Сахалыы саҥарар Азбука

Бүгүҥҥү үөрэх эйгэтин сырдатар, кэпсиир балаһабыт ыалдьыта – Анна Максимова. Анна Тимуровна билигин дойдубут тэбэр сүрэҕэр Москубаҕа олорор. Төрөөбүт тылын кыһалҕата долгутан, үс омук тылынан таҥыллыбыт «Саха азбукатын» айан-тутан таһаарда. Кэпсэтиибит бу кинигэ уонна саҥа бырайыактар тула барыаҕа.

– Эйэҕэс дорообо буолуохтун! Биһиги, сахалар, омук быһыытынан төрүт тыллаах, өбүгэттэн кэлбит үгэстээх норуоппут. Бу атын норуоттартан уратыбыт. Төрөөбүт тылбытынан саҥарар, ааҕар кинигэ, хаһыат бэчээттэнэн тахсыытынан уруулуу омуктартан бастакы турабыт. Ол элбэҕи этэр. Эн, билиҥҥи кэм сайдыытыгар сөп түбэһиннэрэн, үс омук тылынан ааҕыллар Азбуканы оҥорон таһаардыҥ. Бу улахан үлэҥ уонна бэйэҥ туһунан «Киин куорат» ааҕааччыларыгар билиһиннэр эрэ.

– Мин кииним түспүт сиринэн Дьокуускай куорат буолар. Ол эрээри алмаастаах Мииринэйгэ улааппытым. Архитектор, худуоһунньук, ландшафтнай дизайнер идэлээхпин. Бу эйгэм миигин соһуччу төрөөбүт тылбар туһаайда. Ол курдук, нууччалыы эйгэлээх Мииринэйгэ улаатан, төрөөбүт тылым дьиэм эрэ иһинэн муҥурдаммыта. Онтон дьэ, улаатан, сааһыран истэҕим аайы, сахам хаана уһуктан, айар кутум кылын таарыйан,  өйдүүн-санаалыын уларыйдым. Уолум кимтэн төрүттээҕин билиэхтээх диэн толкуйга эмиэ түспүтүм. Кэргэним омугунан нуучча, куорат кылаабынай архитектора этэ. Бу уһуктуум миигин «Саха азбукатын» оҥорорго кынаттаата.

– Дьэ, ол хайдах төрөөн таҕыста?

– Азбукам сүрүн уратытынан нууччалыы уонна английскайдыы тылбаастааҕа буолар. Ойуулары бэйэм уруһуйдарбынан киэргэтэн, тыыннаан биэрдим. Азбука таабырыннарынан, буукубалары сөпкө уонна табатык суруйарга анал көмөлөрүнэн байытылынна. Эбэн эттэххэ, Азбукам тус бэйэм уонна дьиэ кэргэним устуоруйатыттан айыллан, таҥыллан таҕыста. Онон даҕаны бэйэбит үбүлээн күн сирин көрдөрдүбүт.

– Билигин кинигэ арааһа атыыланар, азбука да элбэх. Ааҕааччыны, оҕону тардар күүһэ туохха сытыан сөбүй?

– Манна кинигэ барыта ааҕыллар буолбатах, кинигэ ааҕааччытын бэйэтэ булар диэхпин сөп. Төһөнөн кинигэ өйдөнүмтүө уонна баай тыллаах даҕаны, киһини угуйар, тардар күүстээх дии саныыбын. Аны туран, омугун тыынынан суруллубут кинигэ ааҕааччытын дэбигистик булар. Мин Азбукам сахалыы тыллаах уонна оҕоҕо сөптөөх көрдөөх тутуллаах. Оҕо хараҕа ылынар дьэрэкээн өҥнөрү дьүөрэлээтим. Кинилэр тылы түргэнник өйдүүргэ, билэргэ көмөлөһүөхтэрэ. Онон оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕоҕо уонна алын кылаас үөрэнээччитигэр саамай тоҕоостоох. Бу сааска оҕо билиэн-көрүөн баҕата хаһааҥҥытааҕар да күүскэ сайдар. Суруйуулартан көрдөххө, улахан да дьон сөбүлээбит, ылыммыт.

Аны туран, үс тылынан суруллан, оҕо, оонньуу таарыйа, нууччалыы, английскайдыы тыллары эмиэ билэр буолар. Баҕар, ойууларым оҕо айар дьоҕурун уһугуннаран, худуоһунньук да буолалларыгар тирэх буолуохтарын сөп диэн киччэм санаалаахпын. Психологтар этэллэринэн, барыта оҕо саастан саҕыллар.

– Аныгы ньыма, холобур, оҥоһуу өй, туттулунна дуо?

– Ончу суох. Барыта киһи толкуйунан, эт мэйиитинэн толкуйданна, киһи илиитинэн уруһуйданна. Искусственнай өй ханнык баҕарар уруһуйу «сиир», «өлөрөр» диэн бигэ санаалаахпын. Оҥоһуу өй «муодата» сотору ааһан, киһи толкуйа син биир бастакы туруоҕа.

– Ханнык баҕар азбука сүрүннээн ойууттан турар. Элбэх ойууну толкуйдаабыт, оҥорбут эбиккин.

– Оннук. Элбэх хаартыскалаах, ойуулаах, киэргэтилээх кинигэ ааҕааччыны тардар күүстээх. Оттон тиэкистэри уонна тылбаастары уолбун кытта көмөлөөн оҥордубут. Уолум графическай дизайнер. Онон кинигэ таҥыытын, шриибин кини оҥордо. Дьиҥэр, маныаха майгынныыр кинигэни өссө 90-с сыллартан уолбар анаан оҥорон саҕалаабытым. Оччолорго күннүк быһыытынан туттарбыт, күммүт ойуунан киэргэтиллибит тылтан саҕаланара. Онтон олох хаамыыта тэтимирэн, уларыйан, Азбукам туора ууруллубута. Отут сыл буолан баран, аан дойдуну сабардаабыт хамсык кэмигэр, 2020-2021 сс., иккистээн туппутум. Ааспыт ахтылҕан ойууларбын саҥалыы тыыннаабыта. Итиэннэ сахам тыла уһуктан, Азбукам ситэриллэр дьылҕаламмыта. Умнулла быһыытыйбыт бырайыагым тиллэн күн сирин көрбүтүттэн олуһун үөрэбин, дьоллонобун.

– Инникитин туох бырайыактар баалларый?

Бырайыактар өйтөн оҥоһуллан тахсаллар. Муҥутуу сайдыбыт үйэҕэ туох суоҕуй диэххэ сөп. Онон дьону тардар, хатыламмат бырайыактар толкуйданыахтаахтар. Бу ааспыт өрөбүллэргэ Москуба куоракка ыһыах буолан ааста. Ыһыах Кириэмил оройуонугар ыытыллыбыта. Уобаласка олорор сахалар сүрдээҕин түмүстүбүт. Зарьяде киэҥ-куоҥ паарката сахалыы саҥанан туолан, дойдубутугар сылдьар курдук санаммыппыт. Пааркаҕа ураһа туруоруллубута. Манна саха киһитин кыаҕын көрдөрөр улахан быыстапка туруоруллан, омук быһыытынан материальнай култуурабыт омуктар сэҥээриилэрин ылыан ылла. Онтон биһиги олус астынан турабыт. Бэл, Амма улууһуттан кытта кэлэн быыстапкаҕа кытыннылар. Ол курдук Эмис нэһилиэгиттэн Е.А. Захарова-Саха Күөрэгэйэ аатынан  култуура киинин, модельнай бибилэтиэкэ үлэһиттэрэ кытыннылар. Кинилэр арылыйа устар ыраас уулаах Амма өрүстээх улуус устуоруйатыгар, нэһилиэктэрин үһүйээннэригэр олоҕуран тахсыбыт кинигэлэрин кэпсээтилэр. Быыстапка аһыллыыта алгыс тылынан, кыынньар кымыһынан айах тутууттан, убаһа эмис этинэн күндүлээһинтэн саҕаламмыта. Бу сааспар кинигэни оҥорон таһаарааччы үлэтин ылсыбыппынан, быыстапкалары олус сэҥээрдим. Кырдьыга да, суруллубут суоруллубат. Кинигэ туохха да тэҥнэммэт норуот баайынан буолар. Билии-көрүү урут да, билигин да сыаналанар, ол эбэтэр кинигэ үйэлээх билиибит, омук быһыытынан ураты толкуйдаахпытын, дириҥ билиилээхпитин, сатабыллаахпытын көрдөрөр. Дойдубут тыынынан илгийэр быыстапка элбэх толкуйдары үөскэттэ. Билигин иһитиннэрэр-көрдөрөр үлэ күүскэ барар. Ыһыах күн Азбукам туһунан V Якутии.РУ уопсастыбаннай-политическай интэриниэт-хаһыакка сырдатан турабын. Бу ханаал быһа холбооһуннарынан элбэх киһи Москуба ыһыаҕын тэрээһиннэрин көрөн турар. Манна даҕатан суруйдахха, кинигэбит туһунан сиһилии телеграм-ханаал нөҥүө билсиэххитин сөп. Биир дойдулаахтарбын ANNA. D´ART САХА АЗБУКАТА ханаалга суруйтараргытыгар ыҥырабын.

Былааҥҥа «Хаар кыыс» диэн сэһэн-остуоруйа баар. «Саха азбукатын» курдук бэйэм олоҕум ойууларынан киэргэтиллиэҕэ. «Протосаха» диэн биир улахан бырайыактаахпын. Онтум 200 сирэйэ суруллан бэлэм. Манна саха омук үйэлээх устуоруйата, кини сайдыыта кэпсэнэр. Ааптар хараҕынан, ол эбэтэр тус бэйэм көрүүбүнэн сурулунна. Ол эрээри бу суруйуум нууччалыы тылынан тахсыаҕа, элбэх ааҕааччы Сахабыт сирин билэригэр туһаайыллыаҕа. Бэйэм цитаталарым киирдилэр. Бу бырайыакпын «Саха азбукатын» атыытыттан киирбит үбүнэн таһаартарар баҕалаахпын. Туомтуу тардан эттэххэ, айар кутум суруйуу уонна ойуу көмөтүнэн олоҕу ылыныыбын, төрүппүн төрдүттэн үөрэтэргэ, төрөөбүт тылы сайыннарыы саҥа кэрдииһигэр таһаарда. Төрөөбүт тыл бу курдук күүстээх тардыылаах.

– Анна Тимуровна, Баһылай Бырдьахаанап «Омук күүһэ өйүгэр, өйүн күүһэ – тылыгар» диэн бэргэнник да этэн турар. Бу этии өлбөт үөстэнэрин туһугар хас биирдии саха киһитэ кыһаллыахтаах. Күннэтэ сахалыы кэпсэтэн, сахалыы ааҕан, тылбыт сүппэтигэр үлэ ыытыахтаахпыт. Эн уолгунуун ураты азбуканы күн сирин көрдөрөн, саха саҥата үйэлэнэригэр дьоһун кылааты киллэрдигит!

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ