Сэрэниҥ, клещ!

Урут клещ диэн ханна эрэ ыраах, сылаас-куйаас дойдуларга, бэркэлээтэр, сымнаһыар килиимэттээх Ленскэйгэ, Өлүөхүмэҕэ баар ҮҺҮ диэн буолара.

Оттон кэнники кэрдиис кэмҥэ ити сэрэхтээх үөммүт киин улуустарга, бэл, Дьокуускай куорат сиригэр-уотугар элбээн, дьон ытыттарыыта эбиллибит. СИА суруйарынан, бэлиэр бу бэс ыйынааҕы туругунан, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн хайыы үйэ клещ киһини ытырыытын (дьиҥинэн, төбөтүн диэкинэн тириини курдаран, иһирдьэ киирэр) 324 түбэлтэтэ регистрацияламмыт!

Биллэн турар, муҥутуур элбэх, 158 ытыттарыы түбэлтэтэ Ленскэй оройуонугар тахсыбыт, Алдаҥҥа – 52, Өлүөхүмэҕэ – 48. Ону тэҥэ Хаҥалас, Мэҥэ Хаҥалас, Сунтаар, Таатта, Чурапчы, Кэбээйи, Мииринэй да оройуоннарын олохтоохторо бу адьынаттаах клещтэн эмсэҕэлээбиттэр. Бэл, Дьокуускай куорат сиригэр-уотугар 24 түбэлтэ регистрацияламмыт.

Клещкэ ытыттарыы куттала – киһи киин ньиэрбэтин тиһигэр омсолоохтук дьайан, клещ энцефалитынан уонна клещ боррелиоһа (болезнь Лайма) диэнинэн  ыалдьыахха сөп. Оттон ити ыарыыттэн киһи барахсан инбэлиит буоларын ааһан, олоҕуттан да маттаҕына көҥүл! Онон куттала улахан.

Хайдах харыстаныахха?

Клещ уруккуттан баар эрэгийиэннэригэр бу үөнтэн хайдах харыстаныахха сөбүн туһунан элбэх сүбэ баар. Ону билсэргэ сананныбыт.

Сөптөөх таҥаһы таҥныы

Ол эбэтэр ойуурга-тыаҕа, хонууга биир күдьүс уонна сырдык өҥнөөх таҥаһы кэтэр ордук. Оччотугар клещ сыстыбытын тута көрөрүҥ судургутуйар.

Иккиһинэн, таҥас дьилэй буолара ордук. Үөһэ өттүгэр кэтэр таҥаскын бүрүүкэ иһигэр, оттон бүрүүкэҕин атаҕыҥ таҥаһыгар биитэр уһун соҕус наскыга симэр куолу. Илии сиэҕэ (манжет) бэгэччэккэр сыста сылдьара ордук. Төбөҕөр киэпкэ, панама барсыа эбэтэр таҥаһыҥ капюшоннаах буолара өссө ордук. Быһата, баттах, буолаары буолан, суһуох бэргэһэ иһигэр сылдьыахтаах.

Химияны туһаныы

Репелленнэр клеһи көннөрү куттууллар диэн буолар. Онон эти, таҥаһы да ыстарыныахха сөп. Онуоха ол дьаат састаабыгар ДЭТА (DEET), ИР3535 эбэтэр пикаридин баара суруллубуту туһанарга сүбэлээбиттэр.

Ону таһынан Акарицидтэр диэннэр бааллар, олор клеһи өлөрөллөр.

Болҕой: итинник, перметриннээх дьааты таҥаска эрэ туттар көҥүллэнэр. Сыгынньах эккэ туттуллубат! Клещ ону таарыйдаҕына, хамсанар кыаҕын сүтэрэр, устунан өлөрө этиллэр.  

Өссө инсектицидно-репеллентнэйдэр диэннэр бааллар, универсальнай дьайыылаахтар. Химияны туһаныах иннинэ Роспотребнадзортан ыйыталаһарга, сүбэлэттэрэргэ сүбэлээбиттэр.

Айылҕаҕа сылдьарга сүбэ

Ойуурунан, хонуунан дьон элбэхтик сылдьыбыт, орох тэппит сиринэн сылдьа сатааҥ, уһун оттоох сиртэн, кыбычыын, ычыгын сиртэн тэйиччи туттуохха.

Аны туран, сотору-сотору (кырата, 1,5-2 чаас буола-буола) таҥаскытын, аһаҕас сылдьар сиргитин көрүнэ, бэрэбиэркэлэнэ сылдьарга үөрүйэхтэниҥ. Тыаттан дьиэҕэ кэллигит да, таҥаскытын устан, эккитин-сииҥҥитин көрүнүҥ. Онуоха ордук кыайа-хото тирии мыччыстар сирдэрин, хоннох аннын, атах икки ардын, кулгаах кэннин кичэйэн көрөр куолу. Таҥаскытын таска тэбээн баран, дьэ, уурар сиргитигэр ууруҥ.

Клещтэн быһыы

Клещ ытырар түбэлтэтигэр, ыарахан дьайыыта суох буоллун диэн, анал быһыы баар. Оннугу дьыл тымныы кэмигэр ылыллыахтаах. Түһүмэхтээн бэриллэр уонна дьайыыта тохтуу түһэн баран үөскүүр.  Ону таһынан суһал кэминэн, ол аата сайыҥҥы кэмҥэ бэриллэр быһыы диэн эмиэ баара этиллэр. Эмчиттэртэн сүбэлэтиэххэ, быһааран биэриэхтэрэ.

Страховкалатыы

Клещ олус элбэх, киэҥник тарҕаммыт сирдэригэр сэрэх дьон клещ ытырыытыттан страховка диэни туһаналлар эбит. Оччотугар эмтэнэр кэмнэригэр уонна анаалыстаталларыгар көрсүбүт ночоотторун ол страховка үбэ сабар буолан, табыгастаах.

Ыккытыгар-куоскаҕытыгар эмиэ болҕойуҥ

Клещ ыт, кыыл түүтүгэр олорсон кэлэн, эһиэхэ ыстаныан, ытырыан сөп. Маннык түбэлтэ Саха сиригэр эмиэ бэлиэтэммитин санатар тоҕоостоох.

Куһаҕанын ыллахха, арай эккитигэр клещ киирбит. Оннук түгэҥҥэ тута эмчиттэргэ тиийиллиэхтээх, ол кыаллыбат, холобур, ыраах тыаҕа сылдьар буоллаххытына, суһаллык уонна сэрэнэн, төбөтө быстан кэлбэтин курдук, пинцетинэн, сабынан эрийэн таһаара охсуллуохтаах. Төһөнөн түргэнник эттэн араараҕыт, оччонон хааҥҥа киирэр инфекцияны көбүтэр убаҕаһа аҕыйах буолар.

Клещ киирэ сылдьыбыт миэстэтин йодунан, испииринэн эбэтэр атын да антисептигинэн сотуллар. Өскөтүн ити кэнниттэн кыраадыскыт таҕыстаҕына, ытырбыт сирэ кытаран таҕыстаҕына, төбөҕүт, былчыҥҥыт уонна сүһүөхтэргит ыалдьан бардылар да, тугу да быраҕан туран суһаллык бырааска көрдөрүнүөх тустааххыт.

Болҕой: Клеһи хостоон баран, эмиэ пинцетинэн ытыттаран ылан, сатаан тахсыбат, бүөнэн хаппахтанар өстүөкүлэ иһиккэ уган, лабораторияҕа анаалыска илдьэргэ сүбэлииллэр.

Саха сиригэр ханна туттарыахха сөбүй?

 

- Улууска сылдьан ытыттардахха, «СӨ гигиенаҕа уонна эпидемиологияҕа киинэ” ФБУЗ улуустарга баар салаатыгар эрийэн ыйыталаһыҥ;

- Оттон куорат олохтоохторо ол Кииҥҥэ бэйэтигэр, Ойуунускай уул., 9 нүөмэригэр баар лабораторияҕа илдьэҕит.

Этэҥҥэ буолуҥ!