Саха сиригэр төрүүр дьиэҕэ киирсэр бастакы доула

Доула хат дьахтары кытта төрүөн инниттэн, 37-с нэдиэлэтин эргин, үлэлээн саҕалыыр. Саамай сүрүнэ – кини дьахтары кытта төрүүр дьиэҕэ бииргэ киирсэр.

"Киин куорат" Саха сиригэр бастакы идэтийбит доула Камила Иванованы көрсөн кэпсэттэ:

– Медицина көмөтө уонна мин көмөм диэн олох атын-атыттар. Мин акушерка да, гинеколог да үөрэҕим суох, медик буолбатахпын.

Доула өҥөтө Саха сиригэр саҥа кэлэн эрэр буолан, дьон билбэтэ, мунаахсыйара элбэх. Үлэлээн саҕалаабытым кэннэ ийэ буолар дьахтарга көмөлөһөр аналлаах бу үлэм наһаа улахан далааһыннаныах курдук буолла, кэҥээн, улаатан иһэр өйдөбүллэннэ. Билигин медицина тэрилтэлэрин кытта кэпсэтиилэри ыыта сылдьабын.

Быраастар бастаан өйдөөбөттөр. “Эн манна тугу гына кэллиҥ?” – диэхтэрин сөп... Билигин өйдөһүү саҕаланан эрэриттэн үөрэбин.

Сахаларга урут “баабыскаһыттар” диэннэр бааллара. Төрүүр дьахтарга кинилэри ыҥыраллара, ыраах сирдэртэн кытта тиэйэн аҕалаллара. Кинилэр эмиэ туох да анал үөрэҕэ суох эрээри, ийэ буолар дьахтарга сөптөөх көмөнү оҥороллоро. Билигин санаатахпына, кинилэр доулаҕа майгынныыр идэлээхтэр эбит. Онтон олохпут сайдан, балыыһалар, акушеркалар кэлэллэр. Дьахтар төрүүр-ууһуур усулуобуйата биллэ тупсар. Медицина таһыма улаатар.

Билигин доула идэтин саҥа саҕалааччы, тарҕатааччы, дьоҥҥо кэпсээччи буолан хааллым. Дьиҥэр, саҥа дьылтан эрэ саҕалаан үлэлээбитим.

Биһиги дойдубутугар Москва, Санкт-Петербург куораттарга “Доулалар оскуолалара” бааллар. Ол курдук, өҥө быһыытынан улахан куораттарга доула тарҕаммыта ырааппыт. Мин Москваҕа баран анал куурустарга үөрэнэн, норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах диплом ылбытым. Онон омук сиригэр таҕыстахпына эмиэ доуланан үлэлиэхпин сөп. Дьиҥэр, экономист идэлээхпин, ону таһынан ииһинэн дьарыктанабын.

Доула оскуолатыгар үөрэнэн баран сыл курдук толкуйдана сылдьыбытым, билиибин анал литература ааҕан хаҥаппытым. Онтон оҕом ыалдьан реанимацияҕа киирэн тахсыбытыгар, тугу эрэ биттэммит курдук санаан, “балыыһаттан таҕыстахпытына, доуланан үлэлиир эбиппин” диэн быһаарыммытым.

Эр дьону эмиэ бэлэмнииллэр

– Роддомҥа хайдах киирсэҕин?

– Дьахтарга өйөбүл буолар сыаллаах, чугас киһитин курдук киирсэбин. Кэргэнииллэр иккиэн төрүү киирэр буоллахтарына, үһүс киһинэн киирсибэппин.

Эр дьон кэргэттэрин кытта төрүү киирсэллэрэ билигин элбээтэ. Маныаха эр киһини, аҕаны бэлэмниир туспа бырагыраамалаахпын. Тоҕо диэтэххэ, кэргэттэрин кытта төрүү киирсэн баран илиилэрэ-атахтара кыаһыланан, уҥа-таалан туран хаалар эр дьону эмиэ көрбүтүм. Кини кэргэнигэр көмөлөһүөн баҕарбытын да иһин, тугу гынарын билбэккэ мунан хаалыан сөп. Кинини эмиэ өйдүөххэ сөп. Ол иһин аҕаны кытта туспа үлэ барыахтаах дии саныыбын. Эр киһи оҕо төрүүрүгэр киирсэр буоллаҕына, эрдэттэн бэлэмниир ордук.

– Доулаҕа кимнээх наадыйалларый?

– Уопсайынан, төрүүргэ бэлэмниирбэр биир халыып бырагырааманан барбаппын. Хас биирдии ийэҕэ туспа сыһыан наада.

Холобур, саҥа төрүүр кыргыттар тугу да билбэттэриттэн саллаллар. Оҕолоро улахан арыттаах ийэлэр “барытын умнан кэбистэхпит дии” диэн куттаналлар...

Дьон олоҕо араас. Ардыгар улуустан кэлэр кыргыттар (билигин дьахтары барытын куоракка ыытан төрөтөллөр, улууска суһал эрэ түгэннэргэ оҕолоноллор – Аапт.) үксүн аймахтарыгар түһэллэр – атын дьон дьиэтигэр хоноһолуу сытан хат дьахтар син биир ситэри сымнаабат, сынньаммат. Сорохтор куоракка роддомҥа суумка да аҕалан биэрэр киһилэрэ суох буолуон сөп. Эбэтэр, дойдубутугар буола турар балаһыанньанан, кэргэттэрин эрдэ сүтэрбит кыргыттар бааллар.

Доула бастакы соруга – ийэни уоскутуу. Кини ыарыыны суох оҥорор, сымнатар киһи буолбатах, талыыны дьахтары кытта бииргэ ааһар үлэлээх.

Соторутааҕыта биир кыыһы кытта төрүү кииристим: киниэхэ мин илиим эрэ наада этэ. Бэйэтин тыыттарбат, массаастаппат, кычыкаланар, тыыталларын сөбүлээбэт. Илиибин тутар, талыыта киирдэ да, илиибиттэн тутуһар, кууһан нуктаан ылар, илиибин биэрдэхпинэ, налыйар. Ол иһин этэбин, оҕону төрөтүү түгэнэ киһиэхэ барытыгар атын-атыннык буолар диэн.

Дьахтар толкуйунан, мэйиитинэн төрөөбөт, дьахтар этинэн-сиининэн, айылҕатынан төрүүр. Эн тугу да толкуйдаабытыҥ иһин, талыы киирэр кэмигэр киирэр, таас арыллар, оҕоҥ тахсар...

Доула массаастыыр, имэрийэр-томоруйар, барытын дьаһайар, быраастары кытта кэпсэтэр. Наада буоллаҕына, быраастар тугу этэллэрин ийэҕэ быһааран биэрэр, кини быраастарга тугу тиэрдиэн баҕарарын этэр. Быһата, быраастар уонна ийэ өйдөһөллөрүгэр көмө буолабын.

– Оччотугар доула өҥөтө дьоҥҥо наада диэн буоллаҕа?

– Дьиҥэр, наһаа наадыйаллар эбит. “15 сыллааҕыта, мин төрүүрбэр баарыҥ эбитэ буоллар” диэн суруйар кыыс элбэх. Төрүү киирэр дьахтарга аттыгар киһи баара куруук наада. Быраастар хаалларан баран хааллахтарына ким эрэ аттыгар олорон иһиллиэн, өйүөн наада буолар.

Бэйэм ФЛГ, анаалыстары барытын туттарабын. Төрүү киирэр саалаҕа киириэхпит иннинэ ПЦР ааһабын. Дьахтар төрөөбүтүн кэннэ өссө икки чаас көмөлөһөбүн. Малын хомуйабын, аһатабын-сиэтэбин, сууйабын-тарыыбын, оҕотун кытта “послеродовойга” барарыгар бэлэмниибин. Оттон талыыта киирэн роддомҥа бараары гыммыт кыыс баар буоллаҕына бэлэм олоробун, талыыбытын ааҕабыт-суоттуубут. Оҕо төрүүр күнэ-дьыла (ПДР) -+хас да күн халбаҥныан сөп. Ол иһин ыйга үстэн элбэх ийэни ылбаппын.

Үксүн Медицина киинигэр төрүү киирсэбин. Перинатальнай кииҥҥэ билиҥҥитэ киллэрбэттэр. Кэлэр ыйга Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтигэр доула хайысхатын тула кэпсэтии барыахтаах. Манна доулалар бааллар, үлэлээн саҕалыы иликтэр.

Бэйэм икки оҕолоохпун. Бастакыбын – соҕотох, иккиспин кэргэмминиин киирэн төрөөбүппүт. Кэргэттэрин кытта төрүү киирэр кэрэ аҥаардар араас матыыптаах буолаллар. Сорохтор “мин киниэхэ хайдах курдук эрэйдэнэн оҕо бэлэхтиирбин өйдөөтүн” диэн кэргэттэрин илдьэ киирэллэр, сорохтор “ээ, төрүү сытарбын көрдөрбөтөх киһи” дии саныыллар. Сорох аҕалар миэхэ бэйэлэрэ суруйаллар, “кэргэммин кытта төрүү киириэм этэ, оҕом хайдах төрүүрүгэр баар буолуохпун баҕарабын, бэлэмнэнэргэ көмөлөс” диэн.

Олоххо араас буолуон сөп. Бэйэтэ төрүү киирбит ийэ суһаллык эпэрээссийэҕэ ыытыллыан сөп. Оччоҕо мин барсыбаппын. Дьиҥэ, эпэрээссийэҕэ киирэр дьахтарга доула эмиэ олус  наада эбит. Эпэрээссийэнэн оҕолонооччулар барытын билэ сыталлар, ол иһин аттыгар уоскутар, кэпсэтэр доула наада буолар. Билиҥҥитэ оннукка тиийэ иликпин. Улахан куораттар практикаларыгар кесаревка эмиэ доула илдьэ киирэллэр.

Медицина киинэ бэнидиэнньик, сэрэдэ, бээтинсэ төрүүр дьахталлары ылар. Ол иһин кыргыттарбар эрдэттэн медкииҥҥэ киирсэбин, перинатальнайга көҥүллээбэттэр диэн  этэбин.

Бастакы төрөспүт оҕом сэттэ ыйданна. Кыргыттарым оҕолорун хаартыскаларын ыытан көрдөрөллөр, махтаналлар.