От ыйа. Тускул билгэтэ

• Бэс ыйын 21 күнүттэн от ыйын 12 күнүгэр диэри – Тунах куйааһа.
• От ыйын 13 күнүттэн от ыйын 20 күнүгэр диэри – Саары куйааһа.
• От ыйын 21 күнүттэн ый бүтүөр диэри – Хаптаҕас куйааһа.

От ыйа – сайын үгэнэ, сайын оройо. От-мас сибэккитэ, туораҕа ситэр. Үрэх кытылыгар сардаана сибэккитэ тэтэрэ кыыһар. Чараҥнарга дьэдьэн буһар, сыһыы, үрэх саҕатыгар хаптаҕас, моонньоҕон ситэр. Күн ортотугар түһэр сиккирэс тыал от-мас сиэмэтин ыһар. Сир аайы сибэкки ыһыаҕа. Көтөрдөр оҕолорун көтүтэллэр. Кинилэри батыһыннара сылдьан түргэнник көтөргө, аһылыктарын булунарга үөрэтэллэр. Саха сиригэр от хомуура саҕаланар. Отчуттар аҕыс ыйдаах ыарахан кыстыгы эрэйэ суох туоруур туһугар элбэх оту оттуурга дьулуһаллар. Оҕолуун-уруулуун бука бары ходуһаҕа тахсаллар.

Саха оттуур кэмин үс таҥаранан бэлиэтиир: от ыйын 12 күнэ — Бөтүрүөп, окко киирэр кэм. Эбэтэр хойутаабыт дьон «абааһылар мунньахтарын» кэнниттэн, от ыйын 15 күнүттэн киирэллэр. Атырдьах ыйын 2 күнэ — Ылдьыын, хотуур ортото; балаҕан ыйын 14 күнэ — Сэмэнэп, от үлэтин бүтүүтэ.

Үгүс киһи от ыйын 13 күнүттэн – “Кунай Хотуурдаах” күнтэн куттаналлар. Абааһылар мунньахтара от ыйын 12 күнүгэр түүн 12 чаастан от ыйын 13 күнүн түүн 12 чааһа туолуор диэри барар. Абааһы мунньаҕын кэмигэр айдаарар, тыас таһаараар аньыы. Онон тыаһаамаҥ-ууһаамаҥ, мээнэ күлүмэҥ-салымаҥ, улахан үлэни үлэлээмэҥ, си дьүгээр сылдьыллыахтаах.

2026 сыл сайына хайдах буолуой?

Быйылгы сайыммыт саҕаланыыта дэлби тымныйан, оҕуруот хойутаан олордуллубута, ону таһынан хаһыҥнар түһэннэр уустугу үөскэтэ сырыттылар. Кэлин бэс ыйын бүтүүтэ сайыҥҥылыы куйаастар тураннар, сайыммыт дьэ оннун булан эрэр.

Бу быйылгы сайыммыт күнэ-дьыла балай да уларыйда; ол курдук, от ыйын өҥүрүк куйааһа быйыл бэс ыйын 25 күнүттэн саҕаламмыта уонна от ыйын 12 күнүнэн Бөтүрүөп таҥаранан түмүктэнэр курдук. От ыйын аҥаарыттан ыла 30 кыраадыстаах куйаастар тохтуохтара, сүрүннээн 22-26 кыраадыс туруоҕа.

Бэс ыйыгар ардахпыт кэмигэр түһэн, от-мас балай да сиппит курдук, онон от ыйын саҥатыттан окко киирдэхпитинэ, табыгастаах кэмнэр буолуохтара. Билигин алаастары кэрийэн көрдөххө, сир кырса хойуу оттоох уонна, түүнүн сиик лаппа түһэр буолан, от бу куйаастарга биллэ үүнүүһү. Сир аһын сибэккитэ хойуу, урукку дьылларга холоотоххо, балай да сир астаах сайын буолсу.

Оттон от ыйын 21, 25, 28, 30 күннэригэр ардахтаах күннэр туруохтара, эрдэ үлүмнэһэн оттоон хаалыҥ. Быйыл Үргэл уонна Ый алтыспыттара, онон 2026 сылтан “күн активноһа” чуумпурууга барыахтаах, оччоҕо, дьэ, олохпут барыта оннун булан, өҥ дьыллар саҕаланалларын бэлиэтэ буолла.

ОТ ЫЙЫН БИЛГЭТЭ

ОТ ЫЙЫН 3 КҮНЭ – Бу күн ардаатаҕына, ый былаһын тухары ардыа.
ОТ ЫЙЫН 7 КҮНЭ – Сир симэхтэрэ сибэккилэр ситэр кэмнэрэ, эмтээх оту хомуйар кэм.

ОТ ЫЙЫН 12 КҮНЭ – БӨТҮРҮӨП КҮНЭ. От сиэмэтэ ситэр. Окко киирии. Өҥүрүк куйаас. Бөтүрүөп ардаҕа түстэҕинэ, бурдук, отон, тэллэй дэлэй күһүнэ буолар.

ОТ ЫЙЫН 13 КҮНЭ – КУНАЙ  ХОТУУРДААХ КҮНЭ. Бу күн от охсуллубат, абааһы мунньахтыыр күнэ.

ОТ ЫЙЫН 14 КҮНЭ – Оҕуруот сыыс отун ыраастааһын кэмэ, бу күн ыраастаатаххына, өлгөм үүнүүнү ылыахха сөп.

ОТ ЫЙЫН 21 КҮНЭ – Кус оҕото ситэр, дьэдьэн буһар.

ОТ ЫЙЫН 21 КҮНЭ – БОРОКУОППАЙАП КҮНЭ. Кус оҕото ситэр, кэҕэ үчүгэй дьылга Борокуопуйапка диэри этэр.

САМААН САЙЫН – Ыам ыйын 22 күнүттэн бэс ыйын 21 күнүгэр диэри.

ИЛГЭ САЙЫН – Бэс ыйын 21 күнүттэн от ыйын 20 күнүгэр диэри саары куйааһа.

ИЙЭ САЙЫН – От ыйын 22 күнүттэн атырдьах ыйын 17 күнүгэр диэри.

Улуустарга күн-дьыл туруга

Илин эҥэрдэргэ

Илин эҥэр үгүс улуустарыгар, былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, түүнүн соччо сылыйыа суох, сөрүүн, I декадаҕа күнүһүн куйаас буолууһу. Ол оннугар II-III декадаларга түүнүн сылыйан, от үүнэригэр үчүгэй буолар. Ардахтаах.

Бу ый I декадата, урукку сылларга тэҥнээтэххэ, түүнүн да, күнүһүн да сөрүүн буолуо. Күнүс +22С, +26С кыраадыс сылаас, түүнүн +10С, +13С.

II декада күнүс +24С, +26С кыраадыс сылаас, түүнүн  +16С, +19С  кыраадыс сылаас.

III декада күнүс да, түүн да биллэрдик сылыйар. Күнүс +23С, +25С кыраадыс сылаас, түүн  +16С, +18С  кыраадыс  сылаас.

От ыйын орто температурата 21С.

Ардахтаах күнэ – 9 хонук.      

Ыраас күнэ – 8 хонук.             

Былыттаах күнэ – 7 хонук.

Киин улуустарга

Бу ый I декадата түүнүн, күнүһүн сөрүүн. Күнүс +19С – +27С кыраадыс куйаас, түүнүн +9С – +12С сылаас. II-III декадаларга балай да ардахтаах буолсу .

II декада күнүс +23С – +26С кыраадыс куйаас, түүнүн +17С – +19С  кыраадыс сылаас.

III декадаҕа күнүс +24С – +26С кыраадыс сылаас, түүн  +16С – +19С  кыраадыс сылаас.

От ыйын орто температурата – 21С.  

Ыраас күннээх күнэ – 9 хонук.     

Ардахтаах күнэ – 9 хонук.           

Былыттаах күнэ – 7 хонук.

Бүлүү бөлөх улуустарыгар

Бүлүү улуустарыгар былырыыҥҥытын курдук сөрүүн соҕус буолуо, II декадаҕа түүнүн биллэ сылыйар. Дьэ уонна бу ыйга, былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, Бүлүү эҥэр улуустарыгар ардаҕа II декадаҕа элбэх, ол оннугар III декадаҕа кэмчи буолууһу. Оттуурга үчүгэй күннэр туруохтара.

I декада күнүс +24С, +27С кыраадыс сылаас, түүнүн +10С+14С .

II декада күнүс +23С+26С кыраадыс сылаас, түүнүн  +20С +22С  кыраадыс сылаас.

III декада күнүс+24С+26С кыраадыс сылаас, түүн  +16С +18С  кыраадыс сылаас буолсу.

От ыйын температурата – +20С.

Ыраас күннээх күнэ – 10 хонук.

Ардахтаах күнэ – 8 хонук.

Былыттаах күнэ – 7 хонук.

Өлүөхүмэ, Алдан, Нерюнгри

Соҕуруулуу-арҕаа улуустарга быйылгы от кэмигэр II декадаҕа ардахтаах буолар, оттон I уонна III декадаларга ардаҕа арыый да аҕыйыыра сабаҕаланар. Салгын температурата, былырыын сатыылаабыт куйааска холоотоххо, сөрүүн буолуоҕа.

Бу ый I декадата күнүс +20С+25С кыраадыс сылаас, түүнүн +10С+14С сылаас.

II декада күнүс +22С+25С кыраадыс сылаас, түүнүн  +16С +19С  кыраадыс сылаас.

III декада күнүс+22С+24С кыраадыс сылаас, түүн  +15С +18С  кыраадыс сылаас.

От ыйын орто температурата +20С.  

Ыраас күннээх күнэ – 6 хонук.     

Ардахтаах күнэ – 11 хонук.           

Былыттаах күнэ – 9 хонук.

Өймөкөөн

Өймөкөөн улууһугар от ыйа былырыыҥҥы куйааһыгар тиийиэ суох. От ыйа декадаларга барытыгар тэҥ ардахтаах буолар.

I декадата күнүс +18С+22С кыраадыс сылаас, түүнүн – 6С-8С сылаас.

II декада күнүһүн  +20С+24С кыраадыс сылаас, түүнүн +12С+15С  кыраадыс сылаас.

III декада күнүһүн +20С+22С кыраадыс сылаас, түүн +11С+13С кыраадыс сылаас.

От ыйын орто температурата +16С.  

Ыраас күннээх күнэ – 4 хонук.

Ардахтаах күнэ – 15 хонук.           

Былыттаах күнэ – 10 хонук.

Дьааҥы улууһа

Дьааҥы улууһугар, былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, от ыйа сылаас буолуоҕа. II декадаҕа этиҥнээх ардах, көннөрү ардах биллиэ, онтон II декадаҕа балай да уһун ардахтаах, III декадаҕа быстах ардахтаах.

I декадата күнүс +19С+24С кыраадыс сылаас, түүнүн +8С+11С сылаас.

II декада күнүһүн +19С+22С кыраадыс сылаас, түүнүн +13С+15С кыраадыс сылаас.

III декада күнүһүн+20С+22С кыраадыс сылаас, түүн +12С+14С кыраадыс буолар.

От ыйын орто температурата +16С.   

Ыраас күннээх күнэ – 6 хонук.     

Ардахтаах күнэ – 9 хонук.           

Былыттаах күнэ – 10 хонук.

Халыма-Индигиир улуустара

Халыма-Индигиир эҥэр от ыйа былырыыҥҥы куйаастарга тиийбэт. Быйылгы от ыйа балай да ардахтаах буолсу. Ол курдук, I декадаҕа ардаҕа суох буоллаҕына, II-III декадаларга балай да буолсу.

I декадата күнүс +19С+23С кыраадыс сылаас, түүн +8С+12С кыраадыс сылаас.

II декада күнүһүн +19С+22С кыраадыс сылаас, түүнүн +11С+13С кыраадыс сылаас.

III декадаҕа күнүһүн +16С+19С кыраадыс сылаас, түүн +6 +9С кыраадыс сылаас.

От ыйын орто температурата +16С.

Ыраас күннээх күнэ – 6 хонук.     

Ардахтаах күнэ – 12 хонук.           

Былыттаах күнэ – 10 хонук.

Анаабыр, Өлөөн, Тикси

Арктика эҥэр улуустарга от ыйын бастакы декадата түүҥҥү да, күнүскү өттүгэр сөрүүн соҕус. Иккис уонна үһүс декадаларга син балай да сылыйыыһы. II декадаҕа ардахтаах, I-III декадаларга ардаҕа арыый да аҕыйыыр.

I декада күнүс +9С+13С кыраадыс сылаас, түүн +6С+9С сылаас.

II декада күнүһүн +10С+12С кыраадыс сылаас, түүнүн +5С+8С  кыраадыс сылаас.

III декада күнүһүн +10С+13С кыраадыс сылаас, түүн +6С+8С кыраадыс сылаас.

От ыйын орто температурата +7С.  

Ыраас күннээх күнэ – 2 хонук.  

Ардахтаах күнэ – 11 хонук.           

Былыттаах күнэ – 16 хонук.