Сайсары тула мөккүөр уҕараабат

Ол курдук, номохторго Сайсары (сорох номохторго Сахсары) диэн сахалар Өлүөнэ эбэни булуохтарын иннинэ бу эбэни иччилээн олорбут эмээхсин буолара этиллэр. Сорох номохторго Сайсары диэн татаар хааннаах дьахтар эрэ Сарабай тойон өлбүтүгэр билиҥҥи Иркутскай диэкиттэн оҕолорун илдьэ хоту түһэн, Сайсары эбэ таһыгар олохсуйбута кэпсэнэр. Үс саханы үөскэппит, түөрт саханы төрөппүт Омоҕой баай Сайсары эбэҕэ сайылыктанан олорбута эмиэ биллэр. Оттон археолог А.П. Окладников Сайсары күөлтэн чугас былыргы саха өтөхтөрө баарын быһаарбыта бары номохтор олохтоохторун туоһулуур.

2022 сыллаахха Бүтүн Арассыыйатааҕы рейтиннээх куоластааһыҥҥа Сайсары күөл кытылын уонна Ийэ скверин тупсарыы бырайыагын 20 тыһ. тахса киһи өйөөбүтэ. Ол түмүгэр «Куорат табыгастаах эйгэтин тэрийии» федеральнай бырагыраамаҕа киирэн, үбүлээһин көрүллүбүтэ. Оттон 2024 сылга дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин өйөбүлүнэн олоххо киирбит Дьокуускай куорат маастар-былаанынан Сайсары эбэ кытыла тупсарыллыбыта.

Ааспыт өрөбүллэргэ манна «Сайдар» сынньалаҥ паарката арыллыбытын сонуну киэҥник көрдөрөр-иһитиннэрэр тиһиктэр бары суруйбуттара. Куорат олохтоохторо даҕаны хото сынньанан, дуоһуйан ааспыттара. Ол кэннэ эрэдээксийэҕэ «куорат хаһыата буолан бараҥҥыт итини сырдаттаргыт бэрт этэ. Маннык аралдьытар сир баар суох эбэбитигэр баар буолбута сөптөөх дуо?» диэн ис хоһоонноох суруктар киирбиттэрэ.

Бу туһунан «Киин куорат» саҥа паарка салайааччыта Алексей Васильевы кытта кэпсэттэ.

– Алексей Николаевич, эппиппит курдук, Ытык эбэбит Сайсары күөл  сынньанар сир буолла дуо диэн ыйытыылаах дьон баар.  

– Сайсары эбэ, чахчы, региональнай суолталаах Ытык сир статустаммытын, рекреационнай зона буолбутун бары үөрэ истибиппит. Онон бу эбэ ураты тупсаҕай, дьон-норуот чахчы сөбүлээн мустар, ордук таас дьиэҕэ олорор куорат дьоно кыһыннары-сайыннары чугастыы айылҕалыын алтыһан дуоһуйар, ытыктыыр миэстэлэрэ буоларын туһугар манна сынньалаҥ сирин тэрийэр сыаллаах айылҕа харыстабылын министиэристибэтин иһинэн уу ресурсаларыгар департамеҥҥа тахсыбыппыт. Биһиги этиибитигэр олоҕуран кинилэр куонкурус тэрийбиттэрэ. Ол түмүгүнэн айылҕа министиэристибэтин кытта дуогабар түһэрсэн, биэс сылга арендаҕа ылбыппыт. Бүгүҥҥү күҥҥэ ГИМС, Рыбнадзор, о.д.а. хонтуруоллуур тэрилтэлэр бары ирдэбиллэригэр сөп түбэһэбит. Холобур, хаары күрдьүү түмүгэр билигин мууспут халыҥа сорох сиринэн 1,3 – 1,4 миэтирэҕэ тиийэн турар. Саха дьоно хаары күртэххэ муус күҥҥэ 2-3 см халыҥаан иһэрин быһаарсар буолуохтаахтар. Онон 1 кв миэтирэ мууспут кыамтата 40 туоннаҕа тэҥнэһэн турарынан, технологическай, ол эбэтэр бородуукта, бөх тиэйэр тырааныспар холкутук киирэр-тахсар. Атын массыыналар пассажирдарын тиэрдэн баран төннүөхтээхтэр. Эбэн эттэххэ, биһигини таһынан манна 5 арендатор үлэлиир, – диэн Алексей Николаевич саас-сааһынан быһаарын биэрдэ.

Эбэн эттэххэ, тэрилтэ аны сайын манна пирс тутан, ордук сарсыарда сүүрүүнэн, хаамыынан, бэлисипиэтинэн дьарыктанар дьоҥҥо тренажердары туруорар, чэй иһэр зона тэрийэр былааннаах.

Санатар буоллахха, Дьокуускай куорат территориятыгар уу эбийиэгэр кыһыҥҥы өттүгэр нэһилиэнньэҕэ көхтөөх сынньалаҥы тэрийиинэн «Северное сияние» паарка эмиэ дьарыктанар. Паарка 202-с түөлбэҕэ Өлүөнэ эбэҕэ үлэлээбитэ 13-с сылыгар барда. Сайсары эбэ, куорат атын даҕаны күөллэрин курдук, бу протокаҕа холбонон турар, шлюзтардаах, фильтрдардаах. Онон син улахан эбэ курдук бэйэтэ ыраастанар, хамсыыр уу эбийиэгэ.

                                                                              * * *

Түмүк курдук эттэххэ, аныгы сайдыылаах үйэ дьоно ыраастык, сиэрдээхтик, бары үгэстэри, ирдэбиллэри тутуһан үлэлээн-хамсаан, мөккүөрү таһаарбакка, дьиэ кэргэнинэн табыгастаах, тупсаҕай миэстэҕэ, ыраас салгыҥҥа көхтөөхтүк сынньанары талар буолуохтаахтар. Хайдаҕын да иһин, Сахабыт сирин ордук кыһына киһи эрэ айылҕалыын алтыһыах курдук аан дойдуга ханна да суох кэрэ эбээт!