күүһүрдүбүттэрэ.

Клинскэй-Солнечногорскайдааҕы эпэрээссийэҕэ 30-с аармыйа өстөөх 1-кы тааҥкабай, 14-с уонна 16-с мотопехотнай дивизияларын үлтүрүтэн туран, Рогачевоны былдьаабыта, Клин куораты төгүрүйбүтэ. 1-кы ударнай аармыйа сэриилэрэ Яхроманы босхолоот, чугуйан эрэр өстөөх 6-с, 7-с тааҥкабай уонна 23-с пехотнай дивизияларын эккирэтэн Клин куорат соҕуруулуу-арҕаа оройуонугар тиийбиттэрэ. Оттон 20-с аармыйа өстөөх 2-с тааҥкабай уонна 106-с сатыы дивизияларын сойуолаһан тиийэн Солнечногорск куораты босхолообута.

16-с аармыйа өстөөх 5-с, 10-с уонна 11-с тааҥкабай, «Дас Райх» СС матасыыкылынан уонна 35-с сатыы дивизияларын эккирэтэн Истра куоракка тиийбитэ.

5-с аармыйа күн бүтүүтэ Звенигород соҕуруулуу-арҕаа өттүнэн өстөөх 252-с, 87-с, 78-с уонна 267-с сатыы дивизияларын обороналарын көҥү түспүтэ уонна Кулебякино, Локотня оройуоннарын былдьаабыта.

50-с аармыйа Тула куорат хотугулуу-илиҥҥи өттүгэр өстөөх тааҥканан дивизияларын уонна «Великая Германия» мотополкатын үлтүрүтэлээн, кимэн киириитин сытыырхаппыта. 1-кы гвардейскай кавалерийскай куорпус чугуйан эрэр өстөөҕү эккирэтэн Сталиногорск (Новомосковск) куоракка киирбитэ. 10-с аармыйа Епифань куораты босхолообута.

Бу күн Германия уонна Италия АХШ-ка сэриини биллэрбиттэрэ.

1942 сыл, сэрии буолбута 538-с күнэ

Калининнааҕы фронт Великэй Луктааҕы эпэрээссийэтэ. Өстөөх хотугулуу-арҕааттан төгүрүтүллэн олорор гарнизонун босхолуу сатаан баран сүрүн күүһүн Лешаково, Конюшки оройуонун диэки бырахпыта. Мантан Великэй Лук хайысхатынан 291-с сатыы дивизия көҥү көтөн тахсарга дьулуспута. 

Калининскай фроҥҥа 39-с аармыйа өстөөх ойуурдааҕы бөҕөргөтүнүүтүн соһуччу атаакалаабыта.

Сталинградтааҕы кыргыһыы.

Үрдүкү кылаабынай хамаандабанньа Сталинград аннынан төгүрүтүллүбүт ньиэмэс-румын бөлөхтөрүн суох гынар былааны бигэргэппитэ.

Сталинградтааҕы фронт сэриилэрэ 32-с, 64-с уонна 51-с аармыйалар учаастактарыгар салгыы кимэн киирбиттэрэ, Веселай уонна Кенкря нэһилиэнньэлээх пууннары ылбыттара.

Кавказ иһин кыргыһыы

Закавказтааҕы фронт хоту бөлөхтөрүн сэриилэрэ генерал-лейтенант И.И. Масленников салалтатынан 44-с аармыйа күүһүнэн кимэн киириини сөргүппүттэрэ. Күн бүтүүтэ аармыйа сорох чаастара Кривоносов уонна Ищерскэй нэһилиэнньэлээх пууннарын ылбыттара, салгыы арҕаа туһаайыынан кимэн киириини ыыппыттара.

1943 сыл, сэрии буолбута 903-с күнэ

Днепр иһин кыргыһыы

Белоруссиятааҕы фронт сэриилэрэ 3-с уонна 65-с аармыйалар сорох күүстэрин кытта кимэн киириини сөргүппүттэрэ. Өстөөх күүстээх утарылаһыытыттан, бэрт кыратык да буоллар, сыҕарыйары ситиспиттэрэ.

Киевтээҕи көмүскэнэр эпэрээссийэ

1-кы Украинатааҕы фронт уҥа кынатын сэриилэрэ кимэн киирэр өстөөҕү утары дьаныардаахтык киирсибиттэрэ. 60-с аармыйа бэйэтин хаҥас фалангатыгар 7-с гвардейскай тааҥкабай куорпус көмөтүнэн балаһыанньаны чөлүгэр түһэрэр иһин охсуспута. Сэбиэскэй Аармыйа өстөөх күүстээх утарылаһыытын көҥү көтөн Шершни, Визня, Федоровка уонна Вырва нэһилиэнньэлээх пууннары ылбыта.

Бу күн Малинскай хайысхатынан өстөөх 60 тааҥканан уонна 3 сатыы пехотанан шоссе устун хоту диэки кимэн киирэ сатаабыта. Кимэн киирии үлтүрүтүллүбүтэ.

1-кы Гвардейскай аармыйа көмүскэнэр балаһатыгар, Радомышль куорат оройуонугар баар плацдармҥа, өстөөх 50 тааҥкалаах сэриитэ 271-с стрелковай дивизия оборонатын көҥү көппүтэ, Красноборканы, Великэй Рачаны уонна Малай Рачаны баһылаабыта. Бу кэмҥэ өстөөх сатыы сэриитэ Радомышль соҕуруулуу-арҕаа өттүгэр тоҕо анньан киирбитэ. Ленин аатынан холкуос оройуонугар өстөөҕү кытта кыргыһыы түүннэри барбыта.

2-с Украинатааҕы фронт сэриилэрэ аллараа Днепрдээҕи кимэн киирии эпэрээссийэтин түмүгэр 2-6 км сири сыҕарыйан, 17 нэһилиэнньэлээх пууну ылбыттара. 

52-с аармыйа эбии Черкассы куорат 7 кыбартаалын ылары ситиспитэ. Күн бүтүүтэ өстөөх илиитигэр куорат соҕуруулуу-илин өттө эрэ хаалбыта.

Приморьетааҕы аармыйа. Ахсынньы 11 күнэ үүммүт түүнүгэр Эльтигенскэй десантнай бөлөх сэриилэрин эвакуациялыыр эпэрээссийэ ыарахан усулуобуйаҕа барбыта. Өстөөх кыраҕытык кыҥыыр уота сэбиэскэй суудуналар Керченскэй тумул арыыга чугаһыылларын харгыстаабыта. Хараабыллар тус састааптарын уонна кытылга баар тиэйэр хамаандалар дьоруойдуу дьаһаныыларын түмүгэр 1726 киһиттэн 536 бааһырбыт саллааты уонна офицеры эвакуациялыыр кыаллыбыта. Ньиэмэс улахан десантнай баарсаларын бөлөҕө кытылы кыраҕытык патруллаабыта, сэбиэскэй хараабылларга уоту аспыта.

Керченскэй-Эльтигенскэй десантнай эпэрээссийэ, төһө да Керченскэй тумул арыыны босхолооботор, байыаннай-политическай өттүнэн улахан суолталаммыта: кимэн киириэхтээх Украина фронун контрудардыырга сорунар өстөөх дьоһун күүстэрэ бу диэки тардыллыбыттара.

1944 сыл, сэрии буолбута 1269-с күнэ.

3-с Украинатааҕы фронт. Генерал Г.Ф. Захаров хамаандатынан салайыллар 4-с Гвардейскай аармыйа сэриилэрин күүһүнэн ситиһиллибит кирбии бөҕөргөөбүтэ. 57-с аармыйа балаһатыгар сэбиэскэй сэриилэр өстөөх кимэн киириитин тэйиппиттэрэ, сорох хайысхаларга кимэн киирии түмүгэр 1-3 км сыҕарыйбыттара.

Хаартыска: tverigrad.ru саайтан