Оскуола оҕото кинигэ таһаарда

Артем Ларионов П.И. Кочнев аатынан Тулагытааҕы орто оскуола 11 «А» кылааһын туйгун үөрэнээччитэ, бу күннэргэ «От школьной доски до вечной славы» диэн таһаарбыт кинигэтэ киэҥ сэҥээриини ылла.

Артем барытын лоп-бааччы кэпсиирэ, элбэҕи билэрэ, сүрдээх эйэҕэһэ, үтүө санаалааҕа билиҥҥи ыччат мэтириэтин бастыҥ өрүтүн көрдөрдө, киэн туттар санааны үөскэттэ. Кини хаартыскаҕа баар мэтээллэрэ тугу туоһулуулларын ыйыппыппар, көхтөөх гражданскай позициятын, уопсастыбаннай, политическай дьыаланан дьарыктанарын, «Инникигэ хардыы» научнай-практическай конференцияҕа кыттарын, волонтер-доброволец, Тулагы Киллэм нэһилиэгин волонтердар хамсааһыннарын салайааччыта о.д.а. кэскиллээх дьыаланан дьарыктанарын иһин туттарбыттар.

«Биһиги дьиэ кэргэни учууталлар династиялара ситимниир: Самсоновтар, Ларионовтар, Кочневтар, Дьячковскайдар уонна Никифоровтар уо.д.а. Ааҕар буоллахха, 800 сыл педагогическай ыстаас тахсар. Төрүччүнү «Кыайыы ырыаһыта» Александр Парфеньевич Самсонов уола Александр Александрович тиксэрбитэ. Ону Александр Парфеньевич эдьиийэ Тамара Парфеньевна оҥорон биэрбит.

Мантан сиэттэрэн, кинигэ суруйар санаа киирбитэ. Кинигэбин 2024 сылга, 9-с кылааска үөрэнэ сылдьан саҕалаабытым. Онно биһиги олус интеллигентнэй төрүттээхпитин, педагогическай династия буоларбытын билэн, ол дьыаланы ылсан салҕыырга быһаарыммытым. Үөрэрим диэн, бу кинигэ Дьокуускай куоракка үөрэх управлениета 100 сааһыгар түбэһиннэрэ тахсыбыта. 1926 сыллаахха куоракка норуот үөрэҕириитэ, доруобуйа харыстабыла тэриллибит. Бу сыл куорат бас билиитигэр 8 оскуола, 4 оҕо тэрилтэтэ уонна 2 амбулатория бэриллибит.

Мин кинигэ таһаарбыт сыалым-соругум урукку сыллар уһуйааччыларын ааттара умнуллубатыгар, хас биирдии учуутал аата оҕо сүрэҕэр иҥэригэр диэн.

Кинигэм тахсыытыгар көмө, сүбэ-ама буолбут дьоммунан уһуйааччым, математика учуутала, хомойуох иһин, билигин биһиги ортобутугар суох Изабелла Сидоровна Иванова, методист учуутал Любовь Григорьевна Дьячковская буолаллар. Оттон «Айылгы» уһуйаан сэбиэдиссэйэ Светлана Анатольевна Тимофеева спонсордаабыта. Кинигэ 100 ахсаанынан бэчээттэннэ.

Билигин эксээмэннэрбэр күүстээхтик бэлэмнэнэбин. Тулагы нэһилиэгин СВО волонтердарын уопсастыбаннай хамсааһынын салайааччыта буолабын. Манна оскуолабыт учууталлара, нэһилиэк дьоно көхтөөхтүк ылсан үлэлииллэр. Хаххаланар сиэккэ өрөллөр, «Үтүө санаа долбуура» арыйбыппыт, олохтоохтор көмөлөрүнэн 5,5 туонна гуманитарнай көмөнү уонна аадырыстаах баһыылкалары ыыппыппыт.

Оскуолабын түмүктээн баран ХИФУ историческай салаатыгар туттарсар баҕа санаалаахпын. Былааным киэҥ, науканан дьарыктаныам, үөрэммит оскуолабар кэлэн үлэлиэм диэн эрэллээхпин.

Улахан ыарахаттары көрсүбэтэҕим, кинигэм матырыйаалларын национальнай архыыптан, Санкт-Петербург куорат судаарыстыбаннай историческай архыыбыттан булаттаабытым. Санкт-Петербурга бэйэм бара сылдьыбытым, ону таһынан Хаҥаласка, Мэҥэ Хаҥаласка уһуйааччым Изабелла Сидоровнаны кытта баран элбэх докумуону булбуппут.

Өрөспүүбүлүкэбитигэр үөрэх өссө сайдыа диэн бигэ эрэллээхпин.

Дьиэ кэргэммин кытта бириэмэбин атаарарбын сөбүлүүбүн, ийэбин кытта чэй иһэ-иһэ олус элбэҕи кэпсэтэбит. Чугас дьонум куруук миигин өйүүллэр, муударай, мындыр сүбэлэри биэрэллэр. Иллэҥ кэммэр өссө историческай наука хандьыдаата, РНА аҕыйах ахсааннаах омуктар дьыалаларыгар гуманитарнай институт бас научнай үлэһитэ Пантелеймон Пантелеймонович Петров-Хардыы өйөбүлүнэн, сүбэтинэн научнай үлэлэри суруйабын.

Устудьуон доҕотторум Георгий Александров, Вадим Сивцев миэхэ улахан өйөбүл, сүбэ-ама буолаллар, маны таһынан олус иллээх кылааһым оҕолоро эмиэ мин идиэйэлэрбин, соруктарбын өйүүллэр. Кылааспыт салайааччыта Саргылана Юрьевна Тихонова-Гуляева. Мин 2024 сыллаахха Тулагы оскуолатыгар куораттан көһөн үөрэнэ кэлбитим уонна олох кэмсиммэппин, онтон наһаа үөрэбин. Оскуолабар, кылааһым салайааччытыгар, бииргэ үөрэнэр оҕолорбор, оскуолам салалтатыгар олус махтанабын. Кинилэр мин туох баар саҕалааһыммын өйүүллэр, кыттыһаллар, туора турбаттар.

Маны таһынан төрөппүттэрбэр, халыҥ аймахтарбар, кинигэм тахсарыгар күүс-көмө буолбут бар дьоммор дириҥ махтал, баһыыба тылларын этэбин.