Саахымат хонуутугар...

 – Галина Александровна, эйигин дойдуҥ дьоно тиис бырааһынан билэллэр, бу идэҕэ үөрэппит-такайбыт дьонуҥ билигин бэйэлэрэ уопуттаах үлэһиттэр. Бэйэҥ тускунан кылгастык кэпсээ эрэ. Саахымат эйгэтигэр ким сирдээбитэй?

– Үөһээ Бүлүү оройуонун Харбалаах нэһилиэгэр төрөөбүтүм. Зубопротезист-ортопед идэлээхпин. Өр сылларга Үөһээ Бүлүүгэ, кэлин 20-тэн тахса сыл Дьокуускай куоракка үлэлээбитим.
Билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олоробун.

Саахымакка отой оҕо эрдэхпиттэн сөбүлээн оонньуубун. Аан бастаан 4-5 саастаахпар ийэм үөрэппитэ. Оскуолаҕа киирбиппэр, учууталым Анисим Васильевич Миронов салгыы эрчийбитэ. Өлөөҥҥө үөрэнэр сылларбар учууталым Фома Борисович Брейтман күүскэ дьарыктаабыта. Дебюттары, уопсайынан, саахыма грамотатын кини үөрэппитэ.
Дойдубар куоталаһыыларга куруук син ситиһиилээхтик кыттааччыбын. 4 Бүлүү оройуоннарын эмчит үлэһиттэрин күрэхтэһиилэригэр хас да сыл субуруччу кимиэхэ да иннибин биэрбэтэҕим.
Оннук 1-кы разрядка диэри үүммүтүм.
Куоракка көһөн кэлэн баран, күннээҕи түбүккэ ыктаран, соччо дьарыктамматаҕым. Киниискэм олус күндү, харыстаан илдьэ сылдьабын. Кэнэҕэс сиэннэрим, хос сиэннэрим көрүөхтэрэ.

Оҕо эрдэхпиттэн илдьэ кэлбит дьарыкпын билигин да быраҕар санаам суох. Матрёна Семёновна Игнатьеваҕа кыралаан дьарыктанабын, умнубуппун саныыбын. “Смарт” бибилэтиэкэҕэ нэдиэлэҕэ биирдэ дьарыкка сылдьабын.

 – “Дьүөгэбиниин саахымакка ситэ оонньооботох партиябытын салгыыбыт” диэн тылларгын өйдөөн кэллим. 

– Ити саахымат дуоскатыгар да, хоһоон хонуутугар да дьүөгэм Светлана Георгиевна Егорова-Тулуйхаана туһунан этэбин. Биир түгэни ахтан аастахха, ити 80-с сылларга буолуо. Сыл аайы тэрилтэлэр икки ардыларыгар куоталаһыы тэриллэрэ. Биирдэ Үөһээ Бүлүү бибилэтиэкэтигэр муһуннубут. Светланалыын оонньуу олоробут. Кини күүстээх оонньооччу буолан, куттанарым сүрдээх. Тыҥааһыннаах түгэҥҥэ биир  хаамыынан маат ыытар балаһыанньалаахпын көрөн, тыыммакка да олоробун. Арай Василий Васильев диэн кырдьаҕас оонньооччу: "Сибиэтээ, үчүгэйдик көр эрэ, киһиҥ маат ыытаары олорор", –  диэтэ. Светланам: "Даа?" – диэн соһуйда. Өйдөөн көрбөтөх эбит. Онон тэҥнэһии буолла. Хаарыаннаах очукуом хааллаҕа ол... Баһылайы сырсан тиийдим. Федерациябыт бэрэсидьиэнэ  Василий Степанович Кынатов миигин харбаан ылла уонна: "Баһылай дьиэтигэр барбыта", – диэтэ. Арай ыйанан турар соннор анныларыгар Баһылайым коричневай бачыыҥката туора үктээн, бу турар эбит... миигиттэн саспыт.  Мин күлэн, кыыһырбытым ааһан хаалбыта. Ити тэҥнэһии – өрүү күлэ-үөрэ ахтыллар олоҕум биир умнуллубат түгэнэ.

Дьүөгэбиниин саахыматтаабыппыт 50-ча сыл курдук буолла. Түгэн көһүннэр эрэ, саахымаппыт дуоскатыгар өрүү көрсөбүт.  

– Кэллиэксийэһит быһыытынан кэпсээҥҥин истиэххэ.

– Үөһээ Бүлүү Наталья Ионовна Павлова салайааччылаах “Куорамыкы коллекционердара” түмсүү чилиэнэбин эрээри,  улахан кэллиэксийэһит курдук санаммаппын ээ. Арай 80-с сыллар саҥаларыгар Москубаҕа Манежнай болуоссакка быыстапкаҕа түбэһэ түһэн, РОБИН ГУД саахыматы наһаа таптыы көрөн атыыласпытым. Сыаната оччолорго ботуччу этэ. Харчым онно бүтэн, оҕолорбор да кэһиитэ суох кэлбитим. Аҕабыт кыыһыран, нэдиэлэ курдук кэпсэппэтэҕэ. Кэллиэксийэ диэн оннук умсугутуулаах.

– Поэзия эйгэтигэр Калисфена хоһооннорун өрүү астына ааҕарым уонна эн буоларгын билбэт этим. Бу дьарыккынан ис туруккун тириэрдэҕин дуо?

– Оннук диэхпин сөп. Кыра эрдэхпиттэн, хоһоон айабын дии санаабакка эрэ, таах сылдьан тылы тылга холбуур идэлээх этим.
Биирдэ күһүн саҥа хаар түспүтүгэр,  сирэйбин хаарга тоһуйан хантайа сылдьан, илиибин даллатан, эргичиҥнии-эргичиҥнии:
Кыстык хаар, кыстык хаар

Кылбаҥныы түспэхтээ,

Кырпай хаар, кырпай хаар,

Куорсуҥҥун ыспахтаа!

диэн ыллыы сылдьарбын көрөн, кырдьаҕас күтүөм: "Көр, бу оҕоттон бэртээхэй оһуохайдьыт тахсыыһы", – диэбиттээх. Дэпсэй оҕонньор бэйэтэ эдэригэр аатырбыт оһуохайдьыт эбитэ үһү.
Ону баара үйэбэр оһуохай тылын эппэтэҕим.

Манна өссө биир түгэни санаатым. Өктөөп бырааһынньыгар пионерга киирэн баран, үөрүүбүттэн долгуйан:

Мин пионерга киирдим,

Ленин сиэнэ буоллум,

Аалай хаалтыс баанным,

Пионер буолан хаамтым.

Мэктиэ тылбын биэрдим,

Үтүө киһи буолуом!   

диэн кыракый хоһоон оҕото суруйбуппар, учууталым, поэт Руслан Михайлович Кривошапкин үөрэн, өрө эккирии түспүтэ уонна оройбуттан сыллаабыта. «Рифманы ким үөрэппитэй?» – диэн ыйыппыта.
Бу киһитэ «рифма» диэн тылы онно аан маҥнай истибитим.
Руслан Михайловичка оннук кылгас кэмҥэ дьарыктаммытым.
Оттон билигин өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыттан түмсэн, Индиана Васильевна Феофанова салайааччылаах “Тыл сүмэтэ” хоһоонньуттар бөлөхтөрүгэр баарбын. Оттон төрөөбүт улууспар 60-ча сыл анараа өттүгэр улуу убайдарбыт Петр Тобуруокап, Семен Руфов, Василий Сивцев, Степан Дадаскинов уо.д.а. төрүттээбит,  Дмитрий Иванович Кононов салайааччылаах “Чэчир” айар бөлөҕөр эмиэ баарбын. Дойдум дьоно барахсаттар умнубаттар.

– Галина Александровна, кэрэ кэпсээниҥ иһин махтанабыт. Чэгиэн буол, өрүү бу курдук олох үөһүгэр айа-тута, үлэлии-хамсыы сырыт!