Пластилин аргыстаах олох

Дьокуускай куорат олохтооҕо, муосчут идэлээх, скульптор быһыытынан биллэн эрэр Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Дмитрий Постниковтыын кэпсэтиини ааҕыҥ.

– Дмитрий Гаврильевич, дорообо! Эн идэҕинэн муосчуккун. Бу идэҕэ ханна үөрэммиккиний, кимиэхэ уһуйуллубуккунуй?

– Мин Петр Романов аатынан Дьокуускайдааҕы художественнай училищены 2000-2004 сс. үөрэнэн бүтэрбитим. Саха аатырбыт скульптора, дэгиттэр дьоҕурдаах Василий Бочкаревка үөрэммит дьоллоохпун. Кууруспар  староста этим. Арааһа, дьаһаллаах, биир тылы булан кэпсэтэр диэн бииргэ үөрэммиттэрим таллахтара буолуо. Училищены ситиһиилээхтик бүтэрэн, салгыы дьоҕурбун сайыннара, 2004-2008 сс. АГИКиИ-га киирэн үөрэммитим. Институкка ускуустуба эйгэтигэр киэҥник биллэр Константин Мамонтовка уһуйуллубутум. Училищеҕа курдук, кууруспар старостанан талыллан, группам олоҕунан олорбутум.

– Оҕо сылдьан муосчут буолар баҕалаах этиҥ дуо?

– Оҕо сылдьан муосчут буолуом дии санаабат да этим. Ол эрээри баардааҕым кыра сырыттахпыттан билиннэҕэ. Куруук пластилинынан оонньоон, уруһуйдаан тахсарым. Ону кэлин ийэм «оҕо дьылҕатын бэйэтэ оҥорор» диэн турардаах. Наар пластилин тутуурдаах сылдьарым. Билигин даҕаны пластилин, харандаас, уруучука – саамай чугас доҕотторум. Бу тээбириннэрэ суох скульптор скульптор буолбат. Онон оҕо сааспыттан пластилин аргыстаах олохтоохпун. Мин үөрэниэм иннинэ убайым Гаврил муосчукка үөрэммитэ, мин оччолорго маһынан уһанарым. Маска бастакы оҥоһуктарбын учууталым Дмитрий Евграфов салалтатынан, көмөтүнэн оҥорон турабын. Кини иилээн-саҕалаан маска сыһыарбыта. Дмитрий Дмитриевич эрдэ убайдарбын үөрэппитэ, ийэбин көрүстэҕинэ, «кыра уолуҥ тыыппалаах, онон  дьарыктаа, кини тугу эмит гыныан сөп» диир эбит. Уон түөрт сааспыттан быыстапкаҕа кыттыбытым, өрөспүүбүлүкэҕэ үһүс миэстэни ылан турабын. Онон Дмитрий Дмитриевиһи  кынаттарбын күүһүрдэн көтүппүт учууталбынан билинэбин. Убайбын батыһан муосчукка киирбитим. Дьиҥэр, оҕо саас баҕата элбэх буоллаҕа, стоматолог да буолуохпун баҕаран ылар этим.

– Идэҕинэн тэрилтэҕэ үлэлээбитиҥ...

– Институту 2008 с. бүтэрээт, «Драгоценности Якутии» тэрилтэҕэ үлэҕэ киирбитим. Түөрт-биэс сыл производственнай үлэ хайдаҕын билбитим. Дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 13% нолуоктанан ИП буолуохха сөбүн эппитинэн куорсун анньынан, 2012 с. ИП Постников диэн бэйэ тэрилтэтин аспытым. Бастаан тэриллиибэр элбэх ыарахаттары көрсүбүтүм. Бүтүн тэрилтэ быһаарар, оҥорор боппуруоһа бэйэм санныбар сүктэриллибитэ. Куттаныы да баара. Ол эрээри тургутууну, барьердары ааһан, оҥорон таһаарыым тэтимирэн барбыта. Оҥоһуктарым атыыта улаатан, бэйэ кыаҕар эрэллээх буолуу үөскээбитэ. «Кудай Бахсы» нөҥүө атыылааһын, Кытайга экспорка таһаарыы бэйэ кыаҕын көрдөрбүтэ.

– Уран тарбах, толкуй көмөтүнэн саҥаттан саҥа оҥоһуктар айыллан, бииртэн биир ситиһии кэллэҕэ...

– Барыта толкуйтан тахсар, ону илииҥ чочуйан таһаарар буоллаҕа. Уопсайынан ыллахха, айар киһи ырааҕы көрөр. Бииртэн биир айымньы төрөөн, дьон биһирэбилин ылара баар. Училищеҕа үөрэнэр кэмнэрбэр бэстибээллэргэ кыттарым, онно бастакы, иккис миэстэлэргэ тиксибитим. Салгыы институкка «утилитарное изделие» диэҥҥэ «Олоҥхо саахыматтара» үлэбинэн бастаан турабын, онтон «Дебют» номинацияҕа кыайыылааҕынан тахсыбытым. Бу бастакы улахан ситиһиилэрбинэн «Саҥа күн» биэриигэ тахсан долгуйбутум баара.

– Муоска бастакы үлэҕин өйдүүгүн дуу? Үлэ хайдах чочуллан тахсарый?

– Василий Васильевич биир фигураттан турар статичнай үлэни оҥотторбута. Онно «Үҥкүүһүттэр» диэн үҥкүүлүү сылдьар кыыстаах уолу оҥорон турабын. Дьупулуомнайбар «Дьыл кэмнэрэ» уонна «От охсооччу оҕонньор» диэннэри оҥорбутум. Сайын дойдубар тахсан илиибинэн от охсобун. Хамсаныылаах үлэ диэн от охсорбун сөбүлүүбүн. Оҥоһугуҥ түмүгүн көрөөрү, ис сүрэхтэн ылсан үлэлиигин. Бастакы кэмнэргэ үнүстүрүмүөн суоҕун кэриэтэ этэ, биир бор массыына баар буоллаҕына, ол дьол буолара. Барыта илиинэн эрбэнэрэ, туох баар эниэргийэҕин биэрэн туран үлэлиигин. Илиини кыратык бааһырдан да ыларбыт. Билигин үнүстүрүмүөн талбыта баар. Онон үлэ түргэтиир. Саха бастакы муосчуттарын этэн аһардахха, Терентий Аммосов, Петровтар төрүт даҕаны этибиэркэнэн оҥордохторо. Оннук бытаан, дьаныардаах үлэттэн ускуустуба оҥоһуга чочуллан тахсара.

– Муоһу хантан ылаҕыт?

– Муоһу булуу – ыарахан боппуруос. Урут син киһи булара. Билигин муос барыта Москубаҕа, Кытайга бара турар. Маны тохтоторго үлэ ыытабыт да, түмүгэ көстүбэтэ кыһыылаах. Сырье барыта Саха сиригэр оҥоһук буолан атыыланан, харчы бэйэбитигэр хаалыахтааҕа. Ол суох. Кытайдар биэстии сантиметр гына-гына быһан, холкутук таһаарар буоллулар. Тайах муоһун эмиэ сотон ыллылар. Онтон таба муоһа этэ сымнаҕас, туһанарга сөбө суох.

– Ханнык муоһунан үлэлииргэ үчүгэйий?

– Сэлии муоһа буоллаҕа. Кинини хайа да өртүнэн эргитэ сылдьан үлэлээтэххэ табыгастаах. Көөбүлэ суох, текстурата оһуобай. Быыла да атын, ону кытта туһана сатыыбыт. Тайах муоһа кытаанах, онон оҥорорго эмиэ уустуктардаах. Муос олох аччаан, «Эрбэхчэй Бэргэн» үлэбин элбэх матырыйаалтан холбоон оҥордум. Бу үлэм Казахстаҥҥа ситиһиилэнэн кэлбитэ. Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы, элбэх матырыйаалы туттан (сэлии, таба, тайах муостара, тиит мас, кутуу алтан), онон биһирэнэн таҕыста. Дьиҥэр, эрдэ хас да матырыйаалы холбоон оҥорор баҕалааҕым. Бу үлэм бэйэтэ устуоруйалаах үлэ, түүлбэр да киирэн турар.

– Арассыыйа Худуоһунньук-тарын сойууһугар хас сыллаахха киирбиккиний?

– 2010 с. киирбитим. Сүүрбэччэ үлэбинэн хамыыһыйаны ааспытым. Бастаан Саха сирин сойууһа көрөр. Ону аастаххына, Москуба быһаарар. Училищеҕа оҥорбут «Ыһыах», «Үҥкүүһүттэр», «Дьыл кэмнэрэ» уо.д.а үлэлэрбинэн киирбитим.

– Оҥорбут үлэлэргиттэн төһө астынаҕын?

– Сылтан сыл киһи идэтийэн иһэр, этэргэ дылы, маастырыстыба үрдүүр. «Эрбэхчэй Бэргэн» үлэбин астынабын. Кээмэйэ да улахан, үрдүгэ 47 см, кэтитэ да 50-ча см баар. Элбэх матырыйаалтан таҥыллан оҥоһуллан, ыра санаабын толорбут курдук сананыыны үөскэттэ. Бу үлэм үрдүккэ кынаттаата диэхпин сөп. Бииргэ айанныы сырыттыбыт. Билигин «Симэх» пуондатыгар киирэн турар. Гавриил Колесов олоҥхону чаҕылхайдык толоруутун курдук, бу үлэм дьоруойа бэйэтэ ис-иһиттэн табыллан оҥоһуллан таҕыста. Түүлбэр эрдэ ыалдьыттаан турар диэн иннигэр этэн аһарбытым. Онно көрдөхпүнэ, саха боотура сэлии муоһунан кыһыллан, үс атахха турара. Батаһа да, куйаҕа да суоҕа, хата, сүрэҕэ көстөрө. Бу саас куоҕаһым эмиэ олус дөбөҥнүк оҥоһуллан тахсыбыта. Бу көтөр мээнэ көтөр буолбатах, ытык, тотемнай көтөр. Удаҕаттар, ойууттар үөһэ-аллара дойдуларынан сүүрдэр көтөрдөрө.

– Айар үлэҕин бу кэпсэтиинэн билистибит, аны дьиэ кэргэниҥ туһунан ыйытыах.

– Биһиги бииргэ төрөөбүт төрдүөбүт. Убайым Геннадий Барнаулга алмаас кырыылыырга үөрэммитэ. Бу хойукка диэри «Сапи Диамонд» тэрилтэҕэ алмаас кырыылаабыта. Дэгиттэр уус, остуолу, орону ааһан иһэн оҥороро. Эдьиийим Айталина буҕаалтыр идэлээх, оскуолаҕа үлэлиир. Онтон убайым Гаврил кэлэр, муосчут идэлээх. Технология уонна дизайн колледжыгар өр үлэлээбитэ. Билигин да уус доҕотторунуун үлэҕинэн үлэлиир. Мин кыралара буолабын. Бары ыал буолан, оҕо, сиэн үөүүтүнэн этэҥҥэ олоробут. Аҕабыт Гаврил Евсеевич Постников уон алта оҕоттон кыралара. Оччотооҕу кэм ыараханыттан төннүбүттэр элбэхтэр. Үлэни өрө туппут көлүөнэ киһитэ, маһы хамсатар уус. Биир кэм кинитэ суох дэриэбинэҕэ үлэ барбата диэхпин сөп. Ытыктан саҕалаан тутууга тиийэ уһаммыт киһи. Сэлии муоһунан кытта уһанара. Мончууктары үүт-маас оҥороро, кырааска аҕыйаҕар чоҕунан, хатырыгы оргутан өҥүн таһаарар буолара. Андылыы бараары туран 45 мүнүүтэ иһигэр 50-ча анды төбөтүн чохороон сүгэнэн оҥоро охсоро. Оннук дэгиттэр уус аҕалаахпыт. Убайыныын Хабыычча Уустуун үрүҥ, кыһыл көмүһүнэн үлэлииллэрин өйдүүбүн. Ийэбит Дария Спиридоновна түүлээххэ тиийэ иистэнэрэ. Оҕолорун таҥастарын ааһан, нэһилиэк дьонун бэргэһэҕэ, соҥҥо, этэрбэскэ тиийэ хааччыйара. Ол аата тайах тириититтэн саҕалаан, убаһа тириитигэр тиийэ тигэрэ. Дьиэбит оччолорго фабрика курдуга, аҕабыт субалыыр, оҕолор талкылыыбыт, ийэбит тигэр. Тириини суораты сыбаан эрийэн ууруллар этэ.

– Скульптор быһыытынан үлэлээн эрэҕин...

– Институтка үөрэнэр кэмнэрбэр Худуоһунньук дьиэтигэр айар-тутар эйгэҕэ, саха идэтийбит скульптордара Василий Бочкаревы, Максим Павловы, худуоһунньук Мария  Рахлееваны, Михаил Старостины, Эдуард Пахомовы, Артур Васильевы кытта алтыспытым. Ускуустуба дьиҥ иһин билэргэ дэгиттэр буолуохтааххын. Скульптураттан ыраах курдук сананар киһини учууталларым сыһыарбыттара. Устунан пааматынньык оҥоруутугар ылсыбытым, Иннокентий Святители боруонсаҕа кутууга сылдьыбытым, Суорун Омоллоон пааматынньыгын оҥорууга көмөлөспүтүм, сэттэ ый Күлүмнүүр пааматынньыгар үлэлэспитим. Онтон сыыйа үлэҕинэн оҥорор буолан барбытым. 2016 с. бастакы үлэбинэн Дьааҥыга Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойдарын, дойдубар Анна Неустроева «Тиргэһиттэрин», Владимир Борисов бюһун оҥорбутум. Бу барыта ийэм үтүөтэ, үрдүк үөрэххэ салгыы үөрэн диэн сүбэлээн,  муосчут уонна скульптор быһыытынан идэбин толору баһылаатым.

– Дмитрий Гаврильевич, истиҥ кэпсэтиигэр махтанабын. Өрүү айа-тута сырыт, уҕараабат иэйии олоҕуҥ аргыһа буоллун диэн баҕа санаам бастыҥын аныыбын!

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ