Өр кэм устата баһа суох сырыттыбыт, сөп буолуо...

Сийиэс СӨ Билимҥэ академиятын мунньахтыыр саалатыгар буолла. Тэрээһин Орто дойдуттан туораабыт суруйааччылары кэриэстиир үгэстэн саҕаланна. Ол курдук, мунньах кыттыылаахтара 2024 сыллааҕы сийиэс кэнниттэн суох буолбут Саргылаана Спиридонова-Кэрэмэс Кийиитин, Николай Иванов-Сиэн Моттойу, Иван Бубякин-Чөҥөчөгү, Иннокентий Елисеев-Усхааны сүһүөхтэригэр туран кэриэстээтилэр.

Салгыы үөрүүлээх түгэҥҥэ тохтоон аастылар. Ол курдук, быйылгы сылга үбүлүөйдээх суруйааччылары ытыс дохсун тыаһынан эҕэрдэлээтилэр. 2026 сылга бэлиэ саастарын туолаллар: Гавриил Адамов-Сайдам, Александр Александров-СахсаТар, Ульяна Босикова-Сыгына, Августина Владимирова-Хабарова, Василий Гоголев-Уйулҕан, Юрий Дьячковскай-Дьуур, Василий Васильевич Илларионов, Августина Яковлевна Лонкунова, Анастасия Никитична Мыреева-Баишева, Инна Николаева-Угинка, Николай Николаевич Петров, Прокопий Чуукаар, Вера Нанова-Солдатова, Иннокентий Сыроватскай-Дүөндүн, Иван Тарабукин-Талыман, Раиса Тимофеева-Михайлова, Елена Филатова-Сыгыйык, Николай Федотов-Уран Утум, Виктор Федорович Чернявскай.

Салгыы сийиэс үлэлиир уорганнарын талыы буолла. Куоластааһын түмүгүнэн мунньах бэрэссэдээтэлинэн Валентина Семёнова талылынна, сэкирэтээрдэринэн Айталина Никифорова, Надежда Егорова-Намылы үлэлээтилэр. Мандаат-ааҕыы хамыыһыйатын  Александр Александров-СахсаТар сүрүннээтэ.

Кини иһитиннэрбитинэн, испииһэккэ 118 суруйааччы киирбит, барыларыгар ыҥырыы ыытыллыбыт. 71 киһи сийиэс буолуон баҕарарын суругунан биллэрбит. Үс киһи кыайан сылдьыбаппын диэн сайабылыанньа биэрбит. Онон испииһэккэ 115 киһи хаалбытыттан 59 киһи бэлиэтэниини ааһан, кворум туолбутунан, сийиэс сокуоннай бырааптааҕынан ааҕылынна.  

Василий Васильевич Илларионов, тыл билимин доктора, профессор:

– Өр кэм устата баһа суох сырыттыбыт, сөп буолуо. Иван Васильевич Мигалкин анараа дойдуга аттаныаҕыттан баспытын-көспүтүн, бэрэссэдээтэлбитин хайаан да талыахпытын наада диэн санаанан салайтарбытым уонна сийиэс ыытылларыгар баҕалаах этим. Ол күммүт, дьэ, үүннэ.

Бүгүҥҥү мустуу сүрүн боппуруоһунан сойуус бэрэссэдээтэлин талыы буолла. Сийиэс кыттааччылара үс хандьыдааты – Афанасий Гаврильевич Гуринов-Арчыланы, Наталья Владимировна Михалёва-Сайаны уонна Василий Иннокентьевич Гоголевы туруордулар, кинилэри өйүүллэрин биллэрдилэр. Ол эрээри Сайа бэйэтин баҕа өттүнэн кандидатуратын уһулла.

Куоластааһын түмүгүнэн 55 киһи өйөбүлүн ылбыт  Афанасий Гуринов-Арчылан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлинэн талылынна.

Степан Степанович Марков, Мэҥэ Хаҥалас улууһун, Майа сэлиэнньэтин, Тараҕай нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина, СӨ култууратын туйгуна:

– Мин 83 саастаахпын. Бу тэрилтэҕэ 2006 сыллаахха үс норуот бэйиэтэ Семен Руфов, Моисей Ефимов, Рафаэль Баҕатаайыскай мэктиэлэринэн киирбитим. Ол саҕана икки кинигэлээх этим. Кэлин кинилэр итэҕэллэрин толорон, 13 сэһэн кинигэтин суруйдум. Кинигэм барыта “Бичик” (билигин “Айар”) кыһаҕа бэчээттэнэн тахсыбыта. Быйыл “Айар” 100 сылынан “Кинигэ кыһатыгар үтүөтүн иһин” анал бэлиэни туттардылар. 2013 сыллаахха “Саамай элбэх ааҕааччылаах суруйааччы” номинацияҕа тиксибитим.

Сойууһум салгыы үлэлиэн, олоҕун булуон, сөптөөх суолунан барыан, саха литературата сайдыан баҕарабын.

Арчыланы кытта билсибитим ыраатта. Кини “Күрүлгэн” сурунаал бас эрэдээктэрэ, элбэх суруйааччы мантан кынаттанан тахсыбытын бары билэбит. Улахан патриот, саха литературата сайдарыгар өссө да үлэлиэҕэ диэн эрэнэбин. Үөрэхтээх, билиилээх, сойууһу салайар кыахтаах, дьоһуннаах.   

Вера Нанова-Солдатова, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ,  СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ:

– Афанасий Гаврильевиһы үлэтин-хамнаһын, дьыалаҕа сыһыанын, булгуруйбат санаалаах киһи быһыытынан үрдүктүк сыаналыыбын.  

Валентина Дьячковская-Хара Көмүс, прозаик, публицист, тылбаасчыт, 20 кинигэ ааптара:

– Сойууһу салайыы – хара үлэ. Мин санаабар, ону эр киһи сүгүөхтээх. Арчылан сойууспут таһымын таһаарыаҕа, үлэлиэҕэ диэн эрэнэбин.

Прокопий Николаевич Ксенофонтов:

– Кырдьык, мээнэ киһи ылсыбат үлэтэ. Афанасий Гаврильевич ону кыайыа диэн итэҕэйэбин. Дьиҥэр, биһиги сойууспут ис кыаҕа олус улахан.

Галина Алексеевна Фролова сийиэскэ анаан-минээн Москваттан кэлбит:

– Афанасий Гаврильевич кэнники көлүөнэ саха суруйааччыларын өйөөн, айымньыларын сурунаалыгар бэчээттиир, тэрийэр дьоҕурдаах. Икки сылы быһа иннибитин-кэннибитин булуммакка сылдьыбыт дьону олохпутун булларыа дии саныыбын.   

Афанасий Гуринов-Арчылан, СӨ Суруйааччыларын сойууһун саҥа талыллыбыт бэрэссэдээтэлэ:

– Бастатан туран, эрэлгит иһин махтанабын. Толорор сүбэҕэ 2011 сылтан 2021 сыл ахсынньытыгар диэри үлэлээбитим, ол тухары биир да мунньаҕы көтүппэтэҕим. Ол кэннэ туох быһыы-майгы үөскээбитин бары билэҕит.

Саҥа устаап оҥоруутугар үһүө буолан – СахсаТар, Чуона Мэхээлэ уонна мин үлэлээтибит.

Сүүрбэ сыл устата “Күрүлгэн” сурунаалга ылбыт үөрүйэхпин сойуус сайдыытыгар туһулуом. Арассыыйа түөлбэлэрин, тас дойдулары да кытта үлэни, хардары тылбааһы тэрийии салҕаныаҕа.

Биһиги сойууспут ис кыаҕа олус улахан. Ыкса алтыспыт убай суруйааччыларым Сэмэн Руфов, Рафаэль Баҕатаайыскай, Баһылай Сивцев, Ксенофонт Уткин-Нүһүлгэн, Ньукулай Тобуруокап, Уйбаан Горнай эрэллэрин толорорго дьулуһан, ол ис кыаҕы таһаарарга күүскэ үлэлиэҕим.  

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун бүгүҥҥү сийиэһэ сыалын-соругун ситтэ – саҥа бэрэссэдээтэл талылынна.