САЙЫЛЫККА БУОЛБУТ ДЬИКТИ

Айаал улахан мас чороону тутан олорон, эһэтиттэн ыйытта:
– Эһээ, ыһыах диэн тоҕо сыл аайы буоларый? Көннөрү бырааһынньык буолбатах дуо?

Эһээтэ Сэмэҥкэ, үрүҥ бытыгын имэрийэ-имэрийэ сиэнигэр мичээрдээтэ уонна сиэнин аттыгар ыксалаһа  олордо.

– Суох, Айаал, дьэ,  ыһыах диэн көннөрү оонньуу-күлүү буолбатах. Бу – Сир уонна Халлаан улуу тутуллара бэйэ-бэйэлэригэр утары уунуһар, Саҥа Дьыл үүнэр, айылҕа уһуктар аптаах кэмэ. Былыргы үһүйээнинэн, бу күн сиргэ Айыылар бэйэлэрэ түһэллэрэ. Бэйи, мин эйиэхэ биир дьикти түбэлтэни кэпсиим, – диэтэ. – Дьэ иһит.

Ааспыт үйэҕэ, мин өссө оҕо сырыттахпына, эбээм кэпсиирэ. Биир сыл олус кураан, куһаҕан саас буолбут. Сүөһү-ас мөлтөөбүт, дьон санаата түспүт. Ол эрээри Күн Сирэй диэн эмээхсин уонна кини уола Оһуор хайаан да Ыһыах ыһыахха наада диэн улахан түһүлгэ тэрийбиттэр. Дьон бары мааны таҥастарын таҥнан, сиэллээх, кылдьыылаах сэргэ тула мустубуттар. Алгысчыт уот уматан, Үрдүк Айыылартан көрдөһөн, алгыс эппит. Кымыс кутан, Сир Ийэни күндүлээбиттэр.

Тоҕуоруспут дьон  оһуохайга төгүрүччү турбуттарыгар оһуохайдьыт этиитин саҕаланыытыгар дьикти буолбут! Дьон илии-илииттэн тутуһан, Күн хоту эргийэн киирэн барбыттар. Оһуохай тыла күүһүрэн истэҕин  аайы, халлааҥҥа бу кэмҥэ хаһан да  көстүбэтэх дьикти сырдык умайбыт. Оһуохай ортотугар ким да хаһан да көрбөтөх-билбэтэх олус кэрэ, үрүҥ таҥастаах, уһун суһуохтаах, сахалыы сэбэрэлээх мааны кыыс уонна дьоһун боотур  уол киирэн үҥкүүлээн барбыттар. Оһуохайдьыт онтон соһуйбакка түһүлгэтин дьонун дьөксө эрчимнээхтик этэн батыһыннаран испит. Айыы оҕолоро үктэммит сирдэриттэн сотору кэминэн күөх от үүнэн, сибэкки тэлгэнэн чэчирээн киирэн барбыт!

– Ол кимнээх эбит, эһэкээ? – Айаал харахтара кэҥээн, эһэтин өрө мыҥаан олорон ыйыппыт.

– Ол Айыы сирин  оҕолоро – Күн уонна Сырдык күүстэр аанньаллара дьоҥҥо көмөлөһө түспүттэр эбит, – диэн эһэтэ итэҕэтиилээхтик эппит. – Кинилэр оһуохай күүһүнэн, дьон биир сомоҕо буолууларын алгыс этэр тылларынан сирдэтэн кэлбиттэр. Оһуохайдьыт,  устар ууну сомоҕолуур тыллаах-өстөөх этээччи, улуу ааты иҥэриммит Оһуохай Уйбаан уһун тыыннанан, Үрдүк Айыылартан көрдөһөн туойбута бу сайылык  тоҕус халлааныгар тиийэ дуораһыйбыт. Дьон үөрэн-көтөн сарсыарда үрүҥ күннэрин көрсөн тарҕаспыттар. Ону кытары тилэх баттаһа сарсыардаттан уйгу-быйаҥ  ардаҕа  түһэн, сир дойду чэчирии силигилээн, күөх от өрө анньан тахсыбыт, олох көнөн, дьон-сэргэ олохторо тупсан, сэргэхсийэн, ыһыах кэнниттэн күүстээх от үлэтигэр туруммуттар.

– Онон, Айаал, ыһыахха сырыттаххына, хайаан да Күнү көрсүү сиэригэр-туомугар кыттыһаар. Сарсыарда Күн тахсыытыгар илиигин утары уунан, Күн сырдыгын ис куккар иҥэринээр, Саргылаах Үрүҥ Айыылартан көрдөһөөр. Оччоҕо сыл тухары күүстээх, доруобай уонна ситиһиилээх буолуоҥ, – диэн эһэтэ кэпсээнин түмүктээбит.

Айаал бэйэтин мас чороонун сыллаан ылла. Кини аны сайын буолар Үрүҥ Тунах Ыһыаҕы олус күүтэрин, оһуохай дуорааныгар киирэн Күн хоту эргийэрин билигин ордук дириҥник өйдөөтө.

* * *

Ыстапаан Таастаах атын кэпсээнэ «Киин куоракка» тахсыбыт сигэтэ: https://kiinkuorat.ru/articles/ayyl-a-diktite-k-st-n-aa-ar