Саха балетын бүгүҥҥүтэ

Ол курдук, муус устар 17-24 күннэригэр Суорун Омоллоон аатынан опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырыгар балет искусствотын чыпчаал айымньыларын – Герасимов «Сияющий камень», Прокофьев «Ромео и Джульетта», Чайковскай «Лебединое озеро», Хачатурян «Спартак» – кэрэхсиир кыах тосхойдо. Москваттан Большой уонна Мариинскай тыйаатырдар солистарын, Краснодар, Казань, Улан-Удэ, Новосибирскай куораттар маастардарын ытыс үрдүгэр ууран олорон көрөр – өтөрүнэн буолбатах үрдүк үөрүү.

Маннык тэрээһиннэр, чуолаан «Стерх» бэстибээл, бастатан туран, олохтоох тыйаатыр таһымын үрдэтэллэр. Чахчыта, артыыстарбыт улахан маастардары кытта биир сценаҕа туралларын, кинилэртэн итэҕэһэ суох таһымнаахтык хамсаналларын көрөн, киэн туттуу иэйиитигэр куустараҕын. Холобур, муус устар 22 күнүгэр «Лебединое озеро» балекка сүрүн партиялары толорбут Москватааҕы Станиславскай уонна Немирович-Данченко аатынан академическай музыка тыйаатырын артыыстарын – элбэх аан дойдутааҕы бириэмийэ лауреаттара Анфиса Ощепкова (Одетта/Одиллия) уонна Денис Дмитриев (принц) – кытта саха балетын артыыстара хайдахтаах курдук үрдүк хаачыстыбалаахтык, биир баайыылаах оонньоотулар! Махтал, хайҕал тылларын оркестрга, чуолаан дирижер Николай Пикутскайга этэр сиэрдээх! Өйдөөргүт дуу, сэбиэскэй кэмҥэ улахан политиктар өллөхтөрүнэ, тэлэбиисэринэн өрүү «Лебединое озеро» балеты көрдөрөллөрүн. Ол кистэлэҥин кэлин, улаатан баран өйдүүгүн – Чайковскай музыката курутуйуу, дьол курдук олох түһүүтүн-тахсыытын бары кырааскатын олус да итэҕэтиилээхтик, толору биэрэр эбит. Онон, оркестрга – «Браво!». Артыыстар көстүүмнэрэ, декорация эмиэ барыта уһулуччу, дьиҥнээх остуоруйа дойдута, аптаах-алыптаах кубалаах күөл!

Оттон саха норуота култуураны, чуолаан балеты өйдүүрүн, сыаналыырын, дойду бастыҥ тыйаатырдарын маастардарын көрөр, кэрэхсиир баҕата улаханын 5000 солк. диэри сыаналаах билиэттэн иҥнибэккэ бу күннэргэ сааланы толору мустара кэрэһилиир.

Бу «Лебединое озеро» балет Юрий Григорович либреттотыгар, маэстро бэйэтин туруоруутугар Дьокуускайга аан бастаан 90-с сылларга оонньоммутун сорох ааҕааччыларбыт өйдүүр буолуохтаахтар. Оччолорго туох кэпсэтиилэр барар этилэрэй?

Үйэлэр кирбиилэрэ, биллэн турар, ыарахан кэм этэ. Нэһилиэнньэ ортотугар «бүддьүөт харчытын балекка куттулар... 160 тыһыынча доллары ороскуоттаабыттар үһү... (оччолорго харчыны долларынан ааҕар, бэл, ырыынакка табаары доллар куурсунан сыаналыыр кэмнэрэ баара  – Аапт.) ити кэриэтэ дьону дьиэлиэхтэрин... » диэн хомуруйар ис хоһоонноох санаа оччолорго да баар буола сылдьыбыт. Ол курдук, «Якутия» хаһыакка Опера уонна балет тыйаатырын оччотооҕу дириэктэрэ И.И. Наумов интервьютугар ити сууматтан маэстро уонна ассистеннара 10% эрэ ылаллар, уоннааҕыта реквизиккэ барар диэн быһааран биэрбитэ баар:

«Үйэбитигэр биирдэ Москваҕа «Премьера» холбоһукка декорация, реквизит, көстүүм сакаастаатыбыт, ССРС норуодунай худуоһунньуга Симон Вирсаладзе эскииһинэн. Бу барыта бэйэбитигэр хаалар, биир туруоруунан муҥурдаммат. Биллэн турар, этэллэрин курдук, кыбартыыра атыылаһыахха сөптөөх суума. Биһиэхэ билигин 40 артыыспыт дьиэтэ суох. Бу балеттан, атын туруоруулартан эмиэ аккаастаннахпытына, кырдьык, кинилэри дьиэлиэххэ сөп буолуо. Оччотугар биһиги тыйаатыры сүтэрэбит. Оттон бу харчы Арассыыйа бырабыыталыстыбатын тыйаатырдары судаарыстыбаттан өйүүр туһунан уурааҕар олоҕуран бүддьүөттэн буолбакка, тус сыаллаах бырагыраама иитинэн оҥоһуллубут өйөбүл».

Быйыл, тохсунньу ыйга, Киргизияҕа эмиэ манна хабааннаах кэпсэтиилэр тахсыбыттарын суруйан турабыт. Улуу суруйааччы Чингиз Айтматов балта Розетта Торекуловна дойдутун бырабыыталыстыбатыгар «Чингиз Айтматов 100 сылыгар ананар харчыны атыҥҥа ыытыахха сөп этэ» диэн санаа син биир баар буолуоҕа. Онон эрдэттэн ол харчыны боростуой норуот олоҕун тупсарыыга ыытыҥ» диэн көрдүһүүлээх тахсыбыттааҕа. Роза Айтматова убайа төһө даҕаны олохтон туораабыта 17 сыл аастар кириитикэлээһин тохтооботун бэлиэтээбит, итиэннэ убайын сырдык аатын киртиппэттэригэр  көрдөспүт этэ.

Арассыыйаҕа искусствоны, култуураны өйөөччүлэр дьоллоругар, 2021-2025 сылларга «Культура малой Родины» бырайыак чэрчитинэн федеральнай бүддьүөттэн 467 мөл. солк. көрүллүбүт эбит. Ол иһигэр Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатыра 2023 сылга «Култуура» нацбырайыагынан декорациятын, көстүүмнэрин оҥостор производственнай сыаҕын саҥардыбытын, уот-күөс, тыас-уус оборудованиетын, рояль о.д.а. атыылаһыллыбытын билэбит. 2026-2027 сылларга аны «Дьиэ кэргэн» нацбырайыагынан 51 мөл. солк. кэлиэхтээх: 2026 сылга – 13 мөл. солк., 2027 сылга – 38 мөл.солк. Бу харчынан бастатан туран көрөөччүлэр сылдьар сирдэрин өрөмүөннүүргэ былаанныыллар – гардеробтан саҕалаан, буфет, камернай саала, иккис этээс фойета. Каассаны сүрүн аан таһыгар көһөрүөхтэрэ. Оттон эһиил гримеркалары, кирилиэстэри өрөмүөннүөхтэрэ. 2028 сылга светодиод экран, тыас-уус обородованиетын ыларга субсидия күүтүллэр эбит. Онон Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура сыла олус тоҕоостоох кэмҥэ биллэриллибит диэн буолар.

Бу түмүгэр кэлэр 13-с «Стрех» балет бэстибээлин саҥардыллыбыт тыйаатырга көрөр дьоллонуохпут турдаҕа. Саха балетын сырдык кэскил күүтэр. Бүгүҥҥүтэ маннык буоллаҕына, сарсыҥҥыта өссө үрдүк таһымнаах.

Санатар буоллахха, сарсын, муус устар 24 күнүгэр, Арам Хачатурян «Спартак» балета күүтэр. 12-с Бүтүн Арассыыйатааҕы «Стерх» классическай балет бэстибээлэ муус устар 26 күнүгэр Арассыыйа балетын сулустара кыттыылаах Гала-кэнсиэринэн түмүктэниэҕэ.