Саха сиригэр баҕа батаһа тыллыбыт

1. Латыынныы аата – ирис. Нууччалыы касатик дэнэр.

2. Номоххо кэпсэнэринэн, бу сибэккигэ Гиппократ кустук таҥарата Ирида аатын иҥэрбит.

3. Төһө даҕаны эгэлгэтэ элбэҕин иһин, айылҕаҕа уот кыһыл өҥнөөх ирис суох. Тоҕо диэтэххэ бу үүнээйи кыһыл пигмени оҥорон таһаарбат эбит.

4. Худуоһунньуктар уонна хоруоллар сөбүлүүр сибэккилэрэ.

5. Үгүс дойдуга кулинарияҕа туттуллар. Барыанньа астыыллар, сиэмэтин ыһаарылаан баран кофе курдук иһэллэр, силиһиттэн араас туманы оҥороллор, аска-үөлгэ ароматизатор оруолун толорор эбит.  

5. Парфюмерияҕа киэҥник биһирэнэр. Сураҕа, сыта-сымара сылааны таһаарар, истириэһи кыйдыыр, организмҥа үтүө дьайыылаах эбит.

6. Ирис үгүс көрүҥүн сэбирдэхтэрэ С битэмиининэн баай. Былыр силиһинэн водянканы уонна тирии ыарыыларын эмтииллэр, хотуону тохтоторго, сөтөлү таһаарарга тутталлар эбит. Үрүҥ эминньэхтэрэ бронхиты уонна астманы хаптатарга көмөлөһөр диэн суруйаллар. Өссө быары ыраастыырга туһалыыр диэн норуот сүбэтэ үгүс.

Саад үлэһиттэрэ талымастаммакка үүнэр, махталлаах сибэкки диэн биһирииллэр.

Харах хайгыыр сибэккитин худуоһунньуктар холусталарыгар үгүстүк үйэтитэллэр.

Бикипиэдьийэ тугу суруйарый?

Саха сиригэр үс көрүҥ үүнэр: Iris sanguinea, Iris laevigata, Iris setosa.

Iris sanguinea (нууч. Касатик кроваво-красный) сэдэх үүнээйи, СӨ Кыһыл кинигэтигэр киирэр, Алдан орто сүүрүгэр көстөр.

Iris laevigata (нууч. Касатик сглаженный) – популяцията кыччаан иһэр көрүҥ, Саха сирин Кыһыл кинигэтигэр киирэр. Өлүөнэ хочотугар Алдан төрдүгэр диэри, Бүлүү уонна Алдан хочолоругар көстөр.

Iris setosa (нууч. Касатик щетинистый) – Саха сиригэр бүтүннүүтүгэр туундараттан ураты көстөр. Бэс ыйын ортотуттан 18-20 күн сибэккилиир.