Ойоҕос тостор уочарата буолара

“Мин оччолорго биир дэриэбинэҕэ атыыһыттыы кэлбитим. Барыта лимиит, дэписиит буолара. Холобур, 80-с сылларга бырааһынныктааҕы нобуорга дьиэ кэргэҥҥэ биэстии киилэ эт, дууһаҕа киилэ аҥаара арыы, хомпуот, оҕурсу, горох, халбаһы, индийскэй чэй, о.д.а. ас киирэр, онно атыыга барбатах аһы, холобур, араас кэнсиэрбэни, кыра бааҥкалаах астары состоруулаах биэрэбит. Саҥа дьылга буруолааҕынан биир сампаан, дьиэҕэ, баҕар, үс да ыал олорор буоллун, ол аахсыллыбат этэ.

Дэписиит табаар кэллэҕинэ олохтоох Сэбиэт түҥэтэр, тыа хаһааайыстыбатын бастыҥ үлэһиттэригэр, чуолаан ыанньыксыттарга, социалистическай үлэ кыайыылаахтарыгар эҥин, нэрээт быһыытынан, пуонданан барар. Иистэнэр, таҥас сууйар массыына буоллун, миэбэл, дьыбаан, саһыл бэргэһэ, унтуу, саҕалаах сон, иһит уурар ыскаапка тиийэ.

Хурустаал, чэй иһэр бакаал, пиала да буоллун, дьон түүнүн уочараттыыра, итиннэ колготка, рейтуза барыта киирэр. Уочаракка иккини, үһү эрэ таһаараҕын, барыта лимиит, онтон атын табаар кэнниттэн кыралаан  үчүгэйин, ол колготкаҕын, рейтузаҕын дьон тигистин диэн хаттаан таһааран иһэҕин. Оччолорго ыал элбэх оҕолоох, онон барыларыгар тиксиэн баҕараллар да, уочаракка биирдии эрэ бэриллэр буоллаҕа, онон маппыттар аҕыс айдааны тардаллар. Уһун да уһун уочарат буолара. Атыыһыт буолаҥҥын да бэйэҥ тугу да ылбаккын.

Арыгы чэппиэргэ атыыланар этэ. Биир буокка эбэтэр икки кыһыл, дэриэбинэ “Төрөөбүт күнэ” диэн буолар. Кэлбит арыгы барыта учуоттанар, анал хамыыһыйа кэлэн бэрэбиэркэлиир, барыта суруллубут буолуохтаах: бачча устуука сыбаайбаҕа, үбүлүөйгэ, өлбүттээхтэргэ барда диэн. Ону барытын кэлэн ааҕаллар, биири да уһаты-туора туттубаккын, бычыгыратыа суохтааххын. Иһэрдиин-испэттиин бары хайаан да атыылаһаллар. От-мас тиэйтэриигэ диэн тырахтарыыска биэрэллэр, ыалдьыттыы барарга, дьону көрсөргө,  оччолорго арыгы күндү ас курдук буолар этэ. Барыта лимиит, оннооҕор испиискэ кытары ааҕыллан бэриллэрэ.

Онтон 90-с сыллар үүннүлэр. Онно дьэ лимииккэ өссө күүскэ киирбиппит. Куруппаҕа тиийэ, ыйга дууһаҕа 300 грамм рис, гречка, мааҥка, онтон биирин талан ылаҕын, тууска тиийэ, дууһаҕа килиэп аҥаара, саахар, бурдук, мокоруон, улахан, улуу бырааһынньыкка 200 грамм халбаһы, икки сымыыт, сорох соҕотохтуу олорор эр дьон кыбыстан сымыыттарын ылбат да түбэлтэлэрэ баара. Уочаракка турар дьахталлар күлэллэр  диэн. Дэриэбинэ дьонун барытын түөлбэнэн арааран испииһэктиигин, ылбыт дьону бэлиэтээн иһэҕин.

Уочаракка туран этиһии-охсуһуу, уҥан хаалыы, колготканы икки аҥыы хайа тардыы, биирдэ биир дьахтар ойоҕоһун тоһутан, балыыһаланан турардаах. Түүннэри уочарат,  испииһэк, сорохтор хоноллор, “перекличка” буолар,  суох дьону сотон кэбиһии эҥин. 

Сүрүн аспыт килиэп буоллаҕа,  килиэп иһэр диэн буолла да сүүрэн киирэллэрэ, онно прилавогы тоҕута анньыы, харчы тохтуута баар буолара.

Саҥа дьылга кулуупка хайаан да арыгы атыыланара. Сороҕор дьиэбитигэр да кэлбэккэ, 12-ни кулуупка көрсөрбүт, арыгыбыт мээнэ турар, хос эҥин биэрбэттэр, ону иһэн кэбиһиэхтэрэ диэн харабыллыыбыт. Онно пиибэ уонна сампаан илдьэрбит.

Урут буочукалаах арыгы атыылыыр эрдэхпитинэ оборор дьон бааллара.  Ол буочукабыт кырааннаах. Эрэһиинэ устун обордоххо эрэ кэлэр. Ол олох 70-с сылларга буолуо. Онно киирээри былдьаһыы. Сорохтор элбэҕи оборон кэбиһэннэр, холуочуйан хаалар түбэлтэлэрэ баара. Буочукаттан иһиккэ түһэрэбит, ол иһиппит, биэдэрэбит арыгыта бүттэҕин аайы оборторон иһэбит, онно киирээри дьэ бэйэтэ туһунан уочарат буолара.

“Турар ыстаан” диэн ааттанар, джинсы кэлэ сылдьыбыта. Ол атыыга да тахсыбат этэ, күүлэйгэ бастаабыт, бастыҥ үлэһит киһи ону ылара. Муода уонна дэписиит буоллаҕа, ол 80-с сыллар бүтүүлэригэр.

90-с сылларга хамнас олох кэлбэт этэ, онно олохтоохтор астарын суруйтаран ылаллара, онтон хамнастара кэллэҕинэ биирдэ тутан ылабыт, онон харчыбыт олох эргийбэт этэ.

Дьэ, ити курдук үлэлээбиппит оччотооҕу атыыһыттар”.