«Саха сирин амтана»: ас уонна... аат

Быйыл төрүт аһы астыыр бастыҥ ресторан аатын «Asai», «Kitchen», «Муус Хайа», «Махтал», «Крыша», «CHUKCHA», «РекаОзероЛес», «Тортуга», «Орто дойду», «Кивис», «Тыгын Дархан», «Дойдум аһа», «Naraada Village» уопсастыбаннай аһылык тэрилтэлэрэ былдьаһаллар. 

Бэлиэтээн эттэххэ, куонкурус усулуобуйатын быһыытынан кыттааччылар хоту дойду тыйыс айылҕатыгар үүнэр, үөскүүр булт, сир аһыттан, отуттан, быһата, олохтоох бородууксуйаттан, этэргэ дылы, буруолуу сылдьар саҥа, сонун бүлүүдэни бэлэмниэхтээхтэр.

Быйылгы куонкурус тиэмэтэ – «Арктика кода».
Куонкурус сэтинньи 25 күнүттэн саҕаламмыта. Манна «Asai», «Kitchen», «Муус Хайа» кыттыбыттара.

Сарсын, сэтинньи 27 күнүгэр, бэйэлэрин сатабылларын «РекаОзероЛес», «CHUKCHA», «Крыша» уонна «Тортуга» рестораннар көрдөрүөхтэрэ. Кинилэргэ сэтинньи 28 күнүгэр – «Кивис», «Дойдум аһа», сэтинньи 29 күнүгэр «NARAADA», «Орто дойду», «Тыгын Дархан», «Махтал» холбоһуохтара. Санатар буоллахха, тэрийээччилэр быйыл гастросеттар болдьохторун ахсынньы 15 күнүгэр диэри уһаппыттар. Ол эбэтэр сорохтор хастыы даҕаны сеты көрдөрөллөр.

«РекаОзероЛес» ресторан 2019 сыллаахха «Саха сирин амтана» күрэх кыайыылааҕа буолан турар. Онон биир уопуттаах кыттааччы. Быйыл кини «Знакомство с Якутией» остуолга ыҥырар. Манна убаһа этин кытта ыыһаммыт балыктан тар-тар, чыыр балыктан карпаччо, кыһыллыбыт тоҥ балык, эриэхэлээх таба этэ, начыыннаах сордоҥ о.д.а. курдук, этэргэ дылы, саха санаабатах сонун бүлүүдэлэринэн бэлэмнээбит.

CHUKCHA ресторан-бар букатын даҕаны киэҥ хабааннаах киэһээҥҥи аһылыкка ыҥырар. Кийиити көрсүү хотугулуу сиэрин-туомун көрдөрөр театрализованнай дьүһүйүүттэн саҕалаан, тыыннаах этно-музыкаҕа, этно-рокка, таҥас брендин билиһиннэриигэ тиийэ бэлэмнээбиттэр.

«Крыша» ресторан-бар Камчатка айылҕатын баайыттан бэлэмнэммит бүлүүдэлэринэн көрсөр буолбут: краб, скат, гребешки, о.д.а. муора харамайдарынан күндүлүүргэ бэлэмнэммиттэр.

Үөһээ суруйбуппут курдук, «Кивис» нэдиэлэ устата салҕанар «Зимний карнавал вкусов» бырагырааманы бэлэмнээбит.

NARAADA эмиэ атыттартан ураты бырагыраамалааҕа сэрэйиллэр. «Мост» сыһыарыыга таһаарбыт биллэриитигэр атыттар курдук тугу астыырын ыйбатах. Бука, сэкириэккэ тутара буолуо.

«Тыгын Дархан» «Саха сирин сэттэ норуота» диэн бырагыраамалаах. Кини манна Саха сиригэр уутуйан олохсуйбут сахалар, нууччалар, эбээннэр, эбэҥкилэр, чукчалар, дьүкээгирдэр, долганнар төрүт аска-үөлгэ култуураларын билиһиннэрэр соруктаахтар.

«Саха сирин амтана» бэстибээл үс (!) төгүллээх кыайыылааҕа (2015, 2016, 2022 сс.) «Махтал» ресторан «Северный вкус земли Олонхо» бырагырааманы бэлэмнээбит. Куорат киинигэр турар биир биллэр уонна сахалыы тыынын тута сылдьар ресторан тэрээһинэ алгыстан саҕаланыаҕа диэбиттэр.

«Дойдум аһа» кафе маннык бөдөҥ тэрээһиҥҥэ аан маҥнай кыттар. Кафе тиэргэнэ сайыннары-кыһыннары массыынанан толору буоларыттан сылыктаатахха, астара амтаннаах, сыаналара удамыр буолуон сөп.

«Тортуга» ресторан «Дэлэй астаах сандалы» бырагырааманы, ол иһигэр 6 ааптарыскай бүлүүдэни бэлэмнээбит.

Быйылгы бэстибээл биир уратытынан Былатыан Ойуунускай аатынан Литература музейыгар «Хомус амтана» диэн фуршет буолар. Литература музейыгар асчыттар күрэхтэрэ ыытыллыбыта инники өттүгэр суох этэ. Манна чэйи иһии церемониятын былааннаабыттар. Бырагыраамаҕа итини сэргэ «Посланец Айыы хомус» лиэксийэ, Хомус музейын уонна Кунсткамера (Санкт-Петербург) артефактарын көрдөрүү, улуу суруйааччылар Сэмэн Данилов, Иван Гоголев-Кындыл, Сергей Зверев-Кыыл Уола тутта сылдьыбыт тус хомустарын киэҥ араҥа көрүүтүгэр таһаарыы, хомус быыстапка-дьаарбаҥката былааннаммыт. Ас-үөл чааһыгар хаппыт таба этиттэн «Индигирка» салаакка, хартаҕа, кус этэ начыыннаах бэрэскигэ тиийэ бүлүүдэлэр бааллар.

«Саха сирин амтана» Дьокуускай куоракка 2014 сылтан ыытыллар.

Урукку сыллар кыайыылаахтара:
2014 сыл – «Лайнер»
2015 сыл – «Махтал»
2016 сыл – «Махтал»
2017 сыл – «Атласовтар этно-уһаайбалара»
2018 сыл – «Каре»
2019 сыл – «РекаОзероЛес»
2020 сыл – «Бекетовъ
2021 сыл – «Высота -160»
2022 сыл – «Махтал»
2023 сыл – «Аврора»

2024 сыл – «Кабинет»

Быйылгы «Саха сирин амтана» бэстибээли эридьиэстээтэххэ итинник. Бэлиэтээн эттэххэ, куонкуруска кыттар рестораннар бырагыраамалара төлөбүрдээх. Билиэттэри «Мост» сыһыарыы нөҥүө атыылаһыахха сөп.

* * * 

«Якутия 24» тэлэбиидэнньэ ханаалын «Актуальное интервью» биэриитигэр СӨ урбааҥҥа, туризмҥа миниистирин бастакы солбуйааччы Максим Карбушев Саха сирэ гастрономическай туризм күүскэ сайдан эрэр регионнарыгар киирсэр диэн турар. Манна даҕатан, холобура, быйылгы кыттааччылар ааттарын ылыахха. «Тыгын Дархан», «Махтал», «Орто Дойду», «Дойдум аһа» диэн сахалыы ааттаах уопсастыбаннай аһылык тэрилтэлэрэ ханнык баҕар туриһы Саха сирин историятын, култууратын сэргииргэ, этэргэ дылы, хара аантан көҕүлүүллэр. Тыгын Дархан диэн кимий? Орто дойду диэн тугуй? Дойдум аһа? Ханнык баҕар турист сылдьыбыт дойдутун олохтоох омугун биир-икки тылын билэ сатыыр үгэстээх. Ыалдьыттарбыт дойдуларыгар тиийэн баран «Махтал!» дии сылдьаллара дэлэлээх үчүгэйий!

«Kitchen», «CHUKCHA» диэн ааттар даҕаны, «ааҕыстахха», «сахалыылар». Китчэн диэн сир Кэбээйи улууһугар баар этэ. Чукча – өйдөнөр. Оттон куорат сорох рестораннарын ааттарын олохтоохтор бэйэбит даҕаны быһаарсыбаппыт. Биир эмэ омук кэлэн ити туох диэн суолталааҕый диэн ыйыттаҕына, илиибитин эрэ нэлэс гыныахпыт. Уопсайынан, туризмы сайыннарыахха диир буоллахха, чуолаан ас-үөл тэрилтэлэрин ааттарын нөҥүө бэйэбит историябытын, култуурабытын «кэпсииргэ» дьулуһар, код диэбиккэ дылы, «код» угар хайдах эбитэ буолла... Эбэтэр, ханнык былыргы, өбүгэ саҕанааҕы аһы сөргүппүттэрин кэпсээн. Рестораҥҥа бастатан туран кэлии дьон сылдьар диэтэххэ.

Бу сыллар усталарыгар «Саха сирин амтана» бэстибээл төрүт астан саҕалаан төрүт үгэскэ, култуураҕа, бэйэ дьоһунун ылыныыга уонна билиниигэ сүҥкэн кылааты киллэрэн кэлбитэ мэлдьэх буолбатах.