Сахарнай диабет сэрэппэккэ сиир

Ол иһин хайдах эрдэттэн сэрэтэр уонна ыарыы сибикилэрин туһунан билэрбит наада.
Диабет хааҥҥа баар глюкоза таһымын сүрүннүүр инсулин оҥоһуллуута нуорматтан тахсар түгэнигэр үөскүүр. 

Бу ыарыыттан харыстаныы сахарнай диабет көрүҥүттэн араастаһар. Ол курдук, 1-кы көрүҥүнэн организмнарыгар инсулиннара аҕыйах, ситэтэ суох дьон ыалдьыахтарын сөп; үгүс өттүгэр ол нэһилиэстибэнэн бэриллэрэ бэлиэтэнэр. Онон дьиэ кэргэҥҥитигэр биитэр чугас аймахтаргытыгар диабеттаах дьон баар буоллаҕына, бырааска көрдөрүнэн, сэрэххэ, анаалыс туттараргыт ордук. Төһөнөн ыарыы эрдэ биллэр да, баалатар кыах биллэ кыччыыр. Маннык диабет сүрүннээн оҕолорго, эрдэҕэс оҕолорго үөскүүр. Ол эрээри улахан да дьон ыалдьар кыахтаах.

Ханнык түгэҥҥэ сэрэхэдийэр нааданый?

Сылдьан эрэ күүскэ утатар, түргэнник сылайар, сотору-сотору чэпчэтинэр баҕа киирэр, сөбүгэр аһыыр аата, биллэ дьүдэйэр түгэҥҥэ хайаан да бырааска көрдөрүөх кэриҥнээхпит.
 
Сахарнай  диабет 2-с көрүҥэр организм инсулины оҥорор да, онтун туһамматыттан сылтаан ыалдьыбыттар киирсэллэр. 
 
Ыарыы симптома син эмиэ 1-кы көрүҥҥэ дьүөрэлии. Онно эбии эт кыһыйар, тирии баастаннаҕына, олус бытааннык оһор, харах көрөрө мөлтүүр, илии-атах утуйар буолуон сөп. 

Ыалдьыбат туһугар тугу гыныахха?

Профилактика биир бэлиэ түгэнэ – чөл олоҕу тутуһуу. Аһыыр аспытыгар намыһах гликемическэй индекстаах, ол оннугар элбэх клетчаткалаах ас элбиэн наада. Ол онно, холобур, оҕуруот аһа, фрукта, цельнозерновой бородуукталар киирэллэр. Ону тэҥинэн сыата суох (нежирный) белоктаах натуральнай үрүҥ аһы, олус сыата суох балык, эт астары аһыы сатыахтаахпыт. Судургу углеводтаах аһы (минньигэһи, бурдук аһы, үрүҥ ирииһи) аҕыйатарга сүбэлээбиттэр. Ону тэҥэ олус сыалаах ынах, сибиинньэ этэ, хойуу сыалаах үүт, сыа омсолоохтук дьайарын умнумуохха. 

Сиэри таһынан уойар түгэҥҥэ ыйааһыны сыыйа да буоллар түһэрэр наадата этиллэр. Эндокринологка, диетологка көрдөрөн, тус бэйэҕэ барсар рациону, физическэй ноҕоруусканы сүбэлэтэр куолу. 
Үлэни уонна сынньалаҥы сөпкө дьүөрэлиир, чопчу кэмҥэ кыра-кыра аһыыр, сууккаҕа 7-8 чаастан кылгаһа суох кэм утуйан сынньанар наадата эмиэ умнуллуо суохтаах. Арыгыттан уонна табахтан аккаастаныахха.

Ону таһынан быраастар глюкоза уонна гликированнай гемоглобин таһымын сотору-сотору бэрэбиэркэлэтэр наадатын ыйаллар. Бу ордук сахарнай диабетынан ыалдьар кыахтара улахан дьоҥҥо сыһыаннаах. Ол эбэтэр ыйааһыннара нуорматтан таһыччы үрдүк уонна дьиэ кэргэннэригэр, чугас аймахтарыгар диабеттаах дьон бу манна болҕойуохтарын наада. Бу суруллубуту барытын туһанар, тутуһар буоллахха, диабет иннинээҕи (преддиабет) туругу эрдэттэн билэн, ыарыыны сэрэтэр ньымалары туһанан, этэҥҥэ сылдьар кыах биллэ улаатар.